II UK 292/08

Wyrok z dnia 20 marca 2009 r.

II UK 292/08

Połączenie spółek handlowych przez przejęcie spółki zobowiązanej do

opłacania składki na ubezpieczenie wypadkowe w innej wysokości niż spółka

przejmująca powoduje wyliczenie składki w wysokości ustalonej dla spółki

przejmowanej (art. 93 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja

podatkowa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. w związku z art.

31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. i w związku z art. 494 § 1

k.s.h.).

Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie: SN

Małgorzata Gersdorf, SA Maciej Pacuda.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca

2009 r. sprawy z wniosku Agencji Ochrony L.-C. Spółki z o.o. w K. przeciwko Zakła-

dowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. z udziałem Marka L., Janusza K.,

Zbigniewa F., Józefa S. o składki, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 marca 2008 r. [...]

1. o d d a l i ł skargę,

2. zasądził od strony pozwanej - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału

w K. kwotę 900 zł (dziewięćset) na rzecz Agencji Ochrony „L.-C.” Spółki z o.o. w K.

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 18 marca 2008 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił ape-

lację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. od wyroku Sądu Okręgowe-

go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 1 października 2007

r. zmieniającego jego decyzję z dnia 2 kwietnia 2007 r. i ustalającego stopę procen-

tową składki na ubezpieczenie wypadkowe należnej od Agencji Ochrony „L.-C."

2

Spółki z o.o. w K. w roku składkowym obejmującym okres od dnia 1 kwietnia 2004 r.

do dnia 31 marca 2005 r. na 1,20% w miejsce 1,93% podstawy wymiaru. W ocenie

Sądu drugiej instancji, Sąd pierwszej instancji trafnie ustalił wysokość zobowiązania

tego płatnika z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, przy uwzględnieniu

faktu powstania Agencji Ochrony „L.-C." Spółki z o.o. w K. w wyniku przejęcia Agen-

cji Ochrony „L.-C." spółki jawnej - Zbigniew F., Marek L., Józef S. w K., zgłaszają-

cej ponad dziesięcioro ubezpieczonych, którą obowiązywała stopa 1,20% podstawy

wymiaru przez Agencję Usługową „L.” spółkę z o.o. w K. - płatnika składek zgłasza-

jącego w 2003 r. do ubezpieczenia wypadkowego dwoje ubezpieczonych, którego

obowiązywała stopa 1,93%. Prawidłowo też zastosował art. 494 § 1 k.s.h., traktu-

jąc odwołującą się spółkę jako sukcesora spółki przejętej, która powinna naliczać

składki na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości 1,20%.

Skarga kasacyjna organu ubezpieczeń społecznych została oparta na pod-

stawie naruszenia - „przez niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie” - art.

27 w związku z art. 2 pkt 8 i art. 28 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpie-

czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr

199, poz. 1673 ze zm.) w związku z art. 493 § 2 k.s.h. Zdaniem skarżącego, dla

ustalenia wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe nie ma znaczenia liczba

pracowników zatrudnianych przez spółkę przejmowaną w dniu 31 grudnia 2003 r.,

gdyż nowa podstawa wyliczenia składki na ubezpieczenie wypadkowe powinna być

brana pod uwagę dopiero od dnia połączenia się spółek (dnia wpisu do Krajowego

Rejestru Sądowego - 19 stycznia 2004 r.). Skarżący organ ubezpieczeń społecz-

nych przedstawił pod osąd kwestię sposobu wyliczenia składki na ubezpieczenie wy-

padkowe za rok poprzedzający rok przejęcia spółki, gdy połączenie spółek dokonuje

się w roku następnym, przy czym - bez bliższego uzasadnienia - wyraził pogląd, że

spółka powstała z połączenia spółek prawa handlowego zobowiązana jest opłacać

składkę na ubezpieczenie wypadkowe nie w wysokości ustalonej w roku poprze-

dzającym rok połączenia spółek dla spółki przejętej, lecz w wysokości wyliczonej

na podstawie danych wykazanych w roku poprzedzającym wpis do Krajowego Reje-

stru Sądowego przez spółkę przejmującą. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżone-

go wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie i oddalenie odwołania lub

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie.

3

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Agencja Ochrony „L.-C." wniosła o jej od-

dalenie, stwierdzając, że - jako sukcesor prawny Agencji Ochrony L.C. - była upraw-

niona do naliczania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe w okre-

sie od dnia 1 kwietnia 2004 r. do dnia 31 marca 2005 r. w wysokości 1,20%.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 27 w związku z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 października

2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo-

wych, stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się na rok

składkowy, czyli okres obowiązywania stopy procentowej składek na ubezpieczenie

wypadkowe należnych za okres od dnia 1 kwietnia danego roku do dnia 31 marca

następnego roku. Wyliczenie składki następuje przez ustalenie jej stopy procentowej,

zależnej między innymi od liczby pracowników zgłaszanych przez płatnika w ciągu

poszczególnych miesięcy roku kalendarzowego poprzedzającego rok składkowy.

Stopy procentowe składki na ubezpieczenie wypadkowe zostały określone w rozpo-

rządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w spra-

wie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wy-

padków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i

ich skutków (Dz.U. Nr 200, poz. 1692 ze zm.), natomiast z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy

systemowej wynika, że stopa składek jest wyższa dla płatnika zgłaszającego nie

więcej niż 9 ubezpieczonych (1,93% podstawy jej wymiaru), niż dla płatnika zgła-

szającego powyżej 10 ubezpieczonych (1,20 % podstawy wymiaru).

Przepisy te nie nasuwają wątpliwości interpretacyjnych i nie wymagają wy-

kładni. Rzecz w tym, że znajdowały zastosowanie w szczególnym wypadku zaistnie-

nia istotnej zmiany organizacyjno-prawnej płatnika składek na ubezpieczenie wypad-

kowe, następującej po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego rok składko-

wy, z którego dane decydują o wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe, a

przed rozpoczęciem roku składkowego biegnącego od dnia 1 kwietnia 2004 r.

Zmiana organizacyjno-prawna wynikła z połączenia się spółek, która - następując w

tym właśnie czasie - uniemożliwiła zastosowanie omawianych przepisów, wymagają-

cych odwołania się do sytuacji nowopowstałej spółki zobowiązanej do zapłaty skła-

dek w okresie obejmującym poprzedni rok kalendarzowy, gdyż wówczas spółka ta

jeszcze nie istniała, natomiast spółki przejmująca i przejmowana w dniu połączenia

4

już nie istniały; zakończyły swój byt i ich prawa i obowiązki nie podlegały kontynuacji.

Nieistnienie spółek w roku rozliczeniowym usuwa punkt odniesienia do warunków

ustalenia składki na wypadkowe ubezpieczenie społeczne dla nowej spółki - jeszcze

w tym okresie nieistniejącej. W takim wypadku nie znajduje oparcia pogląd skarżące-

go organu rentowego, że wysokość składki należy wyliczyć na podstawie danych

wykazanych w roku poprzedzającym wpis do Krajowego Rejestru Sądowego przez

spółkę przejmującą. Nie budzi tylko zastrzeżeń pogląd, że liczba pracowników za-

trudnianych przez spółkę przejmowaną w dniu 31 grudnia 2003 r. nie ma znaczenia

dla ustalenia wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe. Dane te mają zna-

czenie tylko względem spółki inkorporowanej, gdyż skoro przepisy prawa ubezpie-

czeń społecznych nie usuwają kolizji zachodzącej między niejednakowymi obowiąz-

kami składkowymi łączących się spółek i nie prowadzą do wskazania właściwej wy-

sokości składki obowiązującej nowego płatnika, należało zaaprobować zastosowanie

przez Sąd drugiej instancji art. 494 § 1 k.s.h., przewidującego sukcesję uniwersalną

spółki przejmującej po spółce przejmowanej. Zasada sukcesji obejmuje także zobo-

wiązania publiczno-prawne (por. art. 93 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -

Ordynacja podatkowa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), który w

związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych; (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., stosuje się do

należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne). Przepisy te na gruncie zo-

bowiązań podatkowych stanowią, że osoba prawna powstała w wyniku łączenia się

osób prawnych, osobowych spółek handlowych, osobowych i kapitałowych spółek

handlowych wstępuje we wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego

prawa i obowiązki każdej z łączących się osób lub spółek. Zasadę tę stosuje się do

osoby prawnej łączącej się przez przejęcie innej osoby prawnej, osobowej spółki

handlowej, a z uwzględnieniem art. 494 § 1 k.s.h., spółka przejmująca wstępuje w

ogół sytuacji prawnej spółki inkorporowanej. Sukcesja generalna obejmuje wszystkie

prawa i obowiązki, zarówno znane, jak i nieznane w chwili połączenia; ważne jest

jedynie, aby te prawa i obowiązki powstały po stronie spółki przejmowanej przed

dniem połączenia. W tym stanie rzeczy trafne jest stanowisko Sądu drugiej instancji,

który uznał przejęcie spółki jawnej przez spółkę z o. o. za fakt istotny z punktu wi-

dzenia ustalenia wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe dla nowego pod-

miotu powstałego w wyniku połączenia w ten sposób spółek prawa handlowego. Po-

łączenie więc spółek handlowych przez przejęcie spółki zobowiązanej do opłacania

5

składki w innej wysokości niż spółka przejmująca spowodowało dla nowego pod-

miotu, jako płatnika składek, możliwość wyliczenia składki na ubezpieczenie wypad-

kowe w wysokości ustalonej dla spółki przejmowanej. Jeżeli wysokość składki jest

niższa od należnej od spółki przejmującej, to powstaje niesprzeczna z zasadami

współżycia społecznego i przewidziana przez prawo korzyść wynikająca z połączenia

spółek.

Należy pamiętać - i tu zarzut naruszenia art. 494 § 2 k.s.h. jest trafny - że

omawianych zasad wyliczenia składki na ubezpieczenie wypadkowe nie można

identyfikować z przewidzianymi w tym przepisie zezwoleniem, koncesją lub ulgą

przyznaną spółce przejmowanej, które mają charakter indywidualny i których sukce-

sja może być wyłączona ustawą lub decyzją o udzieleniu. Składka na ubezpieczenie

wypadkowe i jej wysokość nie stanowi elementu prawa administracyjnego; dotyczy

publicznoprawnych zobowiązań finansowych o charakterze podatku ale niebędących

podatkiem.

Ostatnim - aksjologicznym - argumentem przemawiającym przeciwko stanowi-

sku prawnemu skarżącego jest uwzględniony przez Sąd drugiej instancji fakt przeję-

cia na podstawie art. 231

k.p. ubezpieczonych pracowników przez następcę prawne-

go spółki jawnej i dostrzeżona przez ten Sąd nieracjonalność odprowadzania składki

na ich ubezpieczenie w kwocie wyższej, niż byłaby opłacana przez przejętą spółkę.

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39814

oraz

art. 98 k.p.c.).

========================================