I CSK 253/08

Sygn. akt I CSK 253/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa Z. J.

przeciwko "E. " Spółce z o.o. w likwidacji w W.

o stwierdzenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 26 marca 2009 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 grudnia 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo Z. J. stwierdzając nieważność

uchwały nr 1 podjętej w dniu 8 marca 2005 r. na Nadzwyczajnym Zgromadzeniu

Wspólników pozwanej spółki z o.o. „E.”.

W następstwie uwzględnienia apelacji pozwanej Spółki Sąd drugiej instancji

wyrokiem reformatoryjnym oddalił powództwo, zasądzając od powoda koszty

procesu. W ocenie Sądu Apelacyjnego doręczenie wspólnikowi zaproszenia na

Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników (dalej NZW) w sposób nieprzewidziany

w art. 238 § 1 k.s.h. ani w umowie spółki nie stanowi w okolicznościach tej sprawy

o nieważności uchwały podjętej przez to Zgromadzenie, ponieważ ewentualne

uchybienie formalne nie miało wpływu na treść tej uchwały.

W ocenie Sądu odwoławczego, wręczenie powodowi do rąk własnych

zaproszenia na NZW przez Prezesa Zarządu pozwanej, dokonane w obecności

dwóch funkcjonariuszy policji, oznacza powiadomienie powoda o terminie NZW

i porządku obrad pomimo niezachowania sposobu przewidzianego w art. 238 § 1

k.s.h. Odmienny niż określony w art. 238 § 1 k.s.h. sposób powiadomienia

wspólnika o zwołaniu zgromadzenia nie jest równoznaczny z nieważnością

podjętych na nim uchwał, choć może skutkować przyznaniem wspólnikowi, na

podstawie art. 250 pkt 4 k.s.h. legitymacji czynnej do zaskarżenia tych uchwał,

stwierdził Sąd Apelacyjny. Następnie uznał, że podstawą stwierdzenia nieważności

uchwały, także powziętej przez zgromadzenie wspólników spółki z o.o., mogą być

tylko takie uchybienia formalne, które wywarły wpływ na jej treść. Oceniając, czy

powiadomienie powoda o terminie i porządku obrad NZW w sposób odmienny od

przewidzianego w art. 238 § 1 k.s.h. stanowiło uchybienie formalne, które mogło

mieć wpływ na treść zaskarżonej uchwały Sąd odwoławczy uznał, że nawet udział

powoda w NZW i głosowanie przeciwko uchwale nie miałoby wpływu na jej treść.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, sposób doręczeń przewidziany w przepisie art. 238

§ 1 k.s.h. nie jest jedynym, dzięki któremu można osiągnąć cel w postaci

skutecznego powiadomienia wspólników o zwołaniu zgromadzenia i jego porządku

obrad. Realizacja uprawnień wspólnika do uczestnictwa w zgromadzeniu jest

zapewniona także wtedy, gdy zaproszenie spełniające wymogi z art. 238 § 1 k.s.h.

3

zostanie mu doręczone do rąk własnych przez Prezesa Zarządu w przewidzianym

terminie i nie sposób kwestionować wówczas uprawnienia do podejmowania

uchwał przez zwołane w taki sposób zgromadzenie, uznał Sąd Apelacyjny.

W konkluzji Sąd ten stwierdził, że pomimo formalnego naruszenia art. 238

§ 1 k.s.h. przy zwołaniu zgromadzenia wspólników nie zachodzą podstawy do

stwierdzenia nieważności uchwał podjętych przez to zgromadzenie, co stanowiło

podstawę do uwzględnienia apelacji pozwanej Spółki.

Skarga kasacyjna powoda oparta została na pierwszej podstawie kasacyjnej

obejmującej zarzut naruszenia art. 252 k.s.h. w zw. z art. 238 k.s.h. i art. 240 k.s.h.,

polegającego na błędnej wykładni art. 252 k.s.h. i uznaniu, że niezawiadomienie

wspólnika spółki z o.o. o zgromadzeniu wspólników – zgodnie z treścią art. 238

k.s.h. – nie powoduje nieważności uchwał podjętych na tym Zgromadzeniu,

w sytuacji niespełnienia przesłanek określonych w art. 240 k.s.h.

W ocenie skarżącego treść art. 238 k.s.h. nie przewiduje odstępstw od

sposobów zwołania zgromadzenia, a naruszenie normy określonej w tym przepisie

powinno zawsze powodować nieważność uchwał podjętych na tym zgromadzeniu.

Powód kwestionuje wykładnię dokonaną przez Sąd w odniesieniu do normy

art. 252 k.s.h., że o nieważności uchwały zgromadzenia wspólników przesądzają

tylko takie uchybienia formalne, które wywarły wpływ na treść uchwały. Skarżący

podkreśla, że art. 252 k.s.h. nie wymaga wykazywania wpływu uchybień formalnych

w zwołaniu zgromadzenia wspólników na treść uchwały podjętej na tak zwołanym

zgromadzeniu, a uchwała tak podjęta zawsze powinna być uznana za nieważną,

chyba że zostaną spełnione warunki określone w art. 240 k.s.h.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona wobec braku w niej

uzasadnionych podstaw.

Na wstępie wymaga wyraźnego podkreślenia, że wobec oparcia skargi

kasacyjnej wyłącznie na zarzutach mieszczących się w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej, oceny tych zarzutów należało dokonać z uwzględnieniem ustalonego

stanu faktycznego, będącego podstawą orzekania dla Sądu drugiej instancji.

Jednym z elementów wiążąco już ustalonego stanu faktycznego jest ustalenie, że

4

powód został powiadomiony zarówno o terminie zwołania na dzień 8 marca 2005 r.,

a także o porządku obrad Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników w ten

sposób, że w dniu 19 lutego 2005 r. Prezes pozwanej Spółki wręczył powodowi,

w obecności dwóch funkcjonariuszy Policji, zaproszenie na Nadzwyczajne

Zgromadzenie Wspólników, przy czym powód odmówił podpisania dowodu jego

odbioru. Ustalenie to Sąd Apelacyjny poczynił na podstawie twierdzenia pozwanej

zawartego w odpowiedzi na pozew, któremu powód nie zaprzeczył. Oznacza to, że

z zachowaniem dwutygodniowego terminu określonego w art. 238 § 1 k.s.h.

wręczone zostało powodowi zawiadomienie o terminie i porządku obrad zwołanego

Zgromadzenia. Okoliczność, że powód nie potwierdził własnoręcznym podpisem

odbioru tego dokumentu nie może mieć znaczenia, zważywszy, że zmiana

brzmienia art. 238 § 1 k.s.h., dokonana ustawą z dnia 12 grudnia 2003 r. o zmianie

ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2003 r.,

Nr 229, poz. 2276), polegała właśnie na rezygnacji przez ustawodawcę

z zastosowania w tym przepisie wymogów wynikających z teorii doręczenia. Skoro

więc ustawodawca powiązał – w aktualnym brzmieniu normy art. 238 § 1 k.s.h. –

sposoby zwoływania zgromadzenia wspólników z nadaniem lub wysłaniem,

z zachowaniem wskazanego ustawą terminu, określonych w tym przepisie

przesyłek, a nie z ich doręczaniem adresatowi, to w tej sytuacji uznać należy, że

wymieniony przepis stwarza tylko minimalne gwarancje zapewnianej wspólnikom

ochrony ustawowej. Zawiadomienie ich dokonane w inny sposób, pozwalający

wszakże na powzięcie z określonym wyprzedzeniem czasowym informacji

o terminie, miejscu i porządku obrad zwołanego zgromadzenia wspólników, nie

może być traktowane jako zwołane wadliwie i pozbawione uprawnienia do

podejmowania uchwał. Również w piśmiennictwie zdecydowanie wypowiedziano

się za możliwością stosowania innych, aniżeli wymienione w art. 238 k.s.h.,

sposobów zawiadamiania o zgromadzeniu wspólników, w tym również określonych

w umowie spółki i liberalizujących skutki restrykcyjnego przepisu o trybie

zawiadamiania.

Nie sposób również zgodzić się z zarzutem skarżącego, a mianowicie

dokonanego naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 240 k.s.h. Sąd drugiej instancji

ani nie interpretował tego przepisu, ani nie oceniał kwestii dokonania aktu jego

5

subsumpcji, co było usprawiedliwione w stanie faktycznym sprawy będącym

podstawą orzekania. Bezspornym bowiem było poczynione przez Sąd Apelacyjny

ustalenie, że przedsięwzięte zostały działania w celu zwołania zgromadzenia, choć

odmienne od sposobów określonych w art. 238 § 1 k.s.h. oraz że doszło do zwołania

tego zgromadzenia i podjęcia na nim uchwał. Nie wystąpiła zatem przesłanka braku

formalnego zwołania zgromadzenia wspólników wynikająca z art. 240 k.s.h. skoro

organ ten został w określony sposób zwołany, obradował i podjął uchwały.

Zgoła odmienną kwestią jest ocena sprzeczności z ustawą podjętej uchwały nr

1, i zaskarżonej w niniejszej sprawie. Jeszcze pod rządem przepisów k.h.

podkreślano w piśmiennictwie, że sprzeczność uchwały z ustawą obejmuje nie tylko

konfrontację merytorycznej zawartości uchwały (naruszenie prawa materialnego), ale

odnosi się także do naruszeń na etapie podejmowania uchwały (naruszenie prawa

formalnego), a te ostatnie mogły być podstawą uwzględnienia powództwa o jej

unieważnienie, jeżeli mogły mieć wpływ na jej treść. Także i w orzecznictwie

przyjmowano wówczas, że unieważnienie uchwały podjętej z naruszeniem wymogów

proceduralnych mogło nastąpić tylko wtedy, gdy zostało wykazane, że naruszenie to

miało wpływ na jej treść (wyrok SN z dnia 8 grudnia 1998 r. I CKN 243/98, OSNC

1999/6/116).

Również w późniejszym piśmiennictwie, pochodzącym już z okresu

obowiązywania k.s.h., uznano za usprawiedliwione przeniesienie tych poglądów

także na grunt aktualnej regulacji. Wyrażono w nim stanowisko, że również

w przypadku powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały sprzecznej z ustawą

nie każde uchybienie formalne wywołuje skutek w postaci nieważności samej

uchwały, ale, podobnie jak poprzednio, wystarczy, iż mogło ono mieć wpływ na jej

treść. Powołane stanowisko doktryny zgodne jest z poglądem judykatury,

wyrażającym się w stwierdzeniu, że choć przesłanki stwierdzenia nieważności

uchwały mogą mieć charakter formalny lub materialny, to jednak uchybienia formalne

(np. wadliwość zwołania zgromadzenia), także w stadium poprzedzającym podjęcie

uchwały, mogą być skuteczną podstawą żądania stwierdzenia

nieważności uchwały tylko wówczas, jeśli wywarły wpływ na jej treść (wyrok SN

z dnia 16 lutego 2005 r. II CK 296/04, OSNC 2006/2/31, z aprobującą

w pełni glosą, PS 2007 r. nr 11-12, s. 205-211). Sformułowany w skardze

6

kasacyjnej zarzut naruszenia art. 252 § 1 k.s.h. jest więc wynikiem błędnej oceny

skarżącego, że naruszenie art. 238 § 1 k.s.h. przy zwołaniu zgromadzenia

wspólników powoduje już automatyczny niejako skutek w postaci nieważności

podjętej przez to zgromadzenie uchwały. Tymczasem trafnie uznał Sąd Apelacyjny,

że zwołanie zgromadzenia wspólników w sposób nieprzewidziany w art. 238 § 1

k.s.h. nie spowodowało automatycznej nieważności zaskarżonej uchwały, ponieważ

wadliwość ta nie mogła mieć jakiegokolwiek wpływu na przebieg samego

zgromadzenia ani na treść kwestionowanej uchwały. W przypadku uchybień

formalnych trudno jest nawet dopatrywać się sprzeczności uchwały z przepisami

ustawy, wynikającej już z samego faktu naruszenia przepisów proceduralnych.

W tego rodzaju sytuacjach zasługuje zatem na aprobatę konsekwentnie

kontynuowana linia orzecznictwa Sądu Najwyższego, że podstawą żądania

stwierdzenia nieważności uchwał zgromadzenia wspólników mogą być tylko takie

uchybienia formalne, które wywarły wpływ na treść uchwał (por. wyrok SN z dnia

10 marca 2005 r., III CK 477/04, niepubl.). Ustalone w rozpoznawanej sprawie

okoliczności faktyczne, a zwłaszcza stopień udziału powoda w kapitale zakładowym

pozwanej Spółki, nie wskazują na to, że sposób zwołania zgromadzenia

wspólników, formalnie odbiegający od wskazanego w art. 238 § 1 k.s.h, miał wpływ

na treść zaskarżonej uchwały. Brak było zatem podstaw do stwierdzenia

nieważności zaskarżonej uchwały pomimo naruszenia ostatnio wymienionego

przepisu. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje w istocie

ugruntowaną już w orzecznictwie wykładnię, że hipotezą art. 252 § 1 k.s.h.

i art. 425 § 1 k.s.h objęte są także naruszenia przepisów ustawowych określających

sposób (procedurę) zwoływania zgromadzeń i podejmowania uchwał, o tyle jednak

tylko, o ile miały one wpływ na treść podjętej uchwały (wyrok SN z dnia 5 lipca

2007 r., III CSK 163/07, OSNC 2008/9/107 oraz orzecznictwo powołane w jego

uzasadnieniu).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39814

k.p.c.