I CSK 312/08

Sygn. akt I CSK 312/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Protokolant Anna Matura

w sprawie z powództwa Z.L.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezydenta

m. W.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 26 marca 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 marca 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na

rzecz powoda kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Pozwem z dnia 30 października 2001 r. Z.L. wniósł o zobowiązanie Skarbu

Państwa do złożenia oświadczenia woli o nabyciu własności nieruchomości o

powierzchni 20 a 773 m2

, położonej w W. przy ul. B., za cenę w wysokości 492 000

zł, płatną w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku. Jako podstawę

prawną dochodzonego roszczenia wskazał art. 84 ustawy z dnia 31 stycznia 1980

r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (jedn. tekst: Dz. U. z 1994 r. nr 49, poz.

196 ze zm. – dalej także: „u.o.k.ś.”) oraz art. 26 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 100, poz. 1085 ze zm. – dalej także:

„u.w.p.o.ś.”) w związku z art. 129-134 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo

ochrony środowiska (Dz. U. nr 62, poz. 627 – dalej także: u.p.o.ś.”; obecnie: jedn.

tekst: Dz. U. z 2008 r. nr 25, poz. 150 ze zm.).

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 21 czerwca 2007 r., wydanym po ponownym

rozpoznaniu sprawy, uwzględnił powództwo. Apelacja strony pozwanej w zakresie

kwestionującym zasadność dochodzonego roszczenia została oddalona wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 13 marca 2008 r.

Z ustaleń stanowiących podstawę obu wyroków wynika, że powód

odziedziczył oznaczoną w pozwie nieruchomość po J.C., która ją nabyła w dniu 7

sierpnia 1943 r. w celu wybudowania domu. W latach pięćdziesiątych

nieruchomość ta została ogrodzona i właściciel nie mógł z niej w istocie korzystać.

Łączyło się to z utworzeniem na terenie, na którym była ona położona, rezerwatu

przyrody. Na terenie rezerwatu zabroniono wznoszenia budowli. Analogiczne

ograniczenia w wykonywaniu własności, wynikające z przepisów o ochronie

przyrody, istniały odtąd nieprzerwanie w stosunku do tej nieruchomości.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, ustalony stan faktyczny uzasadnia, w świetle

art. 84 u.o.k.ś., nieprzedawnione w myśl art. 8 u.w.p.o.ś., roszczenie powoda

w stosunku do Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta W. o wykup oznaczonej w

pozwie nieruchomości. Według art. 84 ust. 1 u.o.k.ś., właściciel nieruchomości

położonej na obszarze objętym ochroną, o której mowa w art. 72, albo na terenach

3

zieleni miejskiej lub w obrębie parku wiejskiego może żądać wykupu lub zamiany

nieruchomości na inną, jeżeli korzystanie z niej w sposób dotychczasowy byłoby

związane z istotnymi ograniczeniami lub utrudnieniami. W ocenie Sądu

Apelacyjnego, art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. dotyczył również obszarów objętych ochroną

przed wejściem w życie tej ustawy, zatem to, że ograniczenia w korzystaniu z

nieruchomości, której właścicielem jest powód, wykluczające możliwą wcześniej jej

zabudowę, nastąpiły przed wejściem w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu

środowiska nie pozbawiło powoda prawa domagania się wykupu tej nieruchomości

na podstawie art. 84 ust. 1 tej ustawy.

W skardze kasacyjnej strona pozwana zarzuciła wyrokowi Sądu

Apelacyjnego naruszenie art. 3 k.c. w związku z art. 84 ust. 1 u.k.k.ś. w pierwotnym

brzmieniu, naruszenie art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. w brzmieniu obowiązującym

bezpośrednio przed jego uchyleniem oraz naruszenie art. 328 § 2 w związku z art.

391 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. w pierwotnym brzmieniu, właściciel

nieruchomości położonej w strefie ochronnej (art. 71 ust. 1) lub na obszarze

objętym ochroną, o której była mowa w art. 72, albo na terenach zieleni miejskiej

lub w obrębie parku wiejskiego, może żądać wykupu lub zamiany nieruchomości na

inną, jeżeli korzystanie z niej w sposób dotychczasowy byłoby związane z istotnymi

ograniczeniami lub utrudnieniami. W wyniku zmiany dokonanej przez art. 1 pkt 50

lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy o ochronie i kształtowaniu

środowiska oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 133, poz. 885 – dalej:

u.z.u.o.k.ś.) przepisowi art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. nadano z mocą od 1 stycznia 1998 r.

treść, którą miał na względzie Sąd Apelacyjny wydając zaskarżony wyrok; po tej

zmianie przepis ten stanowił mianowicie, że właściciel nieruchomości położonej na

obszarze objętym ochroną, o której była mowa w art. 72, albo na terenach zieleni

miejskiej lub w obrębie parku wiejskiego może żądać wykupu lub zamiany

nieruchomości na inną, jeżeli korzystanie z niej w sposób dotychczasowy byłoby

związane z istotnymi ograniczeniami lub utrudnieniami. W chwili wytoczenia

powództwa wszczynającego niniejszą sprawę przepis ten już jednak nie

4

obowiązywał, został bowiem uchylony wraz z całą ustawą, w której się znajdował,

z dniem 1 października 2001 r. przez ustawę o wprowadzeniu ustawy –

Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw

(art. 2 pkt 1).

W Prawie ochrony środowiska, które weszło w życie w dniu 1 października

2001 r., art. 84 u.o.k.ś. został zastąpiony art. 129. Według art. 129 ust. 1 u.p.o.ś.,

jeżeli w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości korzystanie

z niej lub z jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym

przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone, właściciel

nieruchomości może żądać wykupienia nieruchomości lub jej części, w myśl zaś

art. 129 ust. 4 u.p.o.ś. z roszczeniem, o którym mowa w ust. 1-3, można wystąpić

w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego

powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. Jak widać,

w regulacji tej, inaczej niż w art. 84 ust. 1 u.o.k.ś., odróżniono korzystanie

z nieruchomości w dotychczasowy sposób i korzystanie z nieruchomości zgodnie

z dotychczasowym jej przeznaczeniem, oraz ustanowiono stosunkowo krótki,

dwuletni termin przedawnienia roszczeń, biegnący od dnia wprowadzenia danego

ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Lecz zgodnie z art. 8 u.w.p.o.ś., do roszczeń łączących się z ograniczeniami

sposobu korzystania z nieruchomości w związku z ochroną zasobów środowiska,

powstałych przed dniem wejścia w życie Prawa ochrony środowiska, tj. przed

dniem 1 października 2001 r., stosuje się przepisy dotychczasowe; roszczenia te

zaś przedawniają się dopiero z dniem 30 czerwca 2004 r. Z przytoczonego

przepisu wynika więc, że jeżeli w czasie obowiązywania art. 84 ust. 1 u.o.k.ś.

powstało na jego podstawie roszczenie o wykup, to roszczenie to mogło być

dochodzone także po uchyleniu tego przepisu, a przedawniało się dopiero

z upływem 30 czerwca 2004 r. Sąd Apelacyjny trafnie więc uznał za podstawę

oceny żądania powoda ze względu na okoliczności uzasadniające to żądanie

przepis art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. Rozstrzygnięcie sprawy zależało więc przede

wszystkim od ustalenia przesłanek roszczenia o wykup nieruchomości

wynikających z art. 84 ust. 1 u.o.k.ś.

5

Z art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. w brzmieniu, które miał na względzie Sąd Apelacyjny,

znajdującym wyraz także w pierwotnym tekście tego przepisu, wynikało, że aby

powstało roszczenie o wykup nieruchomości, nieruchomość musiała być położona

na obszarze objętym ochroną, o której była mowa w art. 72 u.o.k.ś. Niezmieniany

podczas swego obowiązywania art. 72 u.o.k.ś. stanowił, że przy wprowadzaniu,

przewidzianej przepisami o ochronie środowiska, ochrony zasobów przyrody żywej,

niektórych tworów przyrody lub obszarów o cennych walorach krajobrazowych

określa się zasady korzystania z nich oraz niezbędne zakazy i nakazy dostosowane

do przedmiotu ochrony i jej zakresu, umożliwiające zachowanie chronionych

wartości przyrodniczych lub krajobrazowych. Przez przepisy o ochronie środowiska

należało tu rozumieć, zgodnie z art. 3 pkt 10 u.o.k.ś., nie tylko przepisy tej ustawy,

ale i przepisy innych ustaw regulujących ochronę środowiska, np. przepisy

o ochronie przyrody. Artykuł 84 ust. 1 w związku z art. 72 u.o.k.ś. wymagał więc do

powstania roszczenia o wykup, aby nieruchomość była położona na obszarze

objętym ochroną w rozumieniu tej ustawy, przy czym podstawą tej ochrony mogły

być nie tylko jej przepisy, ale i przepisy innych ustaw, w szczególności przepisy

o ochronie przyrody. W związku z tym obszarami objętymi ochroną w rozumieniu

art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. były również tereny chronione przed wejściem w życie tej

ustawy na podstawie przepisów innych ustaw, w szczególności przepisów

o ochronie przyrody. W chwili wejścia w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu

środowiska obowiązywała ustawa o ochronie przyrody z dnia 7 kwietnia 1949 r.

(Dz. U. nr 25, poz. 180 ze zm.). W rezultacie obszarami objętymi ochroną

w rozumieniu art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. były również rezerwaty przyrody utworzone na

podstawie wymienionej ustawy o ochronie przyrody, a więc także rezerwat przyrody

im. [,...]. Rezerwatów przyrody dotyczyły przepisy tej ustawy przewidujące różne

ograniczenia w wykonywaniu prawa własności (por. w szczególności art. 18 w

związku z art. 11 pkt 2 i art. 13). Z dniem 12 grudnia 1991 r. ustawę o ochronie

przyrody z 1949 r. zastąpiła ustawa z dnia 16 października 1991 r. (Dz. U. nr 114,

poz. 492). Ona również ustanawiała różne, podobne do przewidywanych

poprzednio formy ochrony przyrody (por. art. 13), łączące się z ograniczeniem

własności (por. w szczególności art. 36), a zatem uzasadniające istnienie obszarów

objętych ochroną w rozumieniu art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. Zgodnie z art. 64 tej ustawy,

6

do czasu wydania nowych przepisów wykonawczych, zachowywały moc przepisy

dotychczasowe. Nawiasem mówiąc na zasadzie kontynuacji oparto również

obecnie obowiązującą ustawę o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz.

U. nr 92, poz. 880 ze zm.); por. w szczególności art. 6, 23 i 153; zgodnie z ostatnio

wymienionym przepisem: określone w nim formy ochrony przyrody utworzone lub

wprowadzone przed dniem wejścia w życie wymienionej ustawy stają się formami

ochrony przyrody w jej rozumieniu.

W takich okolicznościach, jak występujące w sprawie, przesłanką powstania

przewidzianego w art. 84 u.o.k.ś. roszczenia o wykup było więc przede wszystkim

położenie nieruchomości na obszarze objętym ochroną przyrody - który mógł być

utworzony także przed wejściem w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu

środowiska. Ta przesłanka w sprawie niewątpliwie ziściła się.

Drugą przesłankę powstania tego roszczenia stanowiło istotne, wskutek

położenia nieruchomości na obszarze objętym ochroną przyrody, ograniczenie lub

utrudnienie korzystania z nieruchomości w dotychczasowy sposób. Nasuwała się

jednak wątpliwość – i to stanowi istotę sporu na obecnym etapie postępowania –

czy art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. uzależniał roszczenie o wykup nieruchomości od tego,

aby ograniczenie lub utrudnienie w korzystaniu z nieruchomości w dotychczasowy

sposób nastąpiło po wejściu w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska,

czy też ograniczenie to lub utrudnienie, uzasadniające omawiane roszczenie,

mogło nastąpić także wcześniej, tj. przed wejściem w życie tej ustawy.

Opowiedzenie się za pierwszą ewentualnością oznaczałoby, że w razie

objęcia danego obszaru ochroną przyrody przed datą wejścia w życie ustawy

o ochronie i kształtowaniu środowiska, roszczenie o wykup nie mogłoby powstać

wskutek ograniczających własność środków ochrony przyrody podjętych przed tą

datą, a po niej jedynie kontynuowanych. Środków tych nie można by uznać za

powodujące ograniczenie lub utrudnienie dotychczasowego sposobu korzystania

z nieruchomości. Dopiero nowe ograniczające własność środki ochrony, podjęte po

wejściu w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, mogłyby uzasadniać

powstanie roszczenia o wykup nieruchomości.

7

Natomiast konsekwencją opowiedzenia się za drugą ewentualnością byłoby

powstanie roszczenia o wykup danej nieruchomości, także w razie kontynuowania

po dniu wejścia w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska

w odniesieniu do tej nieruchomości środków ochrony przyrody podjętych przed tą

datą. Przy ocenie, czy doszło do wymaganego przez art. 84 ust. 1 u.o.k.ś.

ograniczenia lub utrudnienia korzystania z nieruchomości w dotychczasowy

sposób, można by więc uwzględniać także przeznaczenie nieruchomości w okresie

przed wejściem w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.

Artykuł 84 ust. 1 u.o.k.ś. w pierwotnym brzmieniu przyznawał

roszczenie o wykup również właścicielowi nieruchomości położonej w strefie

ochronnej. Nie ulega wątpliwości, że roszczenie o wykup nieruchomości położonej

w tej strefie mogło powstać tylko wskutek zdarzeń zaistniałych po wejściu w życie

ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, ponieważ utworzenie tej strefy mogło

nastąpić jedynie na podstawie powoływanej ustawy (por. art. 71).

Ta okoliczność mogłaby więc prima facie przemawiać za tym, aby także roszczenie

o wykup nieruchomości położonej na obszarze objętym ochroną przyrody

przysługiwało wyłącznie wtedy, gdy ograniczające własność środki ochrony zostały

podjęte po wejściu w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska

(druga ewentualność). Taki wniosek byłby jednak nieuzasadniony.

Skoro strefy ochronne w rozumieniu art. 71 u.o.k.ś., inaczej niż obszary

objęte ochroną, o której była mowa w art. 72 u.o.k.ś., nie mogły być utworzone

przed wejściem w życie tej ustawy, to możliwość powstania roszczenia o wykup

nieruchomości położonej w tej strefie jedynie wskutek zdarzeń zaistniałych po

wejściu w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska wynikała ze specyfiki

omawianej strefy, odróżniającej ją w istotny sposób od obszaru objętego ochroną

wskazaną w art. 72 u.o.k.ś. Ta różnica sprzeciwia się mechanicznemu

przenoszeniu rozwiązań dotyczących roszczenia o wykup nieruchomości położonej

w strefie ochronnej w odniesieniu do roszczenia o wykup nieruchomości objętej

ochroną, o której była mowa w art. 72 u.o.k.ś. Potwierdzają to odrębne regulacje

zawarte, z jednej strony, w art. 8 ust. 4 u.z.o.k.ś. i art. 26 ust. 5 u.w.p.o.ś.,

a z drugiej, w art. 8 u.w.p.o.ś. W art. art. 8 ust. 4 u.z.o.k.ś. postanowiono,

że właściciel nieruchomości położonej w strefie ochronnej może do 2005 r. żądać

8

wykupu lub zamiany nieruchomości na inną, na zasadach określonych w art. 84

ust. 2 u.o.k.ś. jeżeli korzystanie z niej w sposób dotychczasowy byłoby związane

z istotnymi ograniczeniami lub utrudnieniami (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

16 stycznia 2002 r., III ZP 34/00, OSNP 2003, nr 5, poz. 110, i z dnia 29 listopada

2005 r., III CK 250/05, LEX nr 271663). W art. 26 ust. 5 u.w.p.o.ś. podtrzymano to

rozwiązanie z tą jedynie różnicą, że określając zasady żądania wykupu

wymieniono, nie art. 84 ust. 2 u.o.k.ś., lecz art. 129-134 p.o.ś. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 czerwca 2007 r., III CSK 464/06, OSNC 2008, nr 7-8, poz.

93). Ze względu na ustanowienie oddzielnych, przytoczonych wyżej przepisów,

dotyczących roszczeń o wykup lub zamianę nieruchomości, która stanowiła strefę

ochronną w rozumieniu art. 71 u.o.k.ś., roszczenia te należy wyłączyć z zakresu

zastosowania art. 8 u.w.p.o.ś., a przez wskazane w art. 8 u.w.p.o.ś., powstałe

przed 1 października 2001 r. roszczenia łączące się z ograniczeniami sposobu

korzystania z nieruchomości w związku z ochroną zasobów środowiska, należy

rozumieć przede wszystkim roszczenia łączące się z ograniczeniem własności

nieruchomości położonej na obszarze objętym ochroną, o której była mowa w art.

72 u.o.k.ś.

Poza tym ani art. 84 ust. 1 u.o.k.ś., ani art. 8 u.w.p.o.ś. nie daje podstaw do

różnicowania ograniczeń lub utrudnień korzystania z nieruchomości położnej na

obszarze objętym ochroną, o której była mowa w art. 72 u.o.k.ś., w zależności od

tego, czy ograniczający własność środek ochrony przyrody został podjęty po

wejściu w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, czy też przed tą datą

- jeżeli po tej dacie był on kontynuowany, i przyznania właścicielowi wskazanych

w tych przepisach roszczeń jedynie w pierwszej sytuacji. Wypada zauważyć,

że w drugiej sytuacji, oddziaływanie po tej dacie na nieruchomość podjętego

wcześniej środka ochrony przyrody było uznane przez art. 72 w związku z art. art. 3

pkt 10 u.o.k.ś. w takim samym stopniu, jak w przypadku, w którym środek ochrony

został podjęty po wskazanej dacie. W związku z tym należało przyjąć, że powstanie

przewidzianych w art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. skutków prawnych, do których nawiązuje

także art. 8 u.w.p.o.ś., uzasadniały zarówno istotne ograniczenia lub utrudnienia

korzystania z nieruchomości spowodowane podjęciem środków ochrony przyrody

po wejściu w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, jak i istotne

9

ograniczenia lub utrudnienia korzystania z nieruchomości spowodowane

kontynuowaniem po wejściu w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska

środków ochrony przyrody podjętych wcześniej. W pierwszej sytuacji punkt

odniesienia przy ocenie, czy nastąpiły istotne ograniczenia lub utrudnienia

korzystania z nieruchomości powinno więc stanowić przeznaczenie nieruchomości

po wejściu w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, a w drugiej -

przeznaczenie nieruchomości przed wejściem w życie tej ustawy; w obu jednak

sytuacjach – z chwili podjęcie danego środkach ochrony przyrody. W drugiej

z rozpatrywanych sytuacji wejście w życie art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. oznaczało zatem

zmianę pozycji prawnej właściciela nieruchomości; przyznanie mu w związku

z ograniczeniem jego własności przez podjęte uprzednio środki ochrony przyrody

roszczeń cywilnoprawnych, których wcześniej nie miał, w tym dochodzonego

w sprawie roszczenia o wykup nieruchomości.

Nie można się zgodzić ze stroną pozwaną, że przyznanie w tej sytuacji

właścicielowi nieruchomości roszczenia o wykup oznaczałoby naruszenie

przewidzianego w art. 3 k.c. zakazu retroakcji. Artykuł 84 ust. 1 u.o.k.ś. byłby

stosowany z mocą wsteczną w omawianej sytuacji, gdyby roszczenie o wykup

powstawało na rzecz właściciela w chwili poprzedzającej wejście w życie ustawy

o ochronie i kształtowaniu środowiska (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19

września 2002 r., II CKN 329/01, OSNC 2003, nr 12, poz. 165), w przypadku zaś

przyjętej tu wykładni art. 84 ust. 1 u.o.k.ś., prowadzącej do przyznania właścicielowi

nieruchomości roszczenia o wykup dopiero z chwilą wejścia w życie tego przepisu,

chodzi jedynie o bezpośrednie stosowanie nowej ustawy.

Tego przypadku bezpośredniego stosowania nowej ustawy nie można też

zakwestionować ze względu na to, że prowadziłby on w istocie do konsekwencji

podobnych do tych, których chce się uniknąć przez zakaz retroakcji nowej ustawy.

W niektórych sytuacjach, np. wtedy, gdy na treść danego stosunku

cywilnoprawnego mają wpływ przede wszystkim okoliczności jego powstania –

w szczególności wola stron, nowa ustawa nie powinna mieć wpływu na jego treść

nawet ex nunc (od chwili jej wejścia w życie), gdyż – jak zauważono – „to byłoby już

do pewnego stopnia działaniem wstecznym”. Dlatego np., wychodząc z takich

założeń, w art. XLIX p.w.k.c. wykluczono stosowanie przepisów kodeksu cywilnego

10

do zobowiązań powstałych przed wejściem w życie tego kodeksu, jeżeli chodzi

o skutki prawne zdarzeń, które nastąpiły po dniu wejścia kodeksu w życie, a są

związane z istotą zobowiązania. Do takich sytuacji jednak nie zalicza się

przypadków, w których chodzi o treść dłużej trwającego stosunku prawnego albo

o skutki prawne dawniejszego zdarzenia, jeżeli to zdarzenie jest wprawdzie

przyczyną powstania stosunku prawnego, ale nie determinuje sposobu jego

unormowania. Przykładem na to jest art. XXXVIII p.w.k.c. Stanowi on, że treść praw

rzeczowych istniejących w chwili wejścia w życie kodeksu cywilnego, jak również

przeniesienie, obciążenie, zmiana treści lub pierwszeństwa oraz zniesienie takich

praw podlega co do zasady od chwili wejścia w życie kodeksu cywilnego przepisom

tego kodeksu (por. w związku z tym np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

13 kwietnia 2005 r., IV CK 469/04, LEX nr 277376). Do tego rodzaju przypadków

należy zaliczyć również zmianę w sferze skutków prawnych działań z zakresu

ochrony przyrody ograniczających własność nieruchomości. Przed wejściem

w życie art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. w rozpatrywanych sytuacjach mógł znaleźć

zastosowanie jedynie art. 35 ustawy o ochronie przyrody z 1949 r., przewidujący

nabycie i wywłaszczenie nieruchomości w celu realizacji tej ustawy przy

zastosowaniu „przepisów o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości,

potrzebnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych”. Ustanowienie art.

84 ust. 1 u.o.k.ś. zmieniło ten stan prawny. Zgodnie z wskazanym wyżej

założeniem intertemporalnym, ta nowa regulacja, poprawiająca sytuację prawną

właściciela nieruchomości przez przyznanie mu roszczeń, których wcześniej nie

miał, powinna więc być stosowana ex nunc.

Przedstawioną wykładnię art. 84 ust. 1 u.o.k.ś. potwierdza art. 8 u.w.p.o.ś.

W zawartym w nim postanowieniu o przedawnieniu się z dniem 30 czerwca 2004 r.

wszystkich niezaspokojonych dotąd roszczeń łączących się z ograniczeniami

sposobu korzystania z nieruchomości w związku z ochroną zasobów środowiska

powstałych przed 1 października 2001 r. z mocy obowiązujących wówczas

przepisów należy dostrzegać próbę ostatecznego zamknięcia spraw właścicieli

z tytułu tych naruszeń. Można przypuszczać, że takie niekonwencjonalne

określenie terminu przedawnienia się tych roszczeń zostało podyktowane

niejasnością wcześniejszego stanu prawnego i wynikających stąd trudności w ich

11

dochodzeniu. Stąd wniosek, że rozwiązaniu temu, podjętemu już w czasie

obowiązywania obecnej Konstytucji i po przystąpieniu Polski do protokołu nr 1 do

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. nr

36, poz. 175 ze zm.), przyświeca dążenie do ochrony praw właścicieli

nieruchomości poddanych wcześniej ograniczeniom, które nie zostały dotąd

należycie zrekompensowane. Dążeniu temu odpowiada też – wobec braku

odmiennych wskazówek – zaliczenie do wymienionych w omawianym przepisie

roszczeń także roszczeń z powodu ograniczających własność środków ochrony

przyrody podjętych przed dniem wejścia w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu

środowiska.

Nie mógł odnieść również skutku zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.,

ponieważ zgodnie z utrwalonym orzecznictwem podstawę kasacyjną może

stanowić tylko takie uchybienie temu przepisowi, które nie pozwala na

przeprowadzenie kontroli kasacyjnej, a jak wynika z powyższych wywodów,

kontrola taka była w sprawie możliwa.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

oddalił skargę kasacyjną, a o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął

zgodnie z art. 98 w związku z art. 108 § 1 i art. 39821

k.p.c.

.