II UK 264/08

Sygn. akt II UK 264/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku J. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 31 marca 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 6 grudnia 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W dniu 3 czerwca 1994 r. ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie prawa

do renty inwalidzkiej, a organ rentowy przyznał mu rentę inwalidzką trzeciej grupy

2

od dnia 17 maja 1994 r. Ubezpieczony rentę pobierał do dnia 1 sierpnia 2006 r.

Ubezpieczony w dniu 2 sierpnia 1994 r. podjął zatrudnienie w Oddziale

Regionalnym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w L., gdzie jest

zatrudniony do chwili obecnej. Początkowo pracował w wymiarze 7/8 etatu, a

obecnie jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy.

Decyzją z dnia 21 lipca 2006 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy

dalszego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, gdyż zarówno Lekarz

Orzecznik, jak i Komisja Lekarska uznali go za zdolnego do pracy.

Wyrokiem z dnia 20 lutego 2007 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L. oddalił odwołanie ubezpieczonego od decyzji

organu rentowego z dnia 21 lipca 2006 r.

Na skutek apelacji ubezpieczonego Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 6

grudnia 2007 r. orzekł o jej oddaleniu stwierdzając, że Sąd Okręgowy przeprowadził

w niniejszej sprawie należyte postępowanie dowodowe, poczynił prawidłowe

ustalenia faktyczne, wyprowadził z nich słuszne wnioski i wydał wyrok zgodny z

przepisami prawa materialnego. Jak słusznie wskazał, prawo do renty z tytułu

niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu przy łącznym spełnieniu przez

niego trzech warunków określonych wart. 57 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czyli ubiegający się o rentę musi być

niezdolny do pracy (pkt. 1), musi posiadać wymagany okres składkowy i

nieskładkowy (pkt.2) oraz wskazana niezdolność do pracy musi powstać w okresie

ubezpieczenia lub nie później niż w 18 miesięcy od ustania tego okresu (pkt.3).

Wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie. Rozpoznane u wnioskodawcy

schorzenia miały charakter bezsporny w sprawie. Poza sporem również było, że

wnioskodawca spełnia warunki określone w art. 53 ust. 1 pkt. 2 i 3 ustawy

emerytalnej. Natomiast kwestia sporna w sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy

ze względu na powyższe schorzenia zachodziły podstawy do uznania

wnioskodawcę za osobę częściowo niezdolną do pracy. Sąd Okręgowy przy

rozstrzygnięciu spornej kwestii, wobec konieczności posiadania wiadomości

specjalnych, posłużył się dowodem z opinii biegłych, zgodnie z treścią art. 278

k.p.c. Po zapoznaniu się z dokumentacją medyczną wnioskodawcy i bezpośrednim

badaniu biegli ci zgodnie stwierdzili, że wnioskodawca, mimo rozpoznanych scho-

3

rzeń, jest zdolny do pracy zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji, czyli pracy

biurowej przy komputerze na stanowisku specjalisty. W ocenie Sądu Apelacyjnego

opinie te zasługiwały na uwzględnienie. Biegli ci na podstawie przeprowadzonego

badania, wywiadu oraz analizy dokumentacji medycznej sformułowali jednoznaczne

i logiczne wnioski, co do zdolności wnioskodawcy do pracy zgodnej z poziomem

posiadanych kwalifikacji. Powyższe opinie były kompletne, przekonujące i nie

budziły wątpliwości, a ich treść pozwalała na wyjaśnienie okoliczności spornych. W

tej sytuacji nie istniały jakiekolwiek podstawy do kwestionowania rzetelności tych

opinii i w związku z tym nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia kolejnego

dowodu z opinii biegłego sądowego. Reasumując, Sąd stwierdził, że wnioskodawca

na skutek wykonywania pracy na stanowisku starszego specjalisty, uzyskał

rzeczywiste kwalifikacje do wykonywania tego rodzaju pracy, w związku z tym

słusznie Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca jest zdolny do wykonywania pracy

zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami.

Ubezpieczony na powyższe orzeczenie wniósł skargę kasacyjna zarzucając

naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię tych

przepisów - art. 12 ust. 3 oraz art. 13 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nadto art. 57 i 101

wyżej cytowanej ustawy, poprzez przyjęcie przez Sądy obu instancji, że, mimo, iż

ubezpieczony (co zostało bezspornie ustalone) nadal cierpi na schorzenia, które

stanowiły podstawę przyznania mu renty inwalidzkiej, że schorzenia te mają

charakter trwały i że nie rokują poprawy, oraz że znacznie ograniczają możliwości

pracy powoda w posiadanym zawodzie, sam fakt podjęcia pracy na innym

stanowisku pracy uprawniał organ emerytalny do uznania, iż stanowi to

wystarczające wymogi do wydania decyzji odmawiającej prawa do renty

inwalidzkiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. Sąd Apelacyjny oparł ustalenia

faktyczne i ostateczną ocenę prawną na opiniach biegłych - lekarza laryngologa,

który wskazał, że istniejący niedosłuch wnioskodawcy ma charakter trwały i nie

rokuje poprawy, co powoduje, że ubezpieczony nie może wykonywać pracy w

hałasie, na wysokościach, w transporcie, przy maszynach oraz przy stanowiskach,

4

gdzie stosowana jest sygnalizacja dźwiękowa. Stwierdził natomiast, że

wykonywana obecnie przez ubezpieczonego praca w charakterze specjalisty, jest

pracą biurową, lekką, siedzącą i wymagającą sprawności manualnej, przez co nie

wymaga dobrego słuchu, gdyż wnioskodawca nie musi w niej komunikować się z

klientami, biegły lekarz kardiolog stwierdził natomiast, że nadciśnienie tętnicze

wnioskodawcy powoduje pewną dysfunkcję ustroju i wymaga wdrożenia terapii,

jednak powyższe schorzenia nie dają podstaw do uznania niezdolności do pracy

zgodnej z posiadanym poziomem kwalifikacji. Powyższe opinie, w tym także opinia

uzupełniająca z 15 stycznia 2007 r., zawierały ocenę zdolności ubezpieczonego na

ostatnio zajmowanym stanowisku pracy przy komputerze wykonywanej od 2

sierpnia 1994r. w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział

Regionalny w L. Jednakże z treści powyższych opinii można było ustalić

przeciwwskazania do pracy na stanowisku, na którym był zatrudniony przed

uzyskaniem prawa do renty tj. wykonywania pracy w wyuczonym zawodzie

inżyniera elektryka w Przedsiębiorstwie Robót Instalacyjno-Montażowych

Budownictwa Rolniczego w L. w okresie od 1976 r. do 1994 r. Tym samym należy

przyjąć, że ubezpieczony nie jest w obecnym stanie zdrowia zdolny do pracy w

zawodzie inżyniera elektryka.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej

są zasadne, o ile dotyczą kwestii rzeczywistych kwalifikacji zawodowych

ubezpieczonego odnoszących się do wyjaśnienia dla potrzeb niniejszej sprawy

pojęcia „pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji", którym posługuje się

art. 12 ustawy emerytalnej. Odnosząc się do tego zagadnienia wskazać należy, że

wyróżnia się kwalifikacje w ujęciu formalnym (odzwierciedlające zakres i rodzaj

przygotowania zawodowego; udokumentowane świadectwami, dyplomami,

zaświadczeniami) oraz kwalifikacje rzeczywiste, tj. wiedzę i umiejętności faktyczne.

Przy ocenie niezdolności do pracy dla celów rentowych uwzględniać należy

płaszczyznę kwalifikacji rzeczywistych, gdyż istota problemu sprowadza się do

stwierdzenia, w jakim stopniu wiedzę i umiejętności, którymi dysponuje dana osoba,

można wykorzystać w pracy mimo zaistniałych ograniczeń sprawności organizmu.

Jeżeli nie jest wystarczające ustalenie poziomu wykształcenia danej osoby,

powstaje problem trafności weryfikacji rzeczywistych umiejętności. Należy mieć

5

przy tym na uwadze art. 13 ust. 1 pkt 2 wskazujący na potrzebę oceny możliwości

wykonywania dotychczasowej pracy. Kwestia kwalifikacji zawodowych ma istotne

znaczenie głównie przy ocenie możliwości wykonywania innej pracy niż dotychczas

wykonywana. Pomimo bowiem wprowadzenia pojęcia „utraty w znacznym stopniu

zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji", w rzeczywistości

przy ocenie częściowej niezdolności będzie chodziło przede wszystkim o ustalenie

możliwości dalszego wykonywania dotychczasowej pracy (przy uwzględnieniu jej

rodzaju i charakteru), a następnie dopiero możliwości wykonywania innej pracy przy

uwzględnieniu posiadanych kwalifikacji zawodowych. Inaczej mówiąc, niezdolność

do wykonywania pracy dotychczasowej jest warunkiem koniecznym ustalenia

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ale nie jest warunkiem

wystarczającym, jeżeli wiek, poziom wykształcenia i predyspozycje psychofizyczne

usprawiedliwiają rokowanie, że mimo upośledzenia organizmu możliwe jest

podjęcie innej pracy w tym samym zawodzie albo po przekwalifikowaniu

zawodowym. Tym samym, przechodząc do rozważań w niniejszym stanie

faktycznym sprawy kluczową okolicznością, którą należało ocenić była możliwość

wykonywania przez ubezpieczonego pracy w swoim zawodzie jako tym, w którym

osiągnął najwyższe kwalifikacje (i to bez przekwalifikowania zawodowego). Dla

przykładu wskazać należy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2000 r., II

UKN 59/00 (OSNAPiUS 2001, nr 10, poz. 8, wkładka), w którym uznano za osobę

częściowo niezdolną do pracy (w rozumieniu art. 12 ust. 3), która w wyniku choroby

zawodowej miała w istotny sposób ograniczoną zdolność do pracy, natomiast

mogła wykonywać zatrudnienie niżej kwalifikowane, o niższych zarobkach. Sąd

Apelacyjny dochodząc do wniosku, że ubezpieczony jest zdolny do pracy zgodnej z

jego kwalifikacjami, nie wyraził innego poglądu niż wynikający z opinii biegłych w

kwestiach faktycznych wymagających wiadomości specjalnych (wiedzy medycznej),

natomiast wykorzystując wynikające z opinii ustalenia faktyczne nie dokonał oceny

prawnej w przedmiocie, które kwalifikacje zawodowe – inżyniera elektryka, czy

starszego specjalisty (następnie głównego specjalisty) są jego rzeczywistymi

umiejętnościami zawodowymi, zważywszy na okoliczność, iż zawodu, w którym

uprawnienia inżyniera elektryka są wymagane, faktycznie nie wykonuje od 13 lat.

Także istotną kwestią, którą należało poddać ocenie prawnej był problem

6

sprowadzający się do pytania, czy praca na stanowisku specjalisty w niniejszej

sprawie mogła być traktowana jako uzyskanie nowych kwalifikacji w sytuacji, gdy

jak twierdził ubezpieczony został zatrudniony jako pracownik niepełnosprawny.

Wyjaśnienia zatem wymaga, czy Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

jako pracodawca zobowiązany do wpłat na PFRON, z uwagi na zatrudnienie

niepełnosprawnych pracowników uzyskał częściowe bądź całkowite zwolnienie z

ich uiszczenia oraz za ilu i jakich pracowników. Ustalenie powyższego pozwoli

stwierdzić, czy ubezpieczony rzeczywiście został zatrudniony jako pracownik

niepełnosprawny. Oczywiście kwestię statusu ubezpieczonego na ostatnio

zajmowanym stanowisku można ustalić za pomocą innych środków dowodowych.

W sytuacji, gdy okazałoby się, że ubezpieczony jest pracownikiem

niepełnosprawnym, to zgodnie z stanowiskiem wyrażonym w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 7 października 2003 r., II UK 79/03, OSNP 2004/13/234, nie

można by było uznać pracy wykonywanej na tym stanowisku jako uzyskanie

nowych kwalifikacji i nie oznaczałoby to odzyskania zdolności do pracy.

Konkludując stwierdzić należy, że ocena niezdolności do pracy, w zakresie

dotyczącym naruszenia sprawności organizmu i wynikających stąd ograniczeń

możliwości wykonywania pracy, która wymaga wiadomości specjalnych (opinii

biegłego z zakresu medycyny) nie może być przez sąd dokonana jedynie w oparciu

o te opinie. Ostateczna ocena, czy ubezpieczony jest, bądź nie jest niezdolny do

pracy, musi uwzględniać także inne elementy, w tym zwłaszcza poziom kwalifikacji

ubezpieczonego, możliwości zarobkowania w zakresie tych kwalifikacji, możliwość

wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość

przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas

wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne

(art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 39 z 2004 r., poz. 353

ze zm. w związku z art. 278 § 1 k.p.c.). Powyższej oceny zabrakło przy orzekaniu

przez Sądy w niniejszej sprawie.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak sentencji w wyroku.

/tp/