IV CSK 566/08

Sygn. akt IV CSK 566/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 kwietnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Antoni Górski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Jóskowiak

w sprawie z powództwa D. R. R.

przeciwko D. R.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 2 kwietnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w O.

z dnia 27 sierpnia 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz

pozwanej 2. 700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Postanowieniem z 21 sierpnia 2007 r. Sąd Rejonowy w K. dokonał podziału

majątku wspólnego powoda D. R. i pozwanej D. R. Tytułem spłaty udziału

należnego pozwanej zasądził na jej rzecz od powoda kwotę 460.144 zł, płatną w

pięciu ratach - pierwszą w kwocie 60.144 zł z terminem zapłaty do 31 grudnia 2007

r. W ramach podziału majątku powodowi przyznano m. in. prawo własności działek

nr 5/16 i 9/27, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego stron oraz ruchomości -

m.in. ciągnik Crystal o wartości 27.400 zł i ciągnik Mc Cormick wartości 42.500 zł.

Wartość działek Sąd ustalił z uwzględnieniem ich obciążeń hipotecznych, posiłkując

się w tym zakresie opinią biegłego. Wartość obydwu ciągników została określona

jako różnica pomiędzy ich ceną rynkową, a pozostałą do spłaty częścią kredytów

zaciągniętych na ich zakup.

Przed nadejściem terminu płatności pierwszej raty spłaty (60.144 zł) powód

skierował do pozwanej pisemne oświadczenie o potrąceniu z jej wierzytelnością

swojej wzajemnej wierzytelności z tytułu spłaty wspólnych zobowiązań w kwocie

96.528 zł, dokonanej z osobistego majątku powoda. Przedstawiona do potrącenia

suma obejmowała połowę następujących spełnionych przez powoda świadczeń:

- spłaconego w dniu 6 stycznia 2006 r. kredytu stron w Banku Spółdzielczym

w G. w kwocie 80.000 zł z odsetkami karnymi w kwocie

777,78 zł;

- spłaconej w dniu 31 października 2006 r. kwoty 19.500 zł z tytułu raty za

ciągnik Mc Cormick;

- spłaconej w dniu 15 grudnia 2006 r. kwoty 14.700 zł z tytułu raty za ciągnik

Crystal;

- spłaconych należności z tytułu zapłaty ceny działki nr 5/16 w kwotach :

4.438,75 zł w dniu z 28 lutego 2006 r.; 4.945 zł w dniu 31 października 2006 r.,

6.021,25 zł w dniu 28 lutego 2007 r., 7.793,75 zł w dniu 31 października 2007 r. -

łącznie 23.198,75 zł;

- spłaconych należności z tytułu zapłaty ceny działki nr 9/27 - w kwocie :

7.989,75 zł w dniu 31 marca 2006 r., 8.901 zł w dniu 15 listopada 2006 r.,

3

10.838,25 zł w dniu 31 marca 2007 r. i 14.028,75 zł w dniu 15 listopada 2007 r. -

łącznie 41.757,75 zł.

Ponadto w dniu 7 grudnia 2007 r. powód spłacił zaciągnięty przez strony

w 2005 r. kredyt „klęskowy” w kwocie 13.900 zł z odsetkami w kwocie 337 zł,

a w dniu 28 grudnia 2007 r. dokonał zapłaty reszty ceny za działkę nr 5/16,

zabezpieczonej hipoteką umowną w kwocie 158.872,50 zł na rzecz Agencji

Nieruchomości Rolnych.

Wobec uzyskania przez pozwaną D. R. klauzuli wykonalności w zakresie

pierwszej raty spłaty jej udziału i wystąpienia przez nią o wszczęcie egzekucji tej

należności, powód wniósł o pozbawienie wykonalności tego tytułu w części

dotyczącej obowiązku zapłaty kwoty 60.144 zł do grudnia 2007 r. Jako podstawę

powództwa wskazał art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. i powołał się na wygaśnięcie

wierzytelności objętej tytułem wykonawczym w wyniku potrącenia z nią

wierzytelności powoda do pozwanej o zwrot połowy sum zapłaconych przez niego

po ustaniu wspólności ustawowej na poczet wspólnych zobowiązań stron.

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z 29 lutego 2008 r. uwzględnił powództwo

jedynie częściowo - pozbawił tytuł wykonawczy wykonalności co do obowiązku

zapłaty przez powoda w ramach pierwszej raty kwoty 7.118,50 zł. W pozostałym

zakresie oddalił powództwo i rozstrzygnął o kosztach procesu. Przyjął, że w ramach

podziału majątku wspólnego sąd, poprzez uwzględnienie przy ustalaniu wartości

rzeczowych składników majątku, przyznanych na własność powodowi, obciążeń

związanych z nimi, usunął możliwość późniejszego domagania się przez powoda

zwrotu kwot przeznaczonych na spłatę tych obciążeń. Z kolei art. 618 § 3 k.p.c. w

zw. z art. 688 i art. 567 § 3 k.p.c. uniemożliwia dochodzenie przez powoda po

uprawomocnieniu się postanowienia o podziale majątku wspólnego wzajemnych

roszczeń małżonków z tytułu długów, które zostały spłacone przez jednego z nich z

majątku osobistego po ustaniu wspólności majątkowej, a przed dokonaniem

podziału majątku. Z tego względu Sąd Rejonowy nie uwzględnił potrącenia z tytułu

dokonanej przez powoda w dniu 6 stycznia 2006 r. spłaty kredytu w wysokości

80.000 zł oraz 777,78 zł odsetek. Za zasadne uznał tylko potrącenie połowy sumy

przeznaczonej na spłatę kredytu tzw. klęskowego w wysokości (z odsetkami)

14.227 zł : 2 = 7.118,50 zł, ponieważ to wspólne zobowiązanie małżonków powód

4

spłacił po uprawomocnieniu się postanowienia o podziale majątku. Strony od chwili

podziału odpowiadały za ten dług w częściach równych. W tym też tylko zakresie

Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo oparte na podstawie z art. 840 § 1 pkt 2

k.p.c.

Sąd Okręgowy w O., przyjmując za własne przytoczone na wstępie

ustalenia, oddalił apelację powoda od powyższego wyroku. Wyjaśnił, że podział

majątku wspólnego obejmuje tylko aktywa, nie dotyczy natomiast obciążających

majątek wspólny zobowiązań wobec osób trzecich. Jednak z chwilą zaspokojenia

dług przestaje być zobowiązaniem. Jeżeli został spłacony z majątku osobistego

jednego z małżonków po ustaniu wspólności majątkowej, staje się nakładem z tego

majątku na majątek wspólny i podlega rozliczeniu w postępowaniu o podział

majątku wspólnego, na podstawie art. 45 § 1 i 2 k.r.o. oraz art. 567 § 1 i art. 686

k.p.c. Zgodnie z art. 618 § 3 k.p.c. dochodzenie roszczeń z tego tytułu, które mogły

być rozpoznane w postępowaniu o podział majątku wspólnego, jest wyłączone po

zapadnięciu prawomocnego postanowienia o podziale majątku wspólnego,

chociażby nie były one zgłoszone w tym postępowaniu. Z tego powodu Sąd

Okręgowy uznał za spóźnione żądanie zwrotu nakładów poczynionych przez

powoda na zaspokojenie wspólnych zobowiązań, zgłoszone po dacie

uprawomocnienia się postanowienia o podziale majątku wspólnego (po dniu

28 października 2007 r.). Potwierdził, że cześć spłat rat kredytu zaciągniętego na

zakup gruntów dokonana została przez powoda po powyższej dacie

(29 października 2007 r. i 14 listopada 2007 r.), a powód argumentował, że

obciążenie obowiązkiem spłaty nie było uwzględnione przy ustalaniu wartości

nieruchomości. Wątpliwości w tym względzie Sąd Okręgowy usunął przesłuchując

biegłą, która wydawała opinię w sprawie o podział majątku wspólnego i na tej

podstawie ustalił, że podana przez biegłą wartość rynkowa oznacza cenę, jaką

zapłaciłby za nieruchomość nabywca przyjmując na siebie ciążące na tej

nieruchomości zobowiązania (obciążenia hipoteczne). Taki sposób oznaczenia

wartości rynkowej, Sąd II instancji uznał za przeszkodę w skutecznym żądaniu

zwrotu części zabezpieczonych zobowiązań spłaconych po podziale majątku

wspólnego przez tego ze współwłaścicieli, któremu przypadł w udziale obciążony

składnik majątkowy.

5

Od powyższego orzeczenia Sądu Okręgowego powód wniósł skargę

kasacyjną opartą na obydwu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c.

Naruszenie prawa materialnego łączył z:

- błędną wykładnią § 38 ust. 1-3 i § 56 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości

i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109) oraz art. 4 pkt 17

ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 261,

poz. 2603), polegającą na przyjęciu, iż w dokonanej wycenie nieruchomości

wchodzących w skład gospodarstwa rolnego stron uwzględnione zostały obciążenia

prawnorzeczowe tych nieruchomości, mimo że biegła nie wyjaśniła zastosowanego

sposobu wyliczenia wartości nieruchomości;

- nie zastosowanie art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U.

Nr 78, poz. 483) wyrażające się w odmowie ochrony praw podmiotowych powoda

na drodze sądowej;

- nie zastosowanie art. 498 § 1 i 2 k.c. poprzez nie uwzględnienie w całości

potrącenia wierzytelności powoda.

Podstawę naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na

wynik sprawy powód wypełnił zarzutami:

- niewłaściwego zastosowania art. 618 § 3 k.p.c. poprzez przyjęcie prekluzji

w stosunku do roszczeń powoda wobec pozwanej powstałych po uprawomocnieniu

się postanowienia Sądu Rejonowego w K., w wyniku spłaty w dniach

29 października 2007 r., 14 listopada 2007 r. i 28 grudnia 2007 r. wspólnych

zobowiązań z tytułu kredytu na zakup nieruchomości;

- błędnej wykładni art. 618 § 3 k.p.c., polegającej na przyjęciu, iż powód nie

może w drodze zarzutu potrącenia kompensować swojej wierzytelności wobec

pozwanej w zakresie należności spłaconych przed uprawomocnieniem się

postanowienia o podziale majątku wspólnego w sytuacji, kiedy roszczenia te były

zgłoszone w trakcie postępowania o podział majątku wspólnego i nie były

kwestionowane przez pozwaną.

6

We wnioskach powód domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji oraz

pozostawienia temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za

dotychczasowe instancje, a w razie uznania zarzutów dotyczących naruszenia

przepisów postępowania za nieuzasadnione – wnosił o uchylenie kwestionowanego

wyroku w całości i pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności także

w części dotyczącej spłaty w kwocie 53.026 zł płatnej do 31 grudnia 2007 r. oraz

o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwana złożyła wniosek o oddalenie skargi kasacyjnej i przyznanie jej

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy normujące sposób wyceny nieruchomości nie mogły zostać

naruszone w niniejszej sprawie, gdyż jej przedmiotu nie stanowiło ustalanie

wartości składników majątku wspólnego. To zagadnienie zostało rozstrzygnięte

w postępowaniu o podział majątku wspólnego, w którym sąd z urzędu ustala skład

i wartość dzielonego majątku (art. 567 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c.) i tam jedynie

powód mógł kwestionować metodykę przyjętą przez biegłą i zaakceptowaną przez

Sąd Rejonowy. W niniejszej sprawie przedmiotem ustaleń było jedynie to, czy

obciążenia hipoteczne były ujęte w dokonanej wycenie i orzeczeniu jako czynnik

zmniejszający wartość nieruchomości. Konkluzja polegająca na przyjęciu, że Sąd

dokonujący podziału majątku uwzględnił to obciążenie stanowiła wiążące Sąd

Najwyższy (art. 39813

§ 2 k.p.c.) ustalenie faktyczne, dotyczące przyjętego sposobu

rozliczeń. Nie mieściła natomiast w sobie kontroli ich prawnej prawidłowości, gdyż

byłoby to ingerencją w treść prawomocnego postanowienia podziałowego,

niedopuszczalną w postępowaniu opozycyjnym.

Konsekwencją ustalenia, że przyjęta za podstawę rozliczeń wartość

składników majątku wspólnego (nieruchomości i ruchomości zakupionych za środki

pochodzące z kredytów lub spłacanych w ratach) uwzględniała ich obciążenie

rzeczowe było trafne przyjęcie przez Sądy obydwu instancji, że w tym zakresie już

przy podziale majątku wspólnego doszło do rozliczenia między małżonkami

7

obowiązków związanych ze spłatą zadłużenia związanego z poszczególnymi

składnikami majątku z uwagi na ścisłe, prawnorzeczowe spojenie tego zadłużenia

z konkretnymi składnikami majątkowymi, wyrażające się w możliwości zaspokojenia

się przez wierzyciela z tych przedmiotów. Taka formuła rozliczeń jest akceptowana

w literaturze i orzecznictwie (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

29 września 2004 r., II CK 538/03, nie publ. czy uchwałę z dnia 25 czerwca 2008 r.,

III CZP 58/08, Biul. SN 2008/6/11). Skutkiem jej zastosowania jest to, że spłata

długów uwzględnionych przy ustalaniu wartości poszczególnych składników

majątku wspólnego poprzez umniejszenie ich wartości, dokonana z osobistego

majątku przez stronę, której dany składnik przypadł w wyniku podziału, nie rodzi

roszczenia wobec drugiej strony, mimo że dług obciążał oboje małżonków. Czym

innym jest bowiem odpowiedzialność osobista małżonków (byłych małżonków)

wobec wierzyciela, na którą podział majątku nie ma wpływu, czym innym natomiast

zasady rozliczenia między nimi wydatków z majątku osobistego jednego

z małżonków z tytułu spłaty wspólnego długu. Jeżeli, ze względu na istnienie

odpowiedzialności rzeczowej, dług „ciąży” na rzeczy i obniża jej wartość, jego

spłata przez stronę, która w wyniku podziału majątku otrzymała obciążoną rzecz

oszacowaną z uwzględnieniem tego długu, stanowi realizację zasady, że

obowiązany do spłaty jest ten, komu rzecz ta została przyznana, gdyż spłacając

dług zapobiega skierowaniu przez wierzyciela roszczeń do tej rzeczy. Tym samym

przedstawienie do potrącenia z roszczeniem powódki wierzytelności o zapłatę

przez nią połowy sum przeznaczonych po uprawomocnieniu się postanowienia

o podziale majątku wspólnego na zaspokojenie długów zabezpieczonych na

nieruchomościach było bezskuteczne już z tego powodu, że zgłoszona

wierzytelność nie przysługiwała powodowi w stosunku do pozwanej.

Zarzut niewłaściwego zastosowania przez Sąd Apelacyjny art. 618 § 3 k.p.c.,

w odniesieniu do tych roszczeń jest więc nieuzasadniony, gdyż przepis ten w ogóle

nie został do nich zastosowany. W uzasadnieniu Sądu Apelacyjnego znalazło się

wprawdzie stwierdzenie, które dało powodowi asumpt do powyższego zarzutu.

Sąd ten stwierdził bowiem, po przytoczeniu regulacji zawartej w art. 618 § 3 k.p.c.,

że „Wobec tego spóźnione jest żądanie zwrotu nakładów z majątku osobistego

powoda na zaspokojenie wspólnych zobowiązań poczynionych po dacie

8

uprawomocnienia się postanowienia o podziale majątku wspólnego (…)”. Jednak to

niefortunne i nieprzystające do okoliczności sprawy stwierdzenie (spór nie dotyczył

zaspokojenia wspólnych zobowiązań „poczynionych” po dacie uprawomocnienia się

postanowienia podziałowego, lecz zobowiązań „poczynionych” w czasie trwania

wspólności ustawowej) koliduje z końcowym fragmentem uzasadnienia. Sąd

Apelacyjny, po przedstawieniu wyników przeprowadzonego przez siebie

uzupełniającego postępowania dowodowego, uznał za prawidłowe stanowisko

Sądu I instancji, że uwzględnienie obciążenia przy określaniu wartości rynkowej nie

może prowadzić do skutecznego żądania zwrotu części tych obciążeń, spłaconych

po podziale majątku wspólnego przez tego z byłych współwłaścicieli, któremu

przypadł w udziale obciążony składnik majątkowy. To ostatnie stwierdzenie odnosi

się bezpośrednio do spłaty obciążeń hipotecznych i wskazuje, że Sąd Apelacyjny,

podobnie jak Sąd Okręgowy uznał, że po stronie powoda w wyniku dokonanej

spłaty nie powstało roszczenie wobec pozwanej, nie zaś, że roszczenie takie

powstało, lecz uległo prekluzji. W konsekwencji zarzut niewłaściwego zastosowania

art. 618 § 3 k.p.c. nie może zostać uwzględniony.

Naruszenie art. 618 § 3 k.p.c. powód łączy jednak także z przyjętą przez

Sądy obydwu instancji wykładnią tego przepisu, zgodnie z która przewidziane

w nim wyłączenie możliwości dochodzenia roszczeń obejmuje także zakaz

kompensowania ich w drodze potrącenia. Sądy nie rozważyły szczegółowo

powyższego problemu, co oznaczać może jedynie, iż uznały za oczywiste, że

skutkiem ustawowego zakazu dochodzenia roszczeń jest także wyłączenie

możliwości zastosowania innych form prawnych ich późniejszej realizacji, jeśli

roszczenia te mogły być przedmiotem rozpoznania w postępowaniu o podział

majątku wspólnego.

Interpretacja art. 618 § 3 k.p.c., dokonywana musi być w kontekście

całokształtu przepisów normujących postępowania tzw. „działowe”. Artykuł 618

k.p.c. bezpośrednio dotyczy postępowania o zniesienie współwłasności i ustanawia

dla stron tego postępowania zakaz dochodzenia po uprawomocnieniu się

postanowienia o zniesieniu współwłasności roszczeń przewidzianych w § 1 tego

przepisu. Jego odpowiednie zastosowanie do postępowania o dział spadku wynika

z treści art. 688 k.p.c., przy czym obejmować ma „w szczególności art. 618 § 2 i 3”.

9

Z kolei w postępowaniu o podział majątku wspólnego przepis ten pojawia się

w wyniku podwójnego odesłania – art. 567 § 3 k.p.c. nakazuje do postępowania

o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między

małżonkami, a zwłaszcza do odrębnego postępowania w sprawach wymienionych

w § 1 tego przepisu, stosować odpowiednio przepisy o dziale spadku, co oznacza

również stosowanie art. 618 § 2 i 3 k.p.c., który w tym wypadku odnieść należy do

roszczeń sprecyzowanych w art. 567 § 1 k.p.c.

Podstawowym założeniem postępowań działowych jest rozpoznanie

i rozstrzygnięcie w jednym postępowaniu całego kompleksu zagadnień

obejmujących nie tylko zniesienie współwłasności, dział spadku czy podział majątku

wspólnego, ale także roszczenia jakie na tle wspólności praw mogły powstać

między uczestnikami takich postępowań. Uregulowanie sytuacji prawnej stron,

które postanawiają wyjść z różnych rodzajów wspólności, ma być ostateczne

i definitywnie kończyć etap wzajemnych pretensji. Osiągnięciu tego celu służy

nałożenie na sąd obowiązku działania z urzędu w istotnych kwestiach, takich jak

ustalenie składu i wartości majątku (art. 684 k.p.c.) oraz nadanie prawomocnemu

postanowieniu działowemu charakteru zdarzenia wyznaczającego kres możliwości

dochodzenia wszystkich roszczeń, które mogły być przedmiotem rozstrzygnięcia

w tym postępowaniu. Takie ukształtowanie konsekwencji postanowienia działowego

powinno mobilizować strony do zgłoszenia wszelkich żądań w jego toku.

Artykuł 618 § 3 k.p.c. uznawany jest za przepis o charakterze

materialnoprawnym, wprowadzający „swoistą prekluzję” (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 23 marca 1994 r., III CZP 6/94, OSN 1994/11/205). Istota tej

prekluzji polega na wyłączeniu możliwości dochodzenia roszczeń podlegających

rozpatrzeniu w postępowaniu działowym i to nawet wówczas, kiedy nie zostały one

przez stronę w tym postępowaniu zgłoszone. Tym bardziej zaś wtedy, kiedy

zgłoszone zostały, choćby nie zostały rozpoznane przez sąd. Usterki postępowania

działowego mogą być naprawione jedynie w tym postępowaniu (w trybie

uzupełnienia postanowienia lub w drodze kontroli instancyjnej). Przepis ten nie

narusza zastrzeżonego w art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu. Ogranicza jedynie

swobodę wyboru przez stronę momentu zgłoszenia roszczenia, narzucając

konieczność skumulowania wszystkich spornych kwestii dotyczących

10

likwidowanego wielopodmiotowego stosunku prawnego w granicach jednego

postępowania. Przy czym wykładnia omawianego przepisu, dokonywana

w konfrontacji z niespójnymi z nim regułami dotyczącymi postępowań

odwoławczych, doprowadziła do wykształcenia zasad zapewniających stronie

możliwość zgłoszenia i dochodzenia w postępowaniu działowym także roszczeń

powstałych na etapie zaskarżania orzeczeń (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

27 stycznia 2004 r., II CK 374/02, nie publ. i z dnia 18 listopada 2005 r. IV CK

186/05, nie publ.). Prawo strony do sądu zostało zatem zachowane.

Skutkiem wprowadzonej w art. 618 § 3 k.p.c. prekluzji jest nie tylko

wyłączenie możliwości późniejszego dochodzenia na drodze sądowej roszczeń,

które mogły być przedmiotem orzeczenia działowego. Jej konsekwencje sięgają

dalej. Możność sądowego dochodzenia jest jedną z przesłanek, które musi

wypełniać wierzytelność przedstawiana do potrącenia (art. 498 § 1 in fine k.c.).

Wymaganie to jest bezwzględnie stawiane wierzytelności aktywnej, tzn.

wierzytelności potrącającego. Jeśli wierzytelność została pozbawiona powyższej

cechy na podstawie art. 618 § 3 k.p.c. – wierzyciel nie może skutecznie

przedstawić jej do potrącenia w stosunku do innego uczestnika postępowania

działowego. Możliwość taką orzecznictwo dopuściło jedynie w wypadku, kiedy

wierzytelności przysługiwała wspólnie małżonkom przeciwko osobie trzeciej,

a w postępowaniu o zniesienie współwłasności udział brał tylko jeden z małżonków

i osoba trzecia (por. cytowana wcześniej uchwałę III CZP10/82). Motywem

rozstrzygnięcia była niedopuszczalność stosowania restrykcji z art. 618 § 3 k.p.c.

wobec osoby, która nie uczestniczyła w postępowaniu działowym. Taki wypadek

jednak nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie.

Skarżący kładzie nacisk na to, że potracenie wierzytelności, dokonywane

w drodze jednostronnego oświadczenia woli (art. 499 k.c.), jest czynnością prawa

materialnego i nie może być uznane za formę dochodzenia roszczenia.

Rzeczywiście we współczesnej literaturze przedmiotu potrącenie traktowane jest

raczej jako sposób pozasądowego, bezegzekucyjnego zaspokojenie się wierzyciela

(por. także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007 r., III CZP

58/07, OSNC 2008/5/44). Jednak przesłanki jakie musi spełniać wierzytelność

przedstawiana do potrącenia stwarzają konieczność oceny jej zdatności do

11

dochodzenia na drodze sądowej lub w postępowaniu przed innym organem

państwowym.

Skoro więc wierzytelność powoda z tytułu wydatków - poniesionych

w okresie pomiędzy ustaniem wspólności ustawowej a prawomocnym podziałem

majątku wspólnego - z majątku osobistego na zaspokojenie długów związanych

z majątkiem wspólnym nie została rozliczona w postępowaniu o podział majątku

wspólnego, powód po uprawomocnieniu się postanowienia o podziale nie mógł jej

skutecznie przedstawić do potrącenia z wierzytelnością pozwanej, gdyż nie

spełniała ona wymagań stawianych przez art. 498 § 1 k.c.

Z przytoczonych względów, ponieważ podstawy kasacyjne, na których

oparta została skarga okazały się nieuzasadnione, skargę tę należało oddalić na

podstawie art. 39814

k.p.c.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 39821

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 98 § 1 i 3 k.p.c.

db