IV CNP 98/08

Sygn. akt IV CNP 98/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 kwietnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie ze skargi strony powodowej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w B.

z dnia 6 czerwca 2008 r., w sprawie z powództwa Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej Oddziału Regionalnego […]

przeciwko Gminie B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 kwietnia 2009 r.,

oddala skargę i zasądza od Wojskowej Agencji Mieszkaniowej

Oddziału Regionalnego […] na rzecz Gminy B. kwotę 600 zł

(sześćset złotych) tytułem kosztów postępowania wszczętego

wniesieniem skargi.

Uzasadnienie

2

W procesie zakończonym prawomocnym orzeczeniem zaskarżonym skargą

o stwierdzenie jego niezgodności z prawem, strona powodowa dochodziła

odszkodowania za szkodę spowodowaną przez pozwaną Gminę niedostarczeniem

lokalu socjalnego pomimo wynikającego z orzeczenia Sądu obowiązku nałożonego

w tym zakresie na tę Gminę. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo uznając, że

samo przyznanie lokatorowi prawa do lokalu socjalnego nie zwalnia go od

obowiązku uiszczania opłat za dotychczas zajmowany lokal, a szkoda powódki jest

następstwem okoliczności niezależnych od pozwanej, ponieważ powódka

zaniechała kierowania jakichkolwiek żądań uiszczenia opłat wobec osób

zajmujących lokal należący do powódki.

Apelację powódki oddalił Sąd drugiej instancji, aprobując i uznając za własne

ustalenia Sądu pierwszej instancji.

W ocenie Sądu odwoławczego podstawą ewentualnej odpowiedzialności

pozwanej Gminy mogą być jedynie przepisy k.c. oraz przepisy ustawy z dnia

22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (tj. Dz.U. 2005 r. Nr 41,

poz. 398), ponieważ z mocy art. 1a ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie

praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego

(Dz.U. 2005 r., Nr 36, poz. 266 ze zm.), zwanej dalej „u.o.l.”, przepisów tej ostatniej

ustawy nie stosuje się do lokali będących w dyspozycji Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej, a więc przepisy tej ustawy nie będą miały w tej sprawie

jakiegokolwiek zastosowania. Oznacza to bezzasadność zarzutu apelacji

niezastosowania art. 18 ust. 5 u.o.l., co przy równoczesnym braku samodzielnej

podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej w ustawie o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych RP, uzasadniało ocenę żądania na podstawie art. 417 k.c., w brzmieniu

obowiązującym od dnia 1 września 2004 r. W ocenie Sądu odwoławczego

niezapewnienie przez pozwaną lokalu socjalnego nie stanowiło wyłącznej

przyczyny powstania szkody po stronie powódki, która nie przedstawiła żadnych

dowodów podjęcia prób wyegzekwowania zaległych opłat od osoby korzystającej

z jej lokalu bez tytułu prawnego. Sąd drugiej instancji uznał brak normalnego

związku przyczynowego pomiędzy niedostarczeniem przez pozwaną lokalu

3

socjalnego, a szkodą powódki w postaci nieuzyskania od eksmitowanych lokatorów

zapłaty czynszu. Wobec braku normalnego związku przyczynowego, będącego

niezbędną przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej, Sąd Okręgowy uznał,

że pozwanej Gminie nie można przypisać odpowiedzialności odszkodowawczej na

podstawie art. 417 k.c.

Skarżąca Wojskowa Agencja Mieszkaniowa, we wniesionej skardze

o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego z dnia

6 czerwca 2008 r., zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa

materialnego:

- art. 417 § 1 k.c. przez przyjęcie, że powód nie wykazał przesłanek

odpowiedzialności pozwanej określonych w tym przepisie;

- art. 18 ust. 5 u.o.l. przez uznanie, że przepis ten nie statuuje podstawy

prawnej odpowiedzialności pozwanej, ponieważ u.o.l. nie ma zastosowania

do lokali pozostających w dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej;

- art. 18 ust. 1 i ust. 3 u.o.l. przez przyjęcie, że strona powodowa w pierwszej

kolejności powinna dochodzić odszkodowania od byłego lokatora.

Nadto skarżąca oparła skargę na zarzucie naruszenia art. 328 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. przez nieodniesienie się Sądu do zarzutu apelacji

naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 4ust. 2 u.o.l.

Skarżąca wskazała na wszystkie wymienione powyżej przepisy jako te,

z którymi niezgodne jest zaskarżone skargą orzeczenie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca Agencja potwierdza swoją aprobatę dla

stanowiska Sądu, że bezpośrednią podstawą odpowiedzialności pozwanej Gminy

jest art. 417 k.c., natomiast sprzeciwia się stanowisku Sądu, że nie wykazała

wystąpienia wszystkich przesłanek tej odpowiedzialności. Za bezprawość

zachowania pozwanej skarżąca przypisuje fakt niedostarczenia lokalu socjalnego

bez względu na przyczyny, a za poniesioną szkodę uszczerbek powstały

w następstwie nieotrzymania opłat od osoby zajmującej jej lokal i uprawnionej do

otrzymania od Gminy lokalu socjalnego. Oczywistość wystąpienia związku

przyczynowego uzasadnia skarżąca Agencja tym, że gdyby lokal socjalny został

4

przez pozwaną wskazany, to eksmisja zostałaby wykonana i „...zadłużenie lokalu...”

by nie wzrastało, co wskazuje na wystąpienie obiektywnej normalności następstw.

Nadto skarżąca wywodzi, że przyjęcie w orzecznictwie odpowiedzialności

gminy i osoby uprawnionej do lokalu socjalnego jako odpowiedzialności „in solidum”

nie uzasadnia zastosowania zasady pierwszeństwa żądania zaspokojenia od takiej

osoby, a poszkodowany może żądać zaspokojenia albo od niej albo od pozwanej

Gminy.

Przeciwnik skargi – Gmina B. w odpowiedzi na skargę wniosła o jej

oddalenie i o zasądzenie kosztów postępowania wg. norm przepisanych. Za trafne

uznała stanowisko Sądu o braku podstaw do zastosowania przepisów u.o.l. do

lokali będących w dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, z jedynym

wyjątkiem przewidzianym w art. 45 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r.

o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (Dz.U. 2005, Nr 41, poz. 398 ze zm.).

Za trafnością stanowiska Sądu o braku wykazania przez powódkę istnienia

normalnego związku przyczynowego pomiędzy niedostarczeniem lokalu socjalnego

a poniesioną szkodą świadczy okoliczność, ze normalnym następstwem

niezwłocznego niedostarczenia lokalu socjalnego nie jest niepłacenie przez

lokatorkę czynszu, ponieważ wyrok eksmisyjny zobowiązuje do zapłaty

odszkodowania za korzystanie z lokalu w wysokości dotychczas płaconego

czynszu. W sprawie nie zaistniał więc adekwatny związek przyczynowy między

zachowaniem pozwanej, a szkodą powódki, wywodzi przeciwnik skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie wobec braku podstawy do

stwierdzenia, ze zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z prawem.

Chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 328 § 1 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1

k.p.c., uzasadniony wskazywanym przez skarżącą brakiem niezbędnej zawartości

uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Ewentualny brak wymaganego elementu

uzasadnienia zaskarżonego wyroku mógłby dowodzić naruszenia art. 328 § 2

k.p.c., ale ten ostatni przepis nie został wskazany jako dotknięty naruszeniem.

Ponadto, strona skarżąca nawet nie twierdzi, aby zarzucane naruszenie przepisów

procesowych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wyklucza uznanie, aby

5

zaskarżone orzeczenie było w tym zakresie niezgodne z prawem w rozumieniu art.

4241

§ 1 k.p.c.

Wobec powyższego oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego

należało dokonać z uwzględnieniem stanu faktycznego będącego podstawą

orzekania dla Sądu drugiej instancji.

Nietrafne okazały się zarzuty naruszenia przepisów art. 18 ust. 1, 3 i 5

ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym

zasobie i gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze

zm.), zwanej dalej „u.o.l.”, przez uznanie, że przepisy te nie są podstawą prawną

odpowiedzialność pozwanej Gminy. Rację miał Sąd drugiej instancji, który na

podstawie art. 1a

u.o.l. uznał, że przepisów tej ustawy nie stosuje się do lokali

będących w dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, która jest stroną

powodową w niniejszej sprawie. Wskazany przepis art. 1a

u.o.l. stanowczo wyłączył

stosowanie wszystkich bez wyjątku przepisów tej ustawy w odniesieniu do lokali

będących w dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, co oznacza, że

w konfiguracji podmiotowej stron prawomocnie zakończonego sporu i faktycznej

podstawy żądania strony powodowej przepisy art. 18 ust. 1, 3 i 5 u.o.l. nie

znajdowały zastosowania. Takie właśnie stanowisko Sądu odwoławczego jest

prawidłowe i nie uzasadnia trafności zarzutu skargi naruszenia wskazanych

przepisów u.o.l. w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy i tym samym wydania

orzeczenia niezgodnego z tymi przepisami. W tej sytuacji bezzasadnie odwołuje się

strona skarżąca do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2007 r., III CZP

121/07 (OSNC 2008/12/37), w której konstrukcję odpowiedzialności in solidum

gminy i osoby uprawnionej z mocy wyroku do lokalu socjalnego wywiedziono

z przepisów art. 18 ust. 1-3 u.o.l., które miały zastosowanie w tamtej sprawie,

w której roszczenia odszkodowawczego od Gminy dochodziła Spółdzielnia

Mieszkaniowa, a nie Wojskowa Agencja Mieszkaniowa.

Trafnie zatem uznał Sąd drugiej instancji, że w niniejszej sprawie podstawą

ewentualnej odpowiedzialności pozwanej gminy mogą być jedynie przepisy k.c.

oraz przepisy ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP

(Dz.U. 2005 Nr 41, poz. 398), a nie przepisy u.o.l.

6

Zważyć należy, że na mocy wyroku SR w B. z dnia 16 października 2003 r.,

sygn. akt I C …/03, ustalono istnienie uprawnienia do lokalu socjalnego B. K.

eksmitowanej z zajmowanego bez tytułu prawnego lokalu mieszkalnego będącego

w dyspozycji skarżącej, a nadto orzeczono wstrzymanie eksmisji do czasu złożenia

przez pozwaną w prawomocnie zakończonej sprawie Gminę oferty zawarcia

umowy najmu lokalu socjalnego. Niezapewnienie B. K. przez pozwaną Gminę

lokalu socjalnego wbrew obowiązkowi wynikającemu z wskazanego wyroku

sądowego może być niewątpliwie ocenione jako delikt Gminy. Jednak nawet taka

konstatacja nie jest wystarczającą przesłanką do zastosowania art. 417 § 1 k.c.

jako materialnoprawnej podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanej

Gminy. Słusznie bowiem uznał Sąd II instancji, że brak jest podstaw do przyjęcia

wystąpienia normalnego związku przyczynowego między biernym zachowaniem

pozwanej Gminy w postaci niezapewnienia eksmitowanej osobie lokalu socjalnego,

a poniesioną przez powódkę szkodą.

Z mocy art. 37a ust. 1 cyt. ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych RP obowiązkiem osób zajmujących lokal Agencji bez tytułu prawnego

jest m.in. uiszczanie opłat za używanie tego lokalu i opłat pośrednich oraz zapłaty

odszkodowania w określonej tym przepisem wysokości za każdy rozpoczęty

miesiąc jego zajmowania, przy czym ustawodawca nie warunkuje wykonywania

tych obowiązków od terminowego wykonania przez Gminę obowiązku w postaci

zaoferowania eksmitowanym zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Innymi

słowy, orzeczenie sądowe przesądzające o przysługiwaniu uprawnienia do lokalu

socjalnego nie zwalnia eksmitowanych z dotychczasowego lokalu z obowiązku

uiszczania określonych należności z tytułu zajmowania tego lokalu aż do chwili

zaoferowania przez Gminę lokalu socjalnego (v. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

20 listopada 2002 r., V CKN 1305/00, niepubl.). Nie jest więc normalnym

następstwem braku zaoferowania przez Gminę lokalu socjalnego powstanie

szkody po stronie powódki w postaci poniesienia niezrekompensowanych kosztów

utrzymywania lokalu zajmowanego przez nieuiszczające należności osoby

eksmitowane. Odmienne stanowisko skarżącej o istnieniu takiego normalnego

związku przyczynowo-skutkowego prowadziłoby do niedającego się zaaprobować

wniosku, że normalnym następstwem niewykonywania przez Gminę obowiązku

7

przyznania lokalu socjalnego wynikającego z wyroku sądowego, jest szkoda

powódki wynikająca z zaniechania uiszczania przez eksmitowanych obciążających

ich z mocy ustawy należności z tytułu zajmowania dotychczasowego lokalu.

W razie akceptacji takiego wniosku za normalne następstwo zaniechania Gminy

w łańcuchu przyczynowo- skutkowym należałoby konsekwentnie uznać zachowanie

eksmitowanych niezgodne z obowiązującym prawem, którego to wniosku nie

sposób przecież zaaprobować. W tej sytuacji trafne jest stanowisko Sądu

Okręgowego o braku normalnego związku przyczynowego między szkodą

skarżącej Agencji, a zachowaniem Gminy w postaci niedostarczenia lokalu

socjalnego.

Przewidziane w art. 361 § 1 k.c. ograniczenie odpowiedzialności tylko za normalne

następstwa zachowania, z którego szkoda wynikła nie polega na wprowadzeniu

pojęcia związku przyczynowego w znaczeniu prawnym, odmiennego od

istniejącego w rzeczywistości (v. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 lutego 2008 r.,

I CSK 39/07 niepubl.).

W konsekwencji, wobec braku tej przesłanki odpowiedzialności

odszkodowawczej, nie było podstaw do zastosowania art. 417 § 1 k.c., a zatem

zaskarżone skargą orzeczenie nie narusza tego przepisu z powodu jego

niezastosowania.

Sąd Najwyższy oddalił więc skargę na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c. wobec

braku podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne

z prawem. Orzeczenie niezgodne z prawem w rozumieniu ostatnio wskazanego

przepisu to orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi

różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo

wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej.

Niezgodność z prawem musi zatem mieć charakter kwalifikowany, elementarny

i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu Sądu można przypisać

cechy bezprawności (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2007 r.,

IV CNP 72/07, niepubl.; z dnia 26 lutego 2008 r., II BP 13/07, niepubl; z dnia

5 września 2008 r., I CNP 27/08 niepubl.).

8

O kosztach postępowania wszczętego wniesieniem skargi orzeczono na

podstawie art. 98 § 1 i art. 99 k.p.c. oraz na podstawie § 12 ust. 5 pkt 2 w zw. z § 6

pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).