I UK 328/08

Wyrok z dnia 27 kwietnia 2009 r.

I UK 328/08

Wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem działalności go-

spodarczej (przedsiębiorstwa), nawet jeśli nie dotyczą bezpośrednio przed-

miotu tej działalności, lecz służą jej wygaszeniu i mają charakter dodatkowy

(służebny) wobec profilu wykonywanej działalności, świadczy o tym, że działal-

ność gospodarcza nie została zaprzestana w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Bogusław Cudowski,

Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia

2009 r. sprawy z odwołania Krystyny G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w K. z udziałem Andrzeja Z. o zapłatę składek, na skutek skargi

kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 lute-

go 2008 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z

dnia 1 marca 2007 r. [...] zmienił częściowo decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziału w K. (organu rentowego) z dnia 19 maja 2004 r. w ten sposób, że

stwierdził, iż Krystyna G., jako wspólniczka spółki cywilnej K., (wnioskodawczyni) nie

jest obowiązana do zapłaty określonej przedmiotową decyzją składki na ubezpiecze-

nia społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świad-

czeń Pracowniczych za wspólnika Andrzeja Z. za okres od dnia 21 grudnia 2001 r.

do dnia 30 czerwca 2004 r. oraz na ubezpieczenia własne za okres od dnia 1

2

stycznia 2002 r. do 30 czerwca 2004 r ( pkt I) i oddalił odwołanie w pozostałym za-

kresie (pkt II).

Sąd pierwszej instancji ustalił między innymi, że począwszy od 1 stycznia

2002 r. spółka zaprzestała prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej, zaś

do jej formalnego rozwiązania doszło dopiero w 31 grudnia 2003 r. Ostatnie dane o

sprzedaży zostały wykazane w deklaracjach podatkowych za grudzień 2001 r. W

2002 i 2003 r. wnioskodawczyni nie osiągnęła żadnych dochodów z tytułu działalno-

ści przedmiotowej spółki. Wspólnik wnioskodawczyni świadczył w okresie do 21

grudnia 2001 r. do 22 maja 2004 r. prace w wymiarze pełnego etatu w Biurze Obsługi

Budownictwa „R.” w K.

Sąd uznał, że wobec zaprzestania z dniem 31 grudnia 2001 r. prowadzenia

przez spółkę cywilną jakiejkolwiek działalności gospodarczej, wnioskodawczyni nie

jest obowiązana do uiszczenia składek na ubezpieczenia własne za okres od dnia 1

stycznia 2002 do 30 czerwca 2004 r. r. oraz nie jest obowiązana do uiszczania skła-

dek za wspólnika Andrzeja Z. za okres od dnia 21 grudnia 2001 r. do dnia 30

czerwca 2004 r.

Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższy wyrok apelacją, zarzucając błąd w

ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że od czerwca do grudnia 2001 r.

prowadziła wraz ze wspólnikiem działalność gospodarczą oraz naruszenie art. 2

ustawy z 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz.

1178 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w 2001 r., poprzez niezastosowanie

przyjętej w tym przepisie definicji działalności gospodarczej w ramach oceny działań

podejmowanych w spornym okresie przez nią i jej wspólnika.

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 26 lutego 2008 r. [...] oddalił

apelację wnioskodawczyni. Sąd Apelacyjny zważył, że ocena, czy wykonywana jest

działalność gospodarcza, należy do ustaleń faktycznych, a dopiero następnie do ich

kwalifikacji prawnej i wyłącznie faktyczne nieprowadzenie działalności gospodarczej

powoduje ustanie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Zdaniem Sądu Apelacyj-

nego, prowadzenie działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o ubezpiecze-

niu społecznym występuje zarówno w okresach faktycznego świadczenia usług, jak i

okresach wykonywania innych czynności związanych z działalnością (poszukiwania

klientów, zamieszczania ogłoszeń w prasie, załatwiania spraw urzędowych). Chodzi

bowiem o czynności ściśle związane z wykonywaną działalnością i zmierzającą do

stworzenia właściwych warunków do jej wykonywania. Na tej podstawie Sąd Apela-

3

cyjny przyjął, że pojęcie prowadzenia działalności gospodarczej rozciąga się na

wszelkiego rodzaju działania zmierzające do faktycznego zakończenia wykonywania

przedmiotowej działalności. Co prawda, ostatnie zlecenie zakończono w czerwcu

2001 r., jednakże ostatnie czynności wykonywane z działalności budowlanej prowa-

dzonej przez spółkę K. podejmowane były jeszcze w grudniu 2001 r. (fakturowanie

prac budowlanych), opuszczenie pomieszczeń magazynu sprzętu i materiałów bu-

dowlanych, przekazanie garaży, rezygnacja z lokalu biurowego).

Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną i

wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do

ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów

prawa materialnego, to jest: 1) art. 13 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o sys-

temie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze

zm., powoływanej dalej jako ustawa), poprzez błędne przyjęcie, ze przesłanka pro-

wadzenia działalności gospodarczej jako podstawy ubezpieczenia społecznego jest

spełniona wówczas, gdy przedsiębiorca trwale zaprzestał wykonywania czynności

stanowiących istotę danej działalności, a wykonuje jedynie czynności rozliczeniowo-

rachunkowe i faktyczne zmierzające do likwidacji niedziałającego już przedsiębior-

stwa; 2) art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy, poprzez błędne uznanie, że wnioskodawczyni i jej

wspólnik podlegali obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadze-

nia działalności gospodarczej w okresie od 1 lipca 2001 r. do 31 grudnia 2001 r.; 3)

art. 2 ust. 1 Prawa działalności gospodarczej, poprzez błędne przyjęcie, że przesłan-

ka trwałego i zorganizowanego wykonywania czynności handlowych lub usługowych

jest spełniona, gdy przedsiębiorca trwale zaprzestał wykonywania czynności stano-

wiących istotę danej działalności gospodarczej zgodnie z jej przedmiotem, a wyko-

nuje jedynie czynności zmierzające do likwidacji przedsiębiorstwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwione podstawy. Zasadniczym proble-

mem prawnym jest to, czy jako zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej

należy traktować fakt zaniechania wykonywania przez osobę fizyczną będącą wspól-

nikiem spółki cywilnej czynności należących do przedmiotu spółki cywilnej, w sytuacji

gdy nadal podejmowane są czynności zmierzające do zakończenia działalności.

4

Należy w związku z tym zważyć, że przepis art. 13 pkt 4 ustawy stanowi, że:

„obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadko-

wemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: (…) osoby prowadzące

działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia

zaprzestania wykonywania tej działalności”. W dotychczasowym orzecznictwie Sąd

Najwyższy jednolicie interpretuje zawarte w tym przepisie sformułowanie „zaprzesta-

nia wykonywania” działalności gospodarczej oznaczające ustanie obowiązku ubez-

pieczenia społecznego. W szczególności w orzecznictwie tym przyjmuje się, że skoro

obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność - w tym dzia-

łalność gospodarczą - wynika z faktycznego prowadzenia tej działalności, to w kon-

sekwencji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, powodującej wyłą-

czenie z tego ubezpieczenia, decyduje faktyczne zaprzestanie działalności (wyroki

Sądu Najwyższego: z 12 listopada 2007 r., I UK 147/07, niepublikowany; z 4 kwietnia

2008 r., I UK 293/07, Monitor Prawa Pracy 2008 nr 9, poz. 49). Przepis art. 13 pkt 4

ustawy jednoznacznie kładzie nacisk na rozpoczęcie wykonywania pozarolniczej

działalności i zaprzestanie wykonywania tej działalności, a nie na moment dokonania

w ewidencji działalności gospodarczej stosownego wpisu o zarejestrowaniu działal-

ności oraz na chwilę jego wykreślenia (wyrok Sądu Najwyższego z 13 listopada 2008

r., II UK 94/08). W konsekwencji, obowiązkowi ubezpieczeń społecznych podlega

osoba faktycznie prowadząca działalność gospodarczą (a więc wykonująca tę dzia-

łalność), a nie osoba jedynie figurująca w ewidencji działalności gospodarczej na

podstawie uzyskanego wpisu, która działalności tej nie wykonuje (wyrok z 13 listo-

pada 2008 r., II UK 94/08). Dlatego wpis lub wykreślenie z rejestru przedsiębiorców

same przez się nie przesądzają o tym, czy działalność gospodarcza została zaprze-

stana (wyrok Sądu Najwyższego z 16 maja 2006 r., I UK 289/05, OSNP 2007 nr 11-

12, poz. 168). Ponadto, zaprzestanie wykonywania działalności to nie zawsze to

samo, co trwałe i nieodwołalne zaprzestanie jej wykonywania, polegające na wykre-

śleniu wpisu z ewidencji i faktycznej likwidacji firmy (wyrok z 4 kwietnia 2008 r., I UK

293/07). O istnieniu obowiązku ubezpieczenia decydują zatem konkretne okoliczno-

ści sprawy, w świetle których dokonywana jest ocena, czy w danym okresie działal-

ność faktycznie była wykonywana (wyrok z 13 listopada 2008 r., II UK 94/08).

W dotychczasowym orzecznictwie przyjęto także, że faktyczne niewykonywa-

nie działalności gospodarczej w czasie oczekiwania na kolejne zamówienie lub w

czasie ich poszukiwania nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i

5

nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego (wyrok z 4 kwietnia

2008 r., I UK 293/07). Także krótkotrwałe, przypadające w każdym tygodniu przerwy

w faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, nie powodują ustania na ich

czas obowiązku ubezpieczenia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z 23 paź-

dziernika 2008 r., II UK 73/08). Brak koniunktury i związany z nim przestój, brak za-

mówień (klientów), ich poszukiwanie, brak płynności finansowej i środków na opłace-

nie należności podatkowych lub z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, czy też

wykonywanie czynności zmierzających do realizacji zadań należących bezpośrednio

do zakresu prowadzonej działalności bądź zmierzających do stworzenia właściwych

warunków do jej wykonywania (np. związanych z legalizacją taksometru lub naprawą

samochodu, załatwianiem spraw urzędowych, zamieszczaniem ogłoszeń) nie stano-

wią przesłanki uzasadniającej uznanie istnienia przerwy w prowadzeniu działalności

gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2007 r., III UK 133/06, OSNP

2008 nr 7-8, poz. 114). Ponadto uznano, że nie można utożsamiać prowadzenia

działalności gospodarczej wyłącznie z faktycznym dokonywaniem czynności zwykle z

tą działalnością związanych lub jej towarzyszących (wyrok z 23 października 2008 r.,

II UK 73/08). Wykonywanie (prowadzenie) działalności gospodarczej w rozumieniu

art. 13 pkt 4 ustawy obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie czynności należących

do zakresu tej działalności, lecz także podejmowanie czynności zmierzające do za-

istnienia takich czynności gospodarczych (wyrok Sądu Najwyższego z 14 września

2007 r., III UK 35/07). Na tej podstawie za prowadzenie działalności gospodarczej

uznano okres, w którym osoba prowadząca działalność gospodarczą nie świadczy

usług, lecz przeznacza go na poszukiwanie nowego klienta, reklamę, czy sprawy

urzędowe (wyrok z 14 września 2007 r., III UK 35/07).

Mając powyższe na względzie należy uznać, że wykonywanie czynności zwią-

zanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (przedsiębiorstwa), nawet jeśli nie

są to czynności bezpośrednio dotyczące przedmiotu wykonywanej działalności, lecz

służące jej wygaszeniu i mające charakter dodatkowy (służebny) wobec profilu wy-

konywanej działalności, świadczy o tym, że działalność gospodarcza w rozumieniu

art. 13 pkt 4 ustawy systemowej nie została zaprzestana.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================