III KK 407/08

WYROK Z DNIA 6 MAJA 2009 R.

III KK 407/08

1. Wykonanie kary nie stoi na przeszkodzie wniesieniu kasacji na

niekorzyść skazanego. W takim wypadku jedynym ograniczeniem jest,

określony w art. 524 § 3 k.p.k., a w sprawach o wykroczenie – w art. 110

§ 2 k.p.s.w., termin 6-miesięczny.

2. Czyn stypizowany w art. 224 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada

1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.

U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) stanowi występek.

Przewodniczący: sędzia SN J. Żywolewska-Ławniczak.

Sędziowie SN: T. Artymiuk (sprawozdawca), J. Sobczak.

Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Drozdowska.

Sąd Najwyższy w sprawie Jakuba O., obwinionego z art. 224 pkt 3

ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony

Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2004, Nr 241, poz. 2416 ze zm.), po

rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 6 maja 2009 r., kasacji,

wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść od wyroku na-

kazowego Sądu Rejonowego w B. z dnia 14 sierpnia 2008 r.

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i p r z e k a z a ł sprawę Sądowi Rejonowe-

mu w B. do ponownego rozpoznania.

2

Z u z a s a d n i e n i a :

Wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w B. z dnia 14 sierpnia

2008 r., po rozpoznaniu wniosku o ukaranie wniesionego przez Wojsko-

wego Komendanta Uzupełnień w B., Jakub O. został uznany za winnego

tego, że „nie zgłosił się do Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. na we-

zwanie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. w sprawach dotyczą-

cych powszechnego obowiązku obrony RP w następujących terminach:

13.03.2007 r., 26.03.2007 r., 06.04.2007 r., 17.05.2007 r., 18.04.2008 r.,

12.06.2008 r.” – tj. czynu określonego art. 224 pkt 3 ustawy z dnia 21 li-

stopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej

Polskiej (Dz. U. 2004, Nr 241, poz. 2416 ze zm.) i za to ukarany karą

grzywny w kwocie 350 zł oraz obciążony kosztami postępowania, w tym

opłatą.

Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 30 sierpnia 2008 r.

Wskazany wyżej wyrok Sądu Rejonowego, zaskarżył w całości, na

niekorzyść ukaranego, wniesioną w dniu 19 listopada 2008 r. kasacją

Prokurator Generalny. Zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na

treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 1

§ 1 k.w. w zw. z art. 224 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o po-

wszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (...), polegające

na niezasadnym uznaniu, iż zachowanie, stypizowane w tym przepisie,

stanowi wykroczenie, podczas gdy czyn ten jest występkiem”, wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

3

Wniesiona na niekorzyść ukaranego Jakuba O., z zachowaniem

terminu określonego w art. 110 § 2 k.p.s.w., kasacja Prokuratora Gene-

ralnego okazała się zasadna.

Co więcej, pomimo wykonania kary (w dniu 5 września 2008 r. uka-

rany uiścił orzeczoną grzywnę oraz koszty postępowania i opłatę), możli-

we było wniesienie i rozpoznanie kasacji na niekorzyść ukaranego. (...)

Wprawdzie w art. 529 k.p.k. mowa jest o wniesieniu i rozpoznaniu kasacji

na korzyść i oczywiste jest, że rozumując a contrario, nie wchodzi w grę

kasacja na niekorzyść przy wystąpieniu takich, określonych w tym prze-

pisie przesłanek jak akt łaski, wystąpienie okoliczności wyłączających

ściganie lub uzasadniających zawieszenie postępowania, błędnym było-

by jednak odczytywanie art. 529 k.p.k. z uwzględnieniem wskazanej wy-

żej dyrektywy interpretacyjnej w odniesieniu do innych wymienionych w

treści tego przepisu przesłanek, w szczególności tej okoliczności, którą

stanowi wykonanie kary. W wypadku wykonania kary, zwłaszcza gdy

chodzi o kary, których akt wykonania sprowadza się do jednorazowej

czynności (chociażby, jak w niniejszej sprawie, zapłacenia grzywny),

szybkość wykonania kary nie może stanowić przeszkody do wniesienia

kasacji na niekorzyść, jeżeli wyrok wymierzający tę karę wydany został z

rażącym naruszeniem prawa. W takim wypadku jedynym „ograniczni-

kiem” jest termin określony w art. 524 § 3 k.p.k., zaś w sprawach o wy-

kroczenie z art. 110 § 2 k.p.s.w., który w niniejszej sprawie, jak wskazano

wyżej, został dochowany (zob. S. Zabłocki w: Z. Gostyński red.: Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2003, t. III, s. 564 oraz

podobnie P. Hofmański red.: Kodeks postępowania karnego. Komentarz,

Warszawa 2004, t. III, s. 173; odmiennie, lecz bez pogłębionej analizy, a

jedynie z odwołaniem się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3

4

czerwca 1996 r., II KKN 4/96, niepubl., cytowanego za: Z. Doda, A. Ga-

berle: Kontrola odwoławcza w procesie karnym. Orzecznictwo Sądu Naj-

wyższego. Komentarz, Warszawa 1997, t. II, s. 489 – T. Grzegorczyk:

Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2008, s.1111, a

także J. Grajewski w: J. Grajewski red.: Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, Kraków 2006, t. II, s. 299). (...)

Oczyściwszy w ten sposób przedpole, odnieść można się do zarzu-

tu obrazy prawa materialnego, wywiedzionego w petitum skargi kasacyj-

nej Prokuratora Generalnego.

Jak to zasygnalizowano na wstępie, jest to zarzut bez wątpienia

trafny, nie może bowiem budzić wątpliwości, że czyn stypizowany w art.

224 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku

obrony RP, stanowi występek, nie zaś, jak to błędnie uznał sąd meriti,

wykroczenie. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawiają ogólne za-

sady delimitacji występków od wykroczeń, w tym sposób określenia w art.

1 § 1 k.w. wysokości ustawowego zagrożenia czynów zabronionych, któ-

re nie stanowią z woli ustawodawcy przestępstw (w wypadku kary grzyw-

ny do 5000 zł, zaś w odniesieniu do kary ograniczenia wolności, przy

uwzględnieniu treści art. 20 § 1 k.w., jednego miesiąca). W art. 224 usta-

wy o powszechnym obowiązku obrony, ustanowiona w nim sankcja w

postaci kary ograniczenia wolności lub grzywny, nie zawiera określenia

granic tych kar, co oznacza, że są one na poziomie górnych granic, a

więc tych, które wyznaczone zostały przez Kodeks karny dla występków.

W tym przedmiocie w sposób jednoznaczny wypowiedział się Sąd Naj-

wyższy w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2003 r., I KZP 44/02,

OSNKW 2003, z. 1-2, poz. 20, którego argumentację Sąd Najwyższy w

składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela i do niej się

5

w tym miejscu odwołuje, nie znajdując racji tak faktycznych, jak i praw-

nych, aby od tak ukształtowanego poglądu odstępować. Znalazł on

zresztą również akceptację w piśmiennictwie (zob. M. Marciniak, J Marci-

niak: Karno-prawne aspekty czynów zabronionych z art. 224 ustawy o

powszechnym obowiązku obrony RP, WPP 2003, nr 2, s. 101). Jedynie

gwoli uzupełnienia wskazać należy, że przyjęciu takiego, szeroko uargu-

mentowanego w cytowanym orzeczeniu, stanowiska nie stoi na prze-

szkodzie również wzgląd na reguły wykładni systemowej, chociaż nie-

wątpliwym jest, iż przyjęcie, że art. 224 ustawy o powszechnym obowiąz-

ku obrony RP stanowi przestępstwo pozornie łamie systematykę w usta-

wie i logiczny ciąg przepisów, gdyż art. 225 – 227 tej ustawy określają

wykroczenia, a dopiero art. 228 i następne stanową przestępstwa. Jest to

jednak wyłącznie wynik zmiany dokonanej w tym przepisie, zgodnie z re-

gułami obowiązującymi w procesie legislacyjnym (zob. przepisy działu II

załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca

2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” – Dz. U. Nr 100, poz.

908), na podstawie art. 5 § 2 pkt 11a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.

Przepisy wprowadzające Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 554) i tym

samym nie można przypisywać mu znaczenia decydującego o możliwo-

ści odejścia od innych dyrektyw interpretacyjnych. Co więcej, nie może

umknąć uwadze, chociażby przy uwzględnieniu sposobu określenia

sankcji w innych przepisach karnych ustawy o powszechnym obowiązku

obrony RP, że w przypadku wykroczeń ustawodawca operuje formułą

„podlega karze grzywny” – art. 225 – 227 tej ustawy, natomiast w przy-

padku przestępstw formułą „podlega grzywnie” – poza art. 224 także w

art. 236 ustawy stanowiącym bez wątpienia występek z uwagi na zagro-

żenie alternatywne grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawie-

6

nia wolności do roku (tak też: J. Warylewski red.: Zasady techniki prawo-

dawczej. Komentarz, Warszawa 2003, teza 5 do § 81).

Podsumowując, stwierdzić więc należy, że przyjęcie w zaskarżo-

nym wyroku, iż czyn określony w art. 224 ustawy o powszechnym obo-

wiązku obrony RP stanowi wykroczenie, uznane być musi za rażące i

mające istotny wpływ na treść tego orzeczenia naruszenie przepisów

prawa materialnego, wymienionych w części dyspozytywnej skargi kasa-

cyjnej, skutkuje bowiem przeniesieniem odpowiedzialność prawno-karnej

Jakuba O. z płaszczyzny przestępstw na grunt prawa o wykroczeniach.

Skutkować musiało to uchyleniem zaskarżonego kasacją Prokura-

tora Generalnego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpo-

znania Sądowi Rejonowemu w B.

Procedując powtórnie sąd ten, będąc związany zapatrywaniami

prawnymi Sądu Najwyższego (art. 112 k.p.s.w. w zw. z art. 109 § 2

k.p.s.w. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k.), podejmie czynności procesowe okre-

ślone w przepisach Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia,

zmierzające do nadania właściwego trybu postępowania co do czynu

oskarżonego, uwzględniając okoliczność, że jest to przestępstwo ścigane

z urzędu.