II CSK 704/08

Sygn. akt II CSK 704/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa Bank Spółki Akcyjnej

przeciwko A.S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 maja 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 lipca 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz pozwanego kwotę 3600zł tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 lipca 2008 r. oddalił apelację powodowego

Banku od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 18 kwietnia 2008 r., który po

ponownym rozpoznaniu sprawy, po raz drugi oddalił powództwo o zapłatę kwoty

444.332,41 zł z tytułu odszkodowania.

Rozstrzygnięcie to Sąd Apelacyjny oparł na następujących aprobowanych

ustaleniach Sądu Okręgowego:

Powodowy Bank miał wobec Spółki cywilnej „B.” wierzytelność z tytułu umowy

kredytowej zabezpieczoną między innymi zastawem rejestrowym na mieniu tej

Spółki, które weszło do masy upadłości.

Pozwany, jako syndyk masy upadłości tejże Spółki, sprzedawał jej mienie

i udzielając odpowiedzi temu Bankowi, co do terminu zaspokojenia zastawnika,

stwierdził, że art. 117 § 4 prawa upadłościowego określa głównie stronę techniczną

podziału kwot uzyskanych ze zbycia majątku upadłego będącego w posiadaniu

syndyka, na którym ustanowiony jest zastaw rejestrowy, natomiast przy

zaspakajaniu wierzytelności wynikających z tego zastawu ma zastosowanie art. 20

ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. Wobec istnienia należności

pracowniczych do zaspokojenia w wysokości około 4 mln zł, zaspokojenie ich

wyprzedza w kolejności zaspokojenie wierzytelności zabezpieczonej zastawem

rejestrowym. Zaproponował powodowemu Bankowi zrzeczenie się zastawu

rejestrowego celem umożliwienia dalszego prowadzenia postępowania

upadłościowego oraz aby powodowy Bank zapewnił dalszą ochronę obiektów

upadłej Spółki z uwagi na brak środków do zapewnienia tej ochrony we własnym

zakresie.

Powodowy Bank nie przystał na te propozycje i zażądał rozliczenia ze

sprzedaży mienia. Wówczas pozwany przedstawił zestawienie przychodów ze

sprzedaży, z którego wynikało, że kwota uzyskana za sprzedaży wyniosła

510.605,69 zł, a łączne koszty sprzedaży 501.792,27 zł.

Ponieważ powód nadal kwestionował przyjętą przez pozwanego kolejność

zaspokojenia i wysokość kosztów, które były zatwierdzane przez Sędziego

3

Komisarza, pozwany zwrócił się do tego Sędziego o wyjaśnienie i na jego polecenie

przekazał powodowemu Bankowi różnicę między dochodem uzyskanym ze

sprzedaży majątku objętego zastawem, a kosztami sprzedaży tych składników.

Powodowy Bank w porozumieniu z pozwanym zajmował się ochroną

obiektów, w których znajdowało się mienie ruchome objęte zastawem po

ogłoszeniu upadłości w okresie od 14 stycznia 2002 r.- do 31 października 2002 r.

ponosząc wszelkie koszty z tym związane.

Postępowanie upadłościowe zostało umorzone prawomocnym

postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r.

Nie podzielił jednak, co do zasady, Sąd Apelacyjny oceny jurydycznej Sądu

Okręgowego przyjmującej, że materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia

odpowiedzialności pozwanego na podstawie art.102 pr. upadł. Przepis ten dotyczy

wprawdzie, jak przyjął Sąd Okręgowy, odpowiedzialności jedynie za szkody

wyrządzone niesumiennym pełnieniem obowiązków syndyka, zatem ciężar

wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie występującej z roszczeniem

odszkodowawczym przeciwko syndykowi, jednakże w ocenie Sądu Apelacyjnego

za niesumienność pozwanego jako syndyka należało uznać bezpodstawne

zaliczenie niektórych wydatków do przedstawionego przez niego rozliczenia

kosztów sprzedaży przedmiotów objętych zastawem rejestrowym. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego nie ulega wątpliwości, że gdyby syndyk prawidłowo prowadził

rozliczenie kosztów sprzedaży przedmiotów objętych zastawem i zaliczył koszty

konieczne, to powód zaspokoiłby się w wyższej kwocie, jednakże nie wykazał

wysokości poniesionej szkody. Przyjęcie rozumowania powodowego Banku

oznaczałoby odwrócenie ciężaru dowodu wbrew regule wynikającej z art. 6 k.c.

Zgłaszając zastrzeżenia do przedłożonego przez pozwanego syndyka rozliczenia

kosztów, nie sprecyzował jakich kosztów nie uznaje, co uniemożliwiło

zweryfikowanie wysokości szkody.

Powodowy Bank w skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach

wymienionych w art. 3983

§ 1 i 2 k.p.c. zarzucił naruszenie:

- art. 386 § 6 k.p.c. przez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do

dalszego postępowania zawartych w wyroku Sądu Apelacyjnego uchylającym

4

pierwszy wyrok i przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania, i obciążenie

go, zamiast pozwanego, ciężarem wykazania zasadności poniesienia wydatków

ujętych w zestawieniu kosztów przy sprzedaży rzeczy obciążonych zastawem,

- art.233 k.c. w związku z art. 232 k.p.c. przez:

a/ uznanie, że lista wydatków związanych z realizacją sprzedaży zastawu

rejestrowego przedłożona przez pozwanego oraz wykaz sprzedanych przedmiotów

zastawu rejestrowego ze wskazaniem przypadających na każdy przedmiot

kosztów, stanowiły dowód potwierdzający twierdzenia powoda o zasadności

zaliczenia wydatków do kosztów sprzedaży, w sytuacji, w której stanowiły jedynie

twierdzenia pozwanego sporządzone na potrzeby niniejszego postępowania, które

powinny dopiero być poparte dowodami;

b/ uznanie iż faktury i rachunki przedstawione przez pozwanego stanowią

dowód zasadności zakwalifikowania wydatków wynikających z tych faktur do

kosztów sprzedaży,

c/ uznanie, iż powód nie wykazał wysokości szkody, w sytuacji gdy wskazana

w pozwie tj. kwota 444.332,41 znajdowała potwierdzenie w zebranym materiale

dowodowym, w szczególności w zestawieniu kosztów załączonych do pisma

pozwanego z dnia 5 maja 2003 r.,

d/ uznanie, iż to powód powinien wykazać dowody potwierdzające zasadność

zakwalifikowania wydatków do kosztów sprzedaży, w sytuacji gdy fakt zasadności

podniósł pozwany, wywodząc z niego skutki prawne.

W ramach pierwszej podstawy zarzucił naruszenie:

- art. 6 k.c. w związku z art.102 i art.117§ 4 pr. upadł. z 24 października

1934 r. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż ciężar dowodu

zasadności zakwalifikowania poszczególnych wydatków do kosztów sprzedaży

rzeczy obciążonych zastawem rejestrowym spoczywa na poszkodowanym,

w sytuacji gdy z tych przepisów wynika, iż to syndyk zobowiązany jest wykazać

zasadność zaliczenia poszczególnych wydatków do kosztów sprzedaży

i w konsekwencji uznania, iż pozwany nie ponosi odpowiedzialności za

dochodzoną szkodę;

5

- art. 117 § 4 pr. upadł. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że

do kosztów sprzedaży rzeczy obciążonej zastawem rejestrowym można zaliczyć

wydatki związane z utrzymaniem, przechowywaniem, zabezpieczeniem czy

inwentaryzacją rzeczy obciążanych zastawem, w sytuacji gdy z tego przepisu

wynika, iż do kosztów sprzedaży rzeczy obciążonej zastawem rejestrowym można

zaliczyć wyłącznie wydatki na samą czynność sprzedaży, a w konsekwencji

niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i uznanie, iż wydatki wynikające z faktur

i rachunków załączonych do pisma procesowego pozwanego z dnia 20 września

2007 r. tj. koszty energii elektrycznej, gazu, ochrony obiektu, wynagrodzenia

pracowników oraz związane z nimi obciążenia publicznoprawne (podatek, składki

ZUS), wydatki na materiały biurowe, usługi telefoniczne stanowią koszty sprzedaży

rzeczy obciążonych zastawem oraz

- niezastosowanie art.102 w związku z art.117 § 4 pr. upadł. do ustalonego

stanu faktycznego i uznanie, że pozwany nie wykazał się niesumiennością

zaliczając wskazane powyżej wydatki do koszów sprzedaży i pomniejszając kwotę

uzyskaną ze sprzedaży rzeczy obciążonych zastawem o te wydatki;

- art.102 pr. upadł. przez niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu

faktycznego i uznanie, że przedstawienie przez syndyka listy wydatków związanych

z realizacją sprzedaży przedmiotu zastawu rejestrowego oraz wykazu przedmiotów

zastawu ze wskazaniem przypadających na każdy przedmiot kosztów stanowiło

wywiązanie się przez syndyka z obowiązku rozliczenia się z wierzycielem

i świadczyło o sumiennym wywiązaniu się przez niego z obowiązków,

a nieuwzględnienie faktu, iż o niesumienności syndyka świadczą: pismo z dnia

12.12.2001 r., w którym wskazuje iż w pierwszej kolejności należy zaspakajać

należności pracownicze, i z dnia 8.01.2002 r. oraz 25.01.2002 r. w których

proponował, by powód zrzekł się zastawu rejestrowego i zamienił na zwykły.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania, ewentualnie jego uchylenie i zmianę przez uwzględnienie

powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6

W pierwszej kolejności wymagają rozważenia zarzuty skargi kasacyjnej

dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz kwestionujące dokonane

ustalenia faktyczne. W tym przedmiocie należy przede wszystkim stwierdzić, że

skarga kasacyjna w ramach drugiej podstawy została oparta między innymi na

niedopuszczalnym zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który w art. 3983

§ 3

k.p.c. został wyłączony z podstaw kasacyjnych. Niezależnie od tego skarżący

uzasadnia naruszenie art. 233 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c. dokonaniem przez

Sąd błędnej subsumcji materiału dowodowego, co mógłby zwalczać zarzutem

naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czego jednak nie czyni.

Nie naruszył też Sąd Apelacyjny art. 386 § 6 k.p.c., bowiem ciężarem

wykazania zasadności poniesienia przedstawionych w zestawieniu kosztów

związanych ze sprzedażą przedmiotów objętych zastawem rejestrowym obciążył

pozwanego a nie skarżącego. Prawidłowo dokonał też Sąd Apelacyjny oceny tej

zasadności i uznał za uzasadnione tylko koszty zużycia energii elektrycznej, gazu,

ochrony obiektów, w których były przechowywane składniki masy upadłości

i wynagrodzenia pracowników zajmujących się sprzedażą.

Nie ma też racji skarżący zarzucając naruszenie art. 6 k.c. w związku z art.102

i 117 § 4 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo

upadłościowe (dalej jako pr.upadł.). Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd

Apelacyjny dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów. Ponieważ art. 117 § 4 pr.

upadł. nie definiuje pojęcia „kosztów sprzedaży”, stanowiąc jedynie, że

z osiągniętej ceny będą pokryte koszty sprzedaży przedmiotu zastawu

rejestrowego, a następnie zaspokojone wierzytelności zabezpieczone zastawem

rejestrowym ustanowionym na sprzedanych przedmiotach, Sąd Apelacyjny słusznie

nie podzielił stanowiska skarżącego, że przez pojęcie „koszty sprzedaży” należy

rozumieć koszty związane z samym aktem sprzedaży, bez poniesienia których

sprzedaż nie byłaby możliwa i przyjął, że wysokość tych kosztów determinują

okoliczności w jakich składniki majątku były sprzedawane w okresie od 14 sierpnia

2001 r. do 10 lutego 2003 r., a więc także koszty zużycia energii elektrycznej

w pomieszczeniach, w których były przechowywane składniki masy upadłości,

zużycia gazu, ochrony obiektów i wynagrodzenia pracowników zajmujących się

7

sprzedażą oraz związane z nimi obciążenia publicznoprawne (podatek, składki

ZUS-u).

Skarżący konstruując zarzuty skargi kasacyjnej popada w sprzeczność, raz

bowiem zarzuca, naruszenie art. 117 § 4 pr. upadł. przez błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie, drugi raz przez jego niezastosowanie (str. 3 skargi

kasacyjnej). Taka sama sprzeczność dotyczy zarzutu naruszenia art.102 pr.

upadł.

Nieporozumieniem jest zwalczanie przez skarżącego stanowiska Sądu

Apelacyjnego rzekomo przyjmującego, że przedstawione przez pozwanego listy

wydatków związanych z realizacją sprzedaży przedmiotu zastawu rejestrowego,

świadczą o sumiennym wywiązaniu się przez niego jako syndyka z obowiązków,

skoro Sąd takiego stanowiska nie zajął. Wręcz przeciwnie, Sąd Apelacyjny nie

podzielił oceny jurydycznej Sądu Okręgowego przyjmującej, że działania syndyka

nie były nacechowane niesumiennością rodzącą odpowiedzialność

odszkodowawczą. Oceniając odpowiedzialność pozwanego jako syndyka na

podstawie art. 102 pr. upadł., odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego

i uznał, że odpowiedzialność ta jest oparta na winie umyślnej oraz niedbalstwie,

a ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na stronie powodowej.

W konsekwencji przyjął, że niesumienność pozwanego syndyka w pełnieniu

obowiązków wyraża się m.in. w bezpodstawnym zaliczeniu przez niego do

kosztów sprzedaży niektórych wydatków np. wyceny zużycia wody, ścieków,

wymiany pieca, że nie ulega wątpliwości, iż gdyby syndyk prawidłowo prowadził

i zaliczył do kosztów sprzedaży tylko wydatki konieczne, to skarżący zaspokoiłyby

się w wyższej sumie niż uzyskana. Uznał więc, że powód poniósł szkodę, jednakże

wbrew obowiązkowi spoczywającemu na nim zgodnie z art.6 k.c., nie wykazał jej

wysokości, a nawet cofnął wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego.

Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego nie może być skutecznie zwalczane,

albowiem w przedmiocie wykładni art.102 pr. upadł. jest ono zgodne ze

stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w orzeczeniu, do którego odwołał się

Sąd Apelacyjny oraz w wyroku z dnia 26 kwietnia 2006. II CSK 48/06 (LEX nr

398405), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawie o zasądzenie

8

odszkodowania na podstawie art. 102 pr. upadł. obowiązek udowodnienia

wszystkich przesłanek tej odpowiedzialności odszkodowawczej spoczywa na

powodzie, niezależnie od tego, czy pozwany sprostał obowiązkowi wykazania

celowości wydatków na etapie postępowania upadłościowego. Rzeczą

dochodzącego odszkodowania będzie wykazać, na czym polegała wina

zobowiązanego do naprawienia szkody. Natomiast przyjęte przez Sąd Apelacyjny

rozumienie pojęcia „ koszty sprzedaży” znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu

uchwały z dnia 7 czerwca 2006 r., III CZP 34/06 (OSNC 2007 nr 4, poz. 50),

w której Sąd Najwyższy dokonał wprawdzie wykładni art. 345 pr. upadł. i napr.,

jednakże zawiera on podobne rozwiązanie jak mający w sprawie zastosowanie art.

117 § 4 pr. upadł.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy skargę kasacyjną, jako pozbawioną

uzasadnionych podstaw, oddalił (art. 398 14

k.p.c.) i orzekł o kosztach na podstawie

art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821

i art. 391 k.p.c.