IV CSK 32/09

Sygn. akt IV CSK 32/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z powództwa A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko S.Z. i Z.G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 maja 2009 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 5 lutego 2007 r. Sąd Okręgowy uwzględniając powództwo

A. sp. z o.o. przeciwko S.Z. i Z.G. zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz

powoda kwotę 95.465,53 zł z odsetkami w wysokości 40% rocznie od kwoty

78.887,21 zł od dnia 23 maja 2006 r. oraz kwotę 10.776 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu.

Z dokonanych przez Sąd Okręgowy ustaleń wynika, że umową z dnia

4 lutego 2002 r Kasa Oszczędnościowo – Kredytowa udzieliła pozwanemu S.Z.

kredytu w kwocie 130.000 zł na zakup mieszkania, poręczonego przez pozwanego

Z.G. za zgodą jego małżonki A.G. Według tej umowy, S.Z. zobowiązany był

spłacać kredyt w miesięcznych ratach, na które składały się kwota kredytu i

odsetki. W razie nieterminowej spłaty zadłużenie z tego tytułu mogło być

przeniesione na rachunek zadłużenia przeterminowanego, od którego miały być

pobierane odsetki wynoszące w dacie zawierania umowy 40% w stosunku

rocznym. KOK miała też prawo do wypowiedzenia umowy kredytowej i postawienia

kredytu w stan natychmiastowej wymagalności wraz z odsetkami po upływie 30 dni

od daty wymagalności.

Wobec powstania zaległości, w dniu 10 lipca 2004 r. KOK wypowiedziała

kredytobiorcy kredyt ze skutkiem na dzień 27 października 2004 r. oraz

zawiadomiła o tym poręczyciela, wzywając go do solidarnej zapłaty.

Umową powierniczego przelewu wierzytelności z dnia 27 października

2005 r. KOK przeniosła wierzytelność wraz z wszystkimi zabezpieczeniami na

powodową spółkę.

Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu pozwanych nieważności umowy

kredytowej i oświadczenia o jej wypowiedzeniu. Stwierdził, że zarówno osoby

reprezentujące KOK (J.S., A.C.), jak i pełnomocnik zarządu T.T., podpisująca

oświadczenie o wypowiedzeniu umowy, działali zgodnie z treścią złożonych do akt

sprawy pełnomocnictw. Sąd Okręgowy zaznaczył, że nawet gdyby uznać, że

wymienione osoby przekroczyły zakres swojego umocowania, to należałoby

przyjąć, iż dokonane przez nich czynności - zgodnie z art. 103 k.c. - zostały

potwierdzone przez mocodawcę.

3

Sąd Okręgowy za chybiony uznał też zarzut nieważności umowy przelewu

wierzytelności, wskazując na dopuszczalność zawierania tego typu umów na

podstawie art. 3531

k.c. Zaznaczył, że dla ważności umowy przelewu wierzytelności

nie ma znaczenia kwestia zapłaty wynagrodzenia przez powoda oraz brak w jej

treści oświadczeń poręczyciela i jego małżonki. O istnieniu zobowiązania

pozwanego poręczyciela świadczy jego oświadczenie zamieszczone poniżej treści

umowy kredytowej, zatytułowane „poręczenie terminowego zwrotu kredytu”. Skoro

Z.G. składał je w charakterze poręczyciela, to w takim właśnie celu jego małżonka

wyraziła zgodę. Uznał, że bez znaczenia pozostaje fakt, że A.G. nie skreśliła

żadnej z dwóch alternatywnych opcji widniejących na oświadczeniu. Podkreślił przy

tym, że charakter jej czynności wynika z właściwości zobowiązania.

Sąd Okręgowy nie uznał wysokości odsetek za rażąco wygórowaną

i podkreślił, że w obrocie kredytowym powszechne jest zastrzeganie odsetek

kredytowych w wysokości wyższej niż odsetki ustawowe.

Sąd Apelacyjny, na skutek apelacji pozwanych, wyrokiem z dnia 18 kwietnia

2008 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach

procesu, obniżając je do kwoty 4.776 zł i oddalił apelację w pozostałym zakresie.

Sąd Apelacyjny, podzielając ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji,

ustalił dodatkowo, że powódkę i KOK łączyła umowa generalna o współpracy

w zakresie powierniczego przelewu i windykacji wierzytelności zawarta w dniu

24 października 2003 r., a zmieniona aneksem z dnia 25 października 2005 r.

Strony ustaliły m.in., że przelew poszczególnych wierzytelności ma się odbywać na

podstawie odrębnych umów, a w razie bezskuteczności windykacji, dojdzie do

powrotnego przelewu wierzytelności.

Sąd Apelacyjny uznał zrzuty skarżących kwestionujące ważności umowy

cesji i ustalenia treści wewnętrznego stosunku łączącego cedenta z cesjonariuszem

są bezpodstawne. Podkreślił, że odpłatność nie jest warunkiem skuteczności cesji,

jednak strony w umowie generalnej przewidziały wynagrodzenie za czynności

windykacyjne. Wskazał, że strony nie zawarły żadnych zastrzeżeń w umowie

w przedmiocie przelewu wierzytelności, a przelew nie spłaconej należności

kredytowej z odsetkami nie sprzeciwiał się naturze stosunku prawnego. Przelewowi

4

nie stała na przeszkodzie treść art. 3853

pkt 5 k.c. Mimo że pozwany zawierał

umowę kredytową jako konsument, to nie przewidziano w niej żadnych

postanowień dotyczących zgody kredytobiorcy lub jej braku na przeniesienie praw

i obowiązków. Ostatecznie doszło jedynie do przeniesienia praw kredytodawcy.

Nie może być mowy o kształtowaniu sytuacji konsumenta w sposób sprzeczny

z dobrymi obyczajami, gdy dochodzi do przelewu nie regulowanej przez

konsumenta wierzytelności. Celem regulacji zawartej w art. 3853

pkt 5 k.c.

jest zapobieżenie możliwości naruszenia interesów konsumenta przez pozbawienie

go wpływu na to, kto ma być jego kontrahentem odpowiedzialnym za wykonanie

świadczenia. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, gdyż

świadczenie kredytodawcy zostało w całości spełnione. Uciążliwości związane

z dochodzeniem należności są konsekwencją zawarcia umowy i niepłacenia rat

w terminie, a nie zmiany podmiotowej po stronie wierzyciela. Nie można więc

uznać, że sytuacja prawna pozwanych uległa rażącemu pogorszeniu tylko dlatego,

że prawa wierzyciela zaczął wykonywać inny podmiot. Do umowy kredytu należy

stosować odpowiednio przepisy prawa bankowego, a te nie wyłączają cesji

wierzytelności wynikającej z umowy z konsumentem. Przepisy ustawy o kredycie

konsumenckim nie mogą znaleźć w sprawie zastosowania, skoro regulacja ta

weszła w życie po zawarciu umowy kredytu. Sąd Apelacyjny uznał jednak, że nie

bez znaczenia dla wykładni art. 3853

pkt 5 k.c. i przyjęcia poglądu

o dopuszczalności przelewu wierzytelności konsumenckich, jest przewidziana

w ustawie o kredycie konsumenckim możliwości przelewu wierzytelności z umowy

z konsumentem (art. 10 ust. 1).

Sąd Apelacyjny wskazał, że ocena zarzutu rażącego wygórowania odsetek

może być dokonana przy uwzględnieniu art. 58 k.c. i art. 3531

k.c., a nie art. 359

§21

i 22

k.c., który zaczął obowiązywać dopiero od dnia 20 lutego 2006 r. W dniu

zawarcia umowy odsetki ustawowe wynosiły 20%. Ustalenie przez strony odsetek

kapitałowych na poziomie 19% nie może być uznane za rażąco wygórowane.

Pozwani nie wykazali, że odsetki umowne w wysokości 19% odbiegały od

stosowanych w obrocie w lutym 2002 r., a kredytobiorca sam przyznał, że zawarcie

umowy na tych warunkach było dla niego korzystne. Odnośnie natomiast odsetek

za opóźnienie w wysokości 40% Sąd Odwoławczy stwierdził, że ich wysokość

5

uzasadniała funkcja represyjna, a pozwani nie udowodnili, że odbiegały one od

odsetek stosowanych wówczas w obrocie.

Pozwani, mimo zgłoszenia w apelacji zarzutów wskazujących na nie

uwzględnienie wpłat na łączną kwotę 20.000 zł dokonanych przed przelewem

i mimo wyjaśnień powódki w piśmie z dnia 18 stycznia 2008 r., nie ustosunkowali

się do prawidłowości rozliczenia i uwzględnienia wpłat, przez co należało uznać

okoliczności te za przyznane (art. 230 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.).

Sąd Apelacyjny przyznał rację pozwanym, że T.T. była umocowana do

wypowiadania umów pożyczek, a nie kredytów. Zaznaczył jednak, że mimo

rozróżnienia przez ustawę o KOK umowy pożyczki od umowy kredytu, są one

konstrukcyjnie podobne, przez co – także na gruncie języka aktów prawnych -

używa się ich zamiennie. W związku z tym brak precyzji w treści pełnomocnictwa

nie może stanowić o bezskuteczności wypowiedzenia, tym bardziej, że pozwani nie

wykazali, by wolą mocodawców było rzeczywiście ograniczenie umocowania do

wypowiadania jedynie pożyczek w ścisłym znaczeniu. Nie podzielił więc poglądu

pozwanych, że wadliwe umocowanie prowadzi wprost do nieważności

wypowiedzenia, powołując się na zasadność wywodu Sądu pierwszej instancji

co do zastosowania w takim przypadku art. 103 k.c.

Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadne zarzuty pozwanego poręczyciela

o nieważności jego poręczenia, zwłaszcza, że pierwotnie - w sprzeciwie z dnia

7 lipca 2006 r. - pozwany ten wyraźnie przyznał fakt poręczenia kredytu

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie określonej w art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c. pozwani podnieśli zarzuty naruszenia:

- art. 103 k.c. przez przyjęcie, że wypowiedzenie umowy kredytu dokonane

z przekroczeniem umocowania zostało potwierdzone przez kredytodawcę,

podczas gdy z treści art. 104 k.c. wynika sankcja bezwzględnej nieważności;

- art. 3851

§ 1 k.c. w zw. z art. 3853

pkt 5 k.c. przez przyjęcie, że cesja

wierzytelności z umowy kredytu nie jest sprzeczna z dobrymi obyczajami

i nie narusza interesów konsumentów;

6

- art. 509 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 prawa bankowego przez przyjęcie,

że cesja wierzytelności z tytułu umowy kredytu nie jest sprzeczna z ustawą

i nie sprzeciwia się właściwości zobowiązania;

- art. 720 § 1 k.c. i art. 69 ust. 1 prawa bankowego przez przyjęcie,

że wyraźne umocowanie T. T. do wypowiadania umów pożyczek

obejmowało też umocowanie do wypowiadania umów kredytu, jak też to,

że oświadczenie mocodawcy wyrażone w pełnomocnictwie nie było

precyzyjne;

- art. 6 k.c. przez przyjęcie, że zakwestionowanie umocowania T. T.

obligowało pozwanych do wykazania, aby wolą osób udzielających

przedmiotowe pełnomocnictwo było jego ograniczenie do wypowiedzenia

umów pożyczki w ścisłym rozumienia tego pojęcia.

Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz wyroku

Sądu pierwszej instancji i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ocena zasadności skargi kasacyjnej wymaga rozpatrzenia w pierwszej

kolejności zarzutów naruszenia art. 103 i art. 104 k.c. Roszczenie powódki oparte

zostało na umowie powierniczego przelewu wierzytelności wynikających

z zadłużenia z tytułu umowy kredytu zawartej w dniu 4 lutego 2002 r. między SKOK

im. F. Stefczyka w Gdańsku a pozwanym S. Z. Według skarżących, złożone przez

pełnomocnika wymienionego kredytodawcy oświadczenie wypowiadające umowę

kredytu jest nieważne z uwagi na przekroczeniem zakresu udzielonego mu

pełnomocnictwa. W konsekwencji nie mogło dojść do skutecznego przelewu

wierzytelności w kształcie wynikającym z tegoż wypowiedzenia. Odnosząc się do

tej argumentacji stwierdzić należy, że nie można jej odmówić słuszności.

Sąd Apelacyjny ustalił, że T. T. składająca w imieniu kredytodawcy

oświadczenie o wypowiedzeniu umowy kredytu była umocowana - na podstawie

udzielonego jej w dniu 18 lutego 2003 r. pełnomocnictwa - do wypowiadania umów

pożyczek. Uznał przy tym, że zakres tego pełnomocnictwa obejmował także

umocowanie do wypowiadania umów kredytowych, gdyż do takich zalicza się

7

również umowę pożyczki. Trafnie zarzucili skarżący, że z zapatrywaniem takim nie

można się zgodzić.

W literaturze przedmiotu istotnie wskazuje się na podobieństwo umowy

kredytu (art. 69 Prawa bankowego) i umowy pożyczki bankowej (art. 78 Prawa

bankowego, art. 720-724 k.c.), przede wszystkim z uwagi na zbieżność funkcji tych

umów. Zwraca się jednak jednocześnie uwagę na występujące pomiędzy nimi

istotne różnice, nakazujące traktować je jako odrębne typy umów. W szczególności

akcentuje się, że umowa kredytu nie jest odmianą umowy pożyczki. Stojąc na

gruncie tego zapatrywania, które skład orzekający podziela, nie można

zaaprobować wnioskowania Sądu Apelacyjnego opierającego się na założeniu, że

skoro – jak w konkretnym stanie faktycznym - pełnomocnictwo zostało udzielone do

wypowiadania umów pożyczek, to objęło ono swoim zakresem także umocowanie

do wypowiadania umów kredytowych.

Sąd Apelacyjny wyraził także pogląd, że nawet gdyby ocenić działanie

pełnomocnika kredytodawcy jako wykraczające poza zakres udzielonego mu

pełnomocnictwa, to wypowiedzenia umowy kredytowej – w świetle art. 103 k.c. –

nie można uznać za nieważne, gdyż czynność ta została w sposób dorozumiany

potwierdzona przez mocodawcę z chwilą zawarcie umowy przelewu wierzytelności.

Słusznie jednak zarzucili skarżący, że wymieniony przepis nie znajduje

zastosowania do jednostronnej czynności prawnej, jaką niewątpliwie jest

wypowiedzenie umowy, dokonanej w cudzym imieniu z przekroczeniem zakresu

umocowania. Skutek takiego działania pełnomocnika określa art. 104 k.c.

Zgodnie z tym przepisem, jednostronna czynność prawna, polegająca na złożeniu

oświadczenia woli konkretnemu adresatowi, jeżeli ten nie zgodził się na działanie

bez umocowania, jest bezwzględnie nieważna, bez możliwości konwalidowania

(por. uchwałę SN z dnia 27 lipca 1989 r., III CZP 69/89, Biul. SN 1989, nr 7, s. 8-9).

Sąd Apelacyjny uchylił się od oceny kwestionowanego wypowiedzenia umowy

przez pryzmat przesłanek przewidzianych w przytoczonym unormowaniu.

Trafność zarzutów naruszenia art. 103 i art. 104 k.c. przesądza zasadność

skargi kasacyjnej bez potrzeby roztrząsania – ze wskazanych wyżej przyczyn -

pozostałych podniesionych w niej zarzutów.

8

Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł,

jak w sentencji.

jz