I UK 3/09

Sygn. akt I UK 3/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania E. P.

przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności

w K.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 maja 2009 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 7 sierpnia 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

2

Orzeczeniem z dnia 30 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Zespół do Spraw

Orzekania o Niepełnosprawności w w K. po rozpatrzeniu odwołania E. P. od

orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R.

z dnia 25 czerwca 2007 r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie o zaliczeniu

odwołującej się do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to

wydano na okres do 30 czerwca 2010 r. i ustalono, że niepełnosprawność powstała

przed 16- tym rokiem życia. Wśród wskazań zalecono pracę jedynie w warunkach

pracy chronionej oraz że ubezpieczona wymaga korzystania z systemu

środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji.

Od powyższego orzeczenia ubezpieczona odwołała się do Sądu

Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R., który wyrokiem z dnia

4 czerwca 2008 r. oddalił jej odwołanie. W trakcie postępowania dowodowego Sąd

przeprowadził dowód z opinii biegłego specjalisty pulmonologa, który w pisemnej

opinii z dnia 5 stycznia 2008 r. w oparciu o analizę dokumentacji medycznej,

badanie fizykalne oraz wyniki badania spirometrycznego stwierdził, że astma

oskrzelowa u ubezpieczonej jest całkowicie kontrolowana i ma przebieg

bezobjawowy, co pozwala zaliczyć badaną z przyczyn pulmonologicznych do

lekkiego stopnia niepełnosprawności. Sąd przeprowadził również dowód z opinii

biegłego neurologa, który w pisemnej opinii z dnia 31 stycznia 2008 r. w oparciu o

dokumentację medyczną oraz przeprowadzone badanie fizykalne rozpoznał u

wnioskodawczyni padaczkę, alergię, wrodzoną toksoplazmozę w wywiadzie,

astygmatyzm i niedowidzenie oka prawego i stwierdził, że należy ją zaliczyć do

umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z powodu schorzenia 06-E. Podał, że

ubezpieczona jest sprawna ruchowo odpowiednio do stopnia występującej otyłości,

nie występują u niej istotne ograniczenia ruchomości kręgosłupa oraz objawy

korzeniowe, jak również objawy ogniskowe, ubytkowe i patologiczne. Odwołująca

nie jest osobą niezdolną do podjęcia zatrudnienia i nie wymaga niezbędnej w celu

pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, nie

spełnia zatem warunków pozwalających uznać, iż występuje u niej znaczny stopień

niepełnosprawności. Ostatecznie biegła sądowa z zakresu medycyny pracy oceniła

możliwość wykonywania przez wnioskodawczynię pracy zarobkowej i pełnienie ról

społecznych (w opinii z dnia 23 kwietnia 2008 r.). Wskazała ona, że w oparciu o

3

przeprowadzony wywiad i badanie fizykalne rozpoznała padaczkę, astmę

oskrzelową, astygmatyzm i niedowidzenie oka prawego i stwierdziła, że przy

kwalifikowaniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wzięto pod uwagę

skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące czasową częściową pomoc w

pełnieniu ról społecznych (konieczność udzielenia pomocy osobie w okresach

wynikających ze stanu zdrowia; współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji,

edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka

zależnie od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych). Biegła zaznaczyła,

że ubezpieczona może odbyć praktyczną naukę zawodu w zakładzie pracy

chronionej celem znalezienia odpowiedniego zatrudnienia na otwartym rynku pracy

na stanowisku pracy spełniającym warunki pracy chronionej, ewentualnie w

warunkach telepracy, czyli pracy świadczonej zdalnie przy wykorzystaniu

nowoczesnych usług telekomunikacyjnych (praca tłumacza, grafika, ilustratora,

informatyka, ankietera, zbieracza danych w internecie, księgowej). Biegła podała,

że ubezpieczona jest zdolna do pracy umysłowej, względnie lekkiej pracy fizycznej,

z przeciwwskazaniem ciężkiej pracy fizycznej, pracy na wysokości.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. na skutek

apelacji ubezpieczonej podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji oddalił

apelację - stwierdzając między innymi, że opinia biegłej z zakresu medycyny pracy

wyjaśniła wątpliwości ubezpieczonej odnośnie do rodzajów zawodów i prac, jakie

może podjąć na otwartym rynku pracy, po uprzednim ukierunkowaniu jej dalszej

nauki zawodu w oparciu o jej stan psychofizyczny, aspiracje i możliwość

znalezienia pracy. Tym samym zarzut odwołującej, iż jest niezdolna do pracy,

bowiem nie może odbyć praktycznej nauki zawodu należało, w ocenie Sądu, uznać

za chybiony. Sąd dopuścił także dowód z akt sprawy IX U …/07 w sprawie o rentę

socjalną ubezpieczonej, gdzie: - biegły z zakresu okulistyki nie stwierdził całkowitej

niezdolności do pracy, - biegły lekarz alergolog stwierdził zdolność do pracy

odwołującej, - biegły lekarz psycholog nie stwierdził całkowitej niezdolności do

pracy, - biegły lekarz neurolog nie stwierdził całkowitej niezdolności do pracy.

Zdaniem Sądu pomimo, że opinie te zostały wydane w sprawie o rentę socjalną,

mogły mieć zastosowanie w niniejszej sprawie ponieważ dokonana została w nich

ocena stanu zdrowia odwołującej, która nie pozwala na stwierdzenie znacznego

4

stopnia niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia

1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób

niepełnosprawnych.

Od powyższego orzeczenia ubezpieczona wniosła skargę kasacyjną

powołując się w niej na naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ

na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji

zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dnia 27

sierpnia 1997 r. poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, iż możliwość ustalenia

stałości i długotrwałości pomocy i opieki osób trzecich, warunkującej zaliczenie

ubezpieczonej do znacznego stopnia niepełnosprawności, jest możliwa bez łącznej

opinii Instytutu Medycznego lub Ośrodka Badań w sytuacji istnienia wielości i

odmienności schorzeń u ubezpieczonej, podczas gdy ilość schorzeń

ubezpieczonej, ich odmienność, znaczny wpływ na możliwość codziennego

funkcjonowania oraz ilość i rodzaj leków przyjmowanych przez ubezpieczoną i

wywołujących wiele skutków ubocznych o charakterze silnych reakcji, całkowicie

wyklucza możliwość oceny stanu zdrowia ubezpieczonej przez poszczególnych

biegłych z różnych dziedzin medycyny, bez opinii łącznej, uwzględniającej ogólny

stan zdrowia ubezpieczonej. Ponadto wskazała naruszenie prawa procesowego -

art. 233 § 1 k.p.c., art. 278 § 1 k.p.c., art. 286 § 1 k.p.c. poprzez niedopuszczenie

dowodu z opinii Instytutu Medycyny, Ośrodka badań lub wspólnej opinii biegłych,

która przy tak wielu schorzeniach ubezpieczonej (leczonych różnymi środkami

farmakologicznymi) jest konieczna dla prawidłowego ustalenia zakresu zdolności

ubezpieczonej do pracy oraz pomocy i opieki osób trzecich w wypełnianiu

normalnych ról społecznych, co wynika wprost z integralności organizmu ludzkiego

jako całości, który nie może być badany i oceniany przez szereg biegłych z różnych

specjalności, bez opinii łącznej, wspólnej, która rzeczywiście odnosiłaby się do

stanu zdrowia ubezpieczonej a nie jedynie przebiegu i stadium poszczególnych

schorzeń; oraz poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii specjalistów z zakresu

okulistyki, alergologii oraz psychologii, podczas gdy ubezpieczona cierpi również na

schorzenia okulistyczne, alergologiczne oraz psychiczne, a zatem również biegli z

wyżej wymienionych dziedzin winni dokonać oceny stanu zdrowia ubezpieczonej,

albowiem schorzenia te mają duże znaczenie dla oceny zakresu pomocy i opieki,

5

jakiej potrzebuje ubezpieczona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach wymienionych w

art. 3983

§ 1 k.p.c., tak więc przede wszystkim należy odnieść się do zarzutów

naruszenia przepisów postępowania i zbadać, czy mogło mieć ono istotny wpływ na

wynik sprawy. W ocenianej sprawie zarzuty skargi, w tej części, dotyczyły właściwie

ustalenia faktów, przez zakwestionowanie braku wydania uzupełniającej opinii

biegłych, a nadto oceny dowodów „przez nierozważenie wszystkich dowodów".

Stwierdzić należy, że skarga kasacyjna jest zasadna w stosunku do

sformułowanego zarzutu naruszenia przepisu art. 286 k.p.c. Zaskarżony wyrok

został wydany z naruszeniem powyższej normy prawnej, co mogło mieć istotny

wpływ na wynik sprawy. Wprawdzie przepis ten stanowi jedynie, że sąd może

zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie, może też w razie potrzeby

zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych, ale jeżeli powstanie

wspomniana „potrzeba", to zażądanie dodatkowej opinii, zwłaszcza od „innych

biegłych", staje się dla sądu przedmiotem równoczesnego obowiązku. W sprawie

zostało ustalone (na podstawie przeprowadzonych dowodów), że wnioskodawczyni

może być zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe ustalenie wynikało bezpośrednio jedynie z pisemnej opinii biegłego

neurologa z dnia 31 stycznia 2008 r. Pozostałe opinie biegłych stwierdzały jedynie

lekki stopień niepełnosprawności w zakresie specjalności badającego. Z kolei

wskazani biegli lekarze w dopuszczonym przez Sąd Okręgowy dowodzie z akt

sprawy IX U 1002/07 w sprawie o rentę socjalną w ogóle nie zajmowali się oceną

występowania u wnioskodawczyni któregokolwiek stopnia niepełnosprawności

wymienionego w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji

zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. Biegli - z

zakresu okulistyki, psychologii oraz alergologii i neurologii - zajmowali się oceną

zdolności do pracy zarobkowej i nie stwierdzili całkowitej niezdolności do pracy

odwołującej. Powyższa okoliczność jednak nie mogła mieć decydującego

znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w niniejszej sprawie, skoro na gruncie

obowiązującego prawa nie ma podstaw do utożsamiania niepełnosprawności i

niezdolności do pracy i negowania istniejących między nimi różnic. Różnice

6

występują zarówno w płaszczyźnie definicyjnej, jak i w zakresie orzekania o

niepełnosprawności i niezdolności do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

20 sierpnia 2003 r., II UK 386/02). Tym samym „posiłkowanie” się przy orzekaniu w

niniejszej sprawie opiniami, a właściwie częścią tych opinii dotyczącą ustalenia

przez biegłego jednostek chorobowych i ich nasilenia nie upoważniało Sądu

Okręgowego do oceny (za biegłego lekarza) skutków jakie one wywołują. W

szczególności oceny predyspozycji zdrowotnych do podjęcia pracy, czy też

wypełniania ról społecznych. Przyjęta przez Sądy w niniejszej sprawie ocena stanu

zdrowia wnioskodawczyni i jej zdolności do wykonywania zatrudnienia była

wynikiem fragmentarycznego badania poszczególnych układów lub narządów przez

poszczególnych biegłych. Z przeprowadzonych przed Sądem pierwszej instancji

opinii biegłych z dnia 5 stycznia 2008 r. oraz z dnia 31 stycznia 2008 r. nie wynika

bowiem, że wnioskodawczyni była badana łącznie przez biegłych specjalistów z

pulmonologii, neurologii. To samo należy odnieść do czynności biegłej z zakresu

medycyny pracy (opinia z dnia 23 kwietnia 2008 r.). Opinia ta pomimo, że biegła w

niej zdiagnozowała padaczkę, astmę oskrzelową, astygmatyzm i niedowidzenie oka

prawego oraz stwierdziła, że przy kwalifikowaniu do umiarkowanego stopnia

niepełnosprawności wzięto pod uwagę skutki naruszenia sprawności organizmu

powodujące czasową częściową pomoc w pełnieniu ról społecznych, nie mogła w

niniejszej sprawie stanowić dla sądu orzekającą wystarczającej podstawy do

wydania rozstrzygnięcia. Wskazać należy, iż nawet najpełniejsza opinia lekarza

specjalisty z zakresu medycyny pracy nie zastąpi przy orzekaniu o stopniu

inwalidztwa opinii zespołu biegłych, wydanej po wspólnym badaniu i analizie

dokumentacji lekarskiej, uwzględniającej wyniki badania przedmiotowego jako

całości i zawierającej wspólną konkluzję co do oceny niepełnosprawności osoby

badanej. Jest więc usprawiedliwiona teza powódki, iż gdyby Sądy obu instancji

dysponowały opinią dotyczącą sumy schorzeń powódki, nie można wykluczyć, że

okazałoby się, iż jest ona znacznie niepełnosprawna.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

/tp/