II PK 288/08

Wyrok z dnia 19 maja 2009 r.

II PK 288/08

Odpowiednie stosowanie art. 45 § 2 k.p. i art. 471

k.p. do dyrektora szkoły

odwołanego na podstawie art. 38 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

oświaty (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) nie uzasadnia

ograniczenia ustawowego odszkodowania do wysokości trzymiesięcznego do-

datku funkcyjnego.

Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski, Sędziowie SN: Romualda Spyt

(sprawozdawca), Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja

2009 r. sprawy z powództwa Bogdana D. przeciwko [...] Liceum Ogólnokształcącemu

w L. o odszkodowanie, zadośćuczynienie i dodatek motywacyjny, na skutek skargi

kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Legnicy z dnia 29 maja 2008 r. [...]

I. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części rozstrzygającej o odszkodowaniu za

niezgodne z prawem odwołanie z funkcji dyrektora szkoły przysługującym na pod-

stawie przepisów Kodeksu pracy oraz o kosztach postępowania apelacyjnego i prze-

kazał sprawę w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego,

II. o d d a l i ł skargę kasacyjną w pozostałej części,

III. zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 900 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 27 lutego 2007 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lubinie zasą-

dził od pozwanego [...] Liceum Ogólnokształcącego w L. na rzecz powoda Bogdana

D. kwotę 9.137 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem odwołanie z funk-

cji dyrektora szkoły, w pozostałym zakresie powództwo oddalił, orzekając również o

2

kosztach postępowania. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym. Po-

wód zatrudniony był w pozwanym Liceum na stanowisku nauczyciela mianowanego.

Od 1 stycznia 2006 r. objął funkcję dyrektora szkoły na okres do 31 sierpnia 2010 r.

Uchwałą Zarządu Powiatu w L. z dnia 6 kwietnia 2007 r. odwołano powoda ze sta-

nowiska dyrektora, bez zachowania okresu wypowiedzenia, uzasadniając to niewy-

konaniem decyzji kuratora oświaty dotyczącej usunięcia ucznia z zajęć szkolnych w

dniu 4 kwietnia 2007 r. oraz naruszeniem przez powoda prawa w stosunku do za-

trudnionych nauczycieli, co doprowadziło do dezorganizacji pracy szkoły, a także

naruszeniem przepisów dotyczących gospodarki finansowej szkoły. Sąd Rejonowy

uznał, że wskazane wyżej przyczyny nie uzasadniały podjęcia decyzji o odwołaniu ze

stanowiska dyrektora.

Mając tak ustalony stan faktyczny Sąd wywiódł, że naruszenie art. 38 ustawy z

dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 256,

poz. 2572 ze zm.) musi stworzyć po stronie pracownika odpowiednie roszczenie.

Odwołując się do poglądów wyrażonych w judykaturze Sądu Najwyższego Sąd

przyjął, że należało odpowiednio zastosować art. 42 § 1 k.p. i art. 45 k.p. i zasądzić

od pozwanego na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wy-

nagrodzenia za pracę. Roszczenie przekraczające tak ustalone odszkodowanie Sąd

Rejonowy uznał za wygórowane. Stwierdził, że powód nie wykazał szkody spowodo-

wanej odwołaniem ze stanowiska. Nieuzasadnione było także żądanie zadośćuczy-

nienia za krzywdę w kwocie 20.000 zł, bowiem, chociaż naruszono dobre imię powo-

da poprzez artykuły prasowe i telewizyjne, jednak na ma podstaw, aby winą za takie

działania obciążyć pozwane Liceum. Sąd Rejonowy uznał także, że powód nie może

skutecznie domagać się dodatku motywacyjnego, bowiem ma on charakter uzna-

niowy.

Wyrok powyższy zaskarżyły apelacją obie strony procesu. W wyniku apelacji

pozwanego Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy wyro-

kiem z dnia 29 maja 2008 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i obniżył kwotę

zasądzonego odszkodowania do kwoty 2.100 zł oraz uwzględniając częściowo ape-

lację powoda, zasądził od pozwanego kwoty dodatku motywacyjnego. Dalej idące

apelacje stron zostały oddalone, rozstrzygnięto także o kosztach procesu.

W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, że biorąc

pod uwagę fakt, iż powód został jedynie odwołany ze stanowiska dyrektora z naru-

szeniem art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, przysłu-

3

guje mu wyłącznie odszkodowanie, obejmujące dodatek funkcyjny za czas, do

upływu którego pełnienie funkcji miało trwać, nie więcej jednak niż za 3 miesiące,

powołując się przy tym na stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku II

PKN 138/97. Wywiódł także, że roszczenie powoda domagającego się pełnej rekom-

pensaty szkody wywołanej odwołaniem ze stanowiska dyrektora oparte jest na po-

glądzie Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym wyroku z dnia 27 listopada 2007 r.,

SK 18/05, (OTK-A 2007 nr 10, poz.128), zgodnie z którym art. 58 k.p. w związku z

art. 300 k.p., rozumiany w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych, niż określone

w art. 58 k.p., roszczeń odszkodowawczych, związanych z bezprawnym rozwiąza-

niem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z

art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i

art. 77 ust. 2 Konstytucji. Podkreślił, że pracownik dochodzący wyrównania szkody w

granicach przekraczających roszczenia wynikające z art. 58 k.p. winien wykazać

przesłanki odpowiedzialności z art. 415 k.c. lub art. 471 k.c. Źródłem szkody w niniej-

szej sprawie jest odwołanie powoda ze stanowiska dyrektora, uznane za niezgodne z

prawem, którego to odwołania dokonał organ podmiotu prowadzącego szkołę, tj.

Powiatu L. Zatem szkodę tę należy wiązać z uchwałą tego organu i dlatego tak spre-

cyzowane roszczenie skierowane zostało przeciw niewłaściwemu pozwanemu. Le-

gitymację bierną posiadałby jedynie Powiat L., a nie [...] Liceum Ogólnokształcące w

L. Te same zasady dotyczą roszczenia o zadośćuczynienie za publiczne wypowiedzi

Starosty L. i rzecznika Starostwa, naruszające dobra osobiste powoda. Natomiast za

uzasadnione Sąd uznał żądanie pozwu dotyczące dodatku motywacyjnego.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, powód zarzucił naruszenie

prawa materialnego - poprzez błędną wykładnię art. 38 ustawy o systemie oświaty w

związku z art. 45 § 2 k.p. i art. 471

k.p. oraz naruszenie prawa procesowego - art. 5

k.p.c.

W uzasadnieniu zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego skarżą-

cy podniósł, że przepisy Kodeksu pracy, określające wysokość odszkodowania w

związku z wadliwym wypowiedzeniem umowy o pracę bądź wadliwym wypowiedze-

niem zmieniającym limitują wysokość tego odszkodowania, niezależnie od tego czy

pracownik poniósł szkodę, czy też nie. Odszkodowanie nie może być niższe niż wy-

sokość wynagrodzenia za trzy miesiące. Z przepisów art. 471

k.p..

, art. 50 § 3 i 4 k.p. i

art. 58 k.p. nie wynika, że mają one wyrównywać utracone wynagrodzenie. Skarżący

podkreślił, że w sprawie I PKN 138/97, do której odwołał się Sąd Okręgowy, powód -

4

inaczej niż w niniejszej sprawie - został odwołany ze stanowiska dyrektora szkoły z

zachowaniem okresu wypowiedzenia. Podkreślił, że zasądzone odszkodowanie w

wysokości trzymiesięcznego dodatku funkcyjnego nie kompensuje odwołania go ze

stanowiska, gdyż utracił on także dodatek motywacyjny.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 5 k.p.c. skarżący stwierdził, że pierwotnie

pozwał Starostwo Powiatowe w L., następnie, w wyniku pouczenia przez Sąd Rejo-

nowy, roszczenia skierował przeciwko [...] Liceum Ogólnokształcącemu w L. i cofnął

pozew wobec Starostwa. Potem zaś sprecyzował roszczenie i domagał się odszko-

dowania za niezgodne z prawem odwołanie ze stanowiska dyrektora w wysokości

28.000 zł i zadośćuczynienia w kwocie 20.000 zł. Skarżący działał bez profesjonal-

nego pełnomocnika, zatem Sąd Rejonowy winien go pouczyć o konieczności skiero-

wania pozwu przeciwko właściwemu pozwanemu. Z tej właśnie przyczyny Sąd dru-

giej instancji winien uchylić zaskarżony przez powoda wyrok w części oddalającej

powództwo o dalej idące odszkodowanie i zadośćuczynienie i sprawę w tym zakresie

przekazać Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o „zmianę zaskarżonego wyroku i

uwzględnienie w części powództwa poprzez zasądzenie odszkodowania w wysoko-

ści trzymiesięcznego wynagrodzenia”, o uchylenie wyroku w części dotyczącej rosz-

czenia przekraczającego odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagro-

dzenia oraz zadośćuczynienia i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgo-

wemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz

zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania według norm

przepisanych.

Pozwany w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od po-

woda kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego,

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest częściowo uzasadniona i dotyczy to zarzutu naruszenia

art. 38 ust. 2 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 45 § 2 k.p. i art. 471

k.p. W

uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1993 r., I PZP 71/92, (OSNCP 1993 nr

9, poz. 144) oraz z dnia 5 maja 1993 r., I PZP 15/93 (OSNCP 1993 nr 12, poz. 217)

5

przyjęto, że nauczycielowi mianowanemu odwołanemu z funkcji wicedyrektora

szkoły, powierzonej na czas nieokreślony, z naruszeniem art. 37 ust. 1 lub art. 38

ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty nie przysługuje roszczenie o

orzeczenie bezskuteczności odwołania czy o przywrócenie do pracy na dotychcza-

sowym stanowisku; przysługuje mu natomiast roszczenie o odszkodowanie na pod-

stawie stosowanych odpowiednio art. 45 § 2 i art. 471

k.p. Sąd Najwyższy wyjaśnił,

że z norm Kodeksu pracy, ze względu na zasadniczą różnicę w charakterze instytu-

cji, nie mogą być stosowane przepisy dotyczące odwołania kierownika zakładu pracy

(art. 68 k.p. i nast. k.p.), a w szczególności art. 69 k.p. O wiele bardziej zbliżony cha-

rakter mają unormowania dotyczące wypowiedzenia zmieniającego i przewidujące

roszczenia o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenie na poprzednie

warunki pracy lub odszkodowanie (art. 42 § 1 k.p. i art. 45 k.p.). Stosowanie przepi-

sów art. 45 k.p. powinno być jednak odpowiednie, uwzględniające przede wszystkim

charakter powierzenia funkcji kierowniczej w szkole i zasad jej sprawowania. Odpo-

wiednie stosowanie norm art. 45 k.p. prowadzi w tej sytuacji do uznania, że niecelo-

we jest orzekanie o przywróceniu do pracy na poprzednie stanowisko czy uznanie

odwołania za bezskuteczne. Omawiana sytuacja jest wprawdzie spowodowana in-

nymi przyczynami niż wymienione w art. 45 § 2 k.p., należy jednak uznać, że norma

tego przepisu powinna znaleźć odpowiednie zastosowanie, gdyż z jednej strony gwa-

rantuje odwołanemu wicedyrektorowi ochronę, z drugiej zaś nie przekreśla istoty od-

wołania z tego stanowiska. Stanowisko to zasadniczo poparł Sąd Najwyższy w wyro-

ku z dnia 9 maja 1997 r., I PKN 138/97 (OSNAPiUS 1998 nr 9, poz. 261). Jednakże

ograniczył zakres odszkodowania, stwierdzając, że nauczycielowi mianowanemu,

odwołanemu z funkcji dyrektora szkoły z naruszeniem art. 38 ust. 2 ustawy o syste-

mie oświaty, przysługuje wyłącznie odszkodowanie, obejmujące dodatek funkcyjny

za czas, do upływu którego pełnienie funkcji miało trwać, nie więcej jednak niż za 3

miesiące. Uzasadnił to tym, że przewidziana w art. 50 § 3 i 4 k.p. sankcja odszkodo-

wawcza (w rozpoznawanej sprawie powód podobnie jak w niniejszej sprawie powo-

łany został na stanowisko dyrektora na czas określony) jest adekwatna do występu-

jącej w sprawie sytuacji faktycznej i prawnej. Stanowisko to znalazło akceptację

Sądu Okręgowego, który zmniejszył zasądzone przez Sąd pierwszej instancji od-

szkodowanie do kwoty równoważnej dodatkowi funkcyjnemu za okres 3 miesięcy.

Wbrew natomiast wywodom odpowiedzi na skargę nie można uznać, że pogląd ten

znalazł akceptację w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., I PK

6

74/02 (OSNP 2004 nr 13, poz. 221), bowiem zaznaczono w nim wyraźnie, że skoro

skarżący błędnie oznaczył w kasacji stronę pozwaną, a ponadto uprawomocnił się

wyrok Sądu pierwszej instancji oddalający powództwo przeciwko pozwanemu Ze-

społowi Szkół, to Sąd Najwyższy nie miał możliwości dalszego roztrząsania wątku

przysługujących powodowi roszczeń wynikających z pozbawienia go stanowiska dy-

rektora tej szkoły - poza kwestią pomocniczego stosowania przepisów Kodeksu

pracy dotyczących rozwiązywania umów o pracę.

Sąd Najwyższy rozpoznający niniejszą sprawę uznaje przedstawioną w wyro-

ku I PKN 138/97 koncepcję za nieuzasadnioną. Przede wszystkim podkreślić należy,

że nie została wsparta ona pogłębioną argumentacją. U jej podstaw, jak się zdaje,

legła okoliczność, że odwołanie z funkcji dyrektora szkoły nie powoduje rozwiązania

stosunku pracy a jedynie utratę dodatku funkcyjnego, stąd „adekwatność” wysokości

odszkodowania. Jednakże trafnie wywodzi skarżący, że odszkodowania, o których

mowa w przepisach art. 471

k.p..

, art. 50 § 3 i 4 k.p. i art. 58 k.p., nie są powiązane z

rzeczywistą szkodą i przysługują niezależnie od jej wystąpienia. Przykładem tego

może być obowiązek wypłaty odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania

umowy o pracę za wypowiedzeniem, chociażby pracownik, podjąwszy natychmiast

inną pracę, ani jednego dnia nie pozostawał bez pracy, a jego zarobki związane z

nowym zatrudnieniem są wyższe niż te, które osiągał u poprzedniego pracodawcy.

Takie rozumienie funkcji odszkodowania przysługującego na podstawie art. 58 k.p.

przedstawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 listopada 1981 r., I PR 91/81

(OSNCP 1982 nr 5 - 6, poz. 81) oraz z dnia 29 maja 1987 r., I PRN 24/87 (Służba

Pracownicza 1998 nr 2, s. 26). Tak rozumianej funkcji odszkodowania z art. 58 k.p.

nie zakwestionował także Trybunał Konstytucyjny w przywołanym przez Sąd Okrę-

gowy wyroku z dnia 27 listopada 2007 r., SK 18/05, podkreślając, że wystąpienie

szkody, rozumianej jako uszczerbek w prawnie chronionych dobrach pracownika, a

także jej ewentualna wysokość, nie stanowią przesłanek powstania tego roszczenia i

nie mają wpływu na jego wysokość.

Wprawdzie odwołanie nauczyciela mianowanego ze stanowiska dyrektora

szkoły nie jest tożsame z wypowiedzeniem zmieniającym (art. 42 § 1 k.p.), jednakże

w sferze faktycznej odnosi podobny skutek. Stanowi bowiem jednostronną zmianę

warunków pracy i to niekorzystną dla pracownika. Zmiana ta dotyczy treści stosunku

pracy nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora szkoły, gdyż pozbawia go funkcji i

uprawnień organu zarządzającego szkołą (art. 31

k.p.) oraz w istotny sposób uszczu-

7

pla należne mu wynagrodzenie za pracę, pozbawiając go dodatku funkcyjnego (por.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 10 stycznia 2003 r., I PK 74/02, OSNP 2004 nr 13,

poz. 221, z dnia 10 kwietnia 1997 r., I PKN 88/97, OSNAPiUS 1998 nr 1, poz. 10). W

przypadku wypowiedzenia warunków pracy i płacy również niekoniecznie musi dojść

do rozwiązania stosunku pracy, który będzie kontynuowany na nowych warunkach w

przypadku ich przyjęcia przez pracownika. Przyjęcie tych nowych warunków pracy

nie wyklucza możliwości dochodzenia przez pracownika roszczenia odszkodo-

wawczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 lutego 2001 r., I PKN 515/99,

OSNAPiUS 2001 nr 12, poz. 414) i w takim przypadku w judykaturze nie ma wątpli-

wości, że odszkodowanie za wadliwe wypowiedzenie zmieniające nie jest odnoszone

do różnicy zarobków, sprzed i po wypowiedzeniu. Za Trybunałem Konstytucyjnym

(przywołany wyrok w sprawie SK 18/05) podkreślić także należy, że omawiane od-

szkodowania są to roszczenie majątkowe sui generis, u których podstaw leży rów-

nież funkcja socjalna i represyjna, co także przemawia za brakiem możliwości

zmniejszenia odszkodowania. Bezprawność odwołania mianowanego nauczyciela ze

stanowiska dyrektora szkoły wynikająca z braku uzasadnionych podstaw ku temu czy

też będąca skutkiem naruszenia przepisów dotyczących tego odwołania winna wy-

woływać skutek podobny jak bezprawność działania pracodawcy przy wypowiedze-

niu zmieniającym, bowiem są to rodzajowo podobne uchybienia prawom pracownika.

Odpowiednie stosowanie do odwołanego dyrektora szkoły art. 45 § 2 k.p. i art. 471

k.p. nie może zatem prowadzić do zmniejszenia wysokości ustawowego odszkodo-

wania.

Natomiast nie ma usprawiedliwionej podstawy zarzut naruszenia art. 5 k.p.c.

Biorąc pod uwagę argumentację przedstawioną na poparcie tego zarzutu, to wła-

ściwszy byłby, jako dalej idący, zarzut naruszenia art. 477 zdanie pierwsze k.p.c.,

zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym z powództwa pracownika wezwania do

udziału w sprawie, o którym mowa w art. 194 § 1 i § 3 k.p.c., sąd może dokonać

również z urzędu. Skarżący w pierwszej kolejności upatruje tego naruszenia przez

Sąd pierwszej instancji, który, jego zdaniem, powinien pouczyć go o konieczności

skierowania roszczenia opartego na poglądzie wyrażonym w wyroku Trybunału Kon-

stytucyjnego w sprawie SK 18/05 przeciwko właściwemu pozwanemu i wywodzi, że z

powodu uchybienia temu obowiązkowi przez Sąd pierwszej instancji Sąd drugiej in-

stancji winien był uchylić zaskarżony apelacją powoda wyrok. Jednakże w apelacji

powoda nie podniesiono, nawet w formie opisowej, stosownego zarzutu naruszenia

8

prawa procesowego. Z treści apelacji wynika natomiast, że dalej idące roszczenie o

odszkodowanie oraz roszczenie o zadośćuczynienie powód nadal kierował przeciw-

ko pozwanemu Liceum. Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje

sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod

uwagę nieważność postępowania. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 31

stycznia 2008 r., III CZP 49/07 (OSNC 2008 nr 6, poz. 55), której nadano moc zasa-

dy prawnej, Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że sąd drugiej instancji rozpoznający

sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami doty-

czącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty naruszenia

prawa procesowego. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że sąd drugiej instancji -

bez podniesienia w apelacji lub w toku postępowania apelacyjnego odpowiedniego

zarzutu - nie może wziąć z urzędu pod rozwagę uchybień prawu procesowemu, po-

pełnionych przez sąd pierwszej instancji, choćby miały wpływ na wynik sprawy. Wy-

łom w tej regule został ustanowiony w art. 378 § 1 zdanie drugie k.p.c., odnoszącym

się do nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Zatem Sąd Okrę-

gowy nie był uprawniony do uwzględnienia z urzędu ewentualnego naruszenia przez

Sąd Rejonowy art. 477 k.p.c. czy też art. 5 k.p.c. Również Sąd drugiej instancji nie

mógł samodzielnie naruszyć art. 477 k.p.c., gdyż wyłączenie przez art. 391 § 1 k.p.c.

możliwości stosowania przed sądem drugiej instancji art. 194-196 i 198 k.p.c. obej-

muje także art. 477 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2001 r., I

PKN 342/00, OSNP 2003 nr 1, poz. 15).

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej roszczenia o odszkodowanie za nie-

zgodne z prawem odwołanie z funkcji dyrektora szkoły przysługujące na podstawie

przepisów Kodeksu pracy oraz na podstawie art. 39814

k.p.c. oddalił skargę kasacyj-

ną w pozostałej części. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 108 § 2

k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c., a także (w pkt III) na podstawie art. 98 k.p.c. w

związku z § 11 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5 w związku z § 12 ust. 4 pkt 2 rozpo-

rządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy

prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163,

poz. 1349 ze zm.).

========================================