II KK 334/08

WYROK Z DNIA 28 MAJA 2009 R.

II KK 334/08

1. Postanowienia § 17 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i

Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego

(Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze zm.), przyznające strażnikom gminnym (miejskim)

inne niż przewidziane w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu

drogowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.) uprawnienia z zakresu

kontroli ruchu drogowego, zostały wydane z przekroczeniem granic upoważ-

nienia ustawowego. Brak normy ustawowej, na podstawie której strażnicy

gminni (miejscy) byliby upoważnieni do sprawowania kontroli drogowej w za-

kresie stwierdzania przekroczenia przez kierujących pojazdami dozwolonej

prędkości powoduje, że nie posiadają oni także, wynikającego z art. 17 § 3

k.p.s.w., uprawnienia oskarżyciela publicznego. Uprawnienie to przysługuje

bowiem strażom gminnym (miejskim) tylko wówczas, gdy w zakresie swego

działania ujawniły wykroczenie i wystąpiły z wnioskiem o ukaranie.

2. Sąd nie posiada uprawnienia do generalnego zakwestionowania mo-

cy wiążącej rozporządzenia wykonawczego, ale w razie stwierdzenia prze-

kroczenia przez to rozporządzenie granic ustawowego upoważnienia, może

odmówić jego zastosowania w konkretnej sprawie.

Przewodniczący: sędzia SN J. Szewczyk (sprawozdawca).

Sędziowie SN: J. Dołhy, M. Gierszon.

Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Wilkosz-Śliwa.

Sąd Najwyższy w sprawie Roberta K., obwinionego z art. 92 § 1 k.w.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 28 maja 2009 r., kasacji,

wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść obwinionego od

2

wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 30 sierpnia 2006 r., utrzymującego w

mocy wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 25 kwietnia 2006 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i na podstawie art. 5 § 1 pkt. 4 k.p.s.w. i art. 5 §

1 pkt. 9 k.p.s.w. u m o r z y ł postępowanie wobec Roberta K. odnośnie za-

rzucanego mu wykroczenia (...).

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem zaocznym z dnia 25 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy w W.,

uznał Roberta K. za winnego tego, że w dniu 18 października 2004 r. o go-

dzinie 10:38 na ulicy T. w W., kierując pojazdem marki Opel, przekroczył do-

zwoloną prędkość określoną znakiem B-33 „ograniczenie prędkości do

70km/h” o 72 km/h, co zostało zarejestrowane za pomocą urządzenia do po-

miaru prędkości RAMER 7M-V 0011/01, to jest popełnienia wykroczenia z art.

92 § 1 k.w. w zw. z § 27 ust. 1 rozporządzenia Ministrów Infrastruktury oraz

Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie zna-

ków i sygnałów drogowych (Dz. U. Nr 170, poz. 1393 ze zm.), i za to wykro-

czenie na podstawie art. 92 § 1 k.w. w zw. z art. 24 § 1 i 3 k.w. skazał go na

karę grzywny w wysokości 700 zł.

Od powyższego orzeczenia apelację wniósł Robert K.

Po rozpoznaniu apelacji, Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 30

sierpnia 2006 r., apelacji tej nie uwzględnił i zaskarżony wyrok Sądu pierw-

szej instancji utrzymał w mocy.

Od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 30 sierpnia 2006 r., utrzymu-

jącego w mocy wyrok zaoczny Sądu Rejonowego z dnia 25 kwietnia 2006 r.,

kasację wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich.

Na podstawie art. 110 § 1 k.p.s.w. zaskarżył powyższy wyrok w całości

na korzyść Roberta K.

3

Powołując się na treść art. 111 k.p.s.w. wyrokowi temu zarzucił rażące

naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k. (w powiąza-

niu z art. 109 § 2 k.p.s.w.) w zw. z art. 104 § 1 pkt 7 k.p.s.w., polegające na

tym, że Sąd odwoławczy rozpatrując apelację obwinionego, niezależnie od

granic zaskarżenia, podniesionych zarzutów i wpływu uchybienia na treść

orzeczenia, nie przekroczył z urzędu granic środka odwoławczego i utrzymał

w mocy orzeczenie Sądu pierwszej instancji, które zapadło z naruszeniem

art. 5 § 1 pkt 9 k.p.s.w. w zw. z art. 17 § 3 k.p.s.w., poprzez błędne przyjęcie,

iż zakres działania Straży Miejskiej obejmował – na podstawie przepisu § 17

rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grud-

nia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze

zm.) – kontrolę ruchu drogowego, polegającą na używaniu urządzeń samo-

czynnie rejestrujących przekroczenie dozwolonej prędkości i w konsekwencji

uznanie, iż Komendant Straży Miejskiej był uprawniony do występowania z

wnioskiem o ukaranie w sprawach o wykroczenia polegające na przekrocze-

niu dopuszczalnej prędkości, podczas gdy kontrola przez sąd przepisu § 17

powołanego rozporządzenia MSWiA z dnia 30 grudnia 2002 r., przeprowa-

dzona zgodnie z dyspozycją art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, powinna była do-

prowadzić do odstąpienia od jego zastosowania.

Autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej in-

stancji oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Sądu pierwszej instancji i

umorzenie postępowania w stosunku do Roberta K., z powodu braku skargi

uprawnionego oskarżyciela i ustania karalności przypisanego mu wykrocze-

nia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna.

Podzielić należy pogląd skarżącego, że uprawnienia straży gminnych

(miejskich) do kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojaz-

dami przekraczającymi dozwoloną prędkość, wynikające z § 17 rozporządze-

4

nia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w

sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze zm.), nie miały

umocowania w unormowaniach ustawowych.

Zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29

sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz. U. Nr 123, poz. 779 ze zm.), straż

wykonuje zadania w zakresie ochrony porządku publicznego, wynikające z

ustaw i aktów prawa miejscowego. Do zadań tych należy w szczególności

czuwanie nad porządkiem i kontrola ruchu drogowego – w zakresie określo-

nym w przepisach o ruchu drogowym (art. 11 pkt 2 ustawy o strażach gmin-

nych).

W myśl art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ru-

chu drogowym (Dz. U. 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.) czuwanie nad bezpie-

czeństwem i porządkiem ruchu na drogach, kierowanie ruchem i jego kontro-

lowanie należą do Policji, a w szczególnych, określonych w ustawie przypad-

kach, także do Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organów porządkowych

(art. 129 ust. 4 prawa o ruchu drogowym), Straży Granicznej (art. 129 ust. 4a

prawa o ruchu drogowym), czy inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego

(art. 129a prawa o ruchu drogowym).

Ustawa – Prawo o ruchu drogowym przyznaje strażnikom straży gmin-

nej (miejskiej) uprawnienia do podjęcia decyzji o przemieszczeniu lub usunię-

ciu pojazdu z drogi w sytuacji, gdy został pozostawiony w miejscu, gdzie jest

to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu (art.

130a ust. 4 pkt 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym).

Ponadto straż gminna (miejska) może w ramach przyznanych jej przez

ustawodawcę uprawnień unieruchomić pojazd, przez zastosowanie urządze-

nia do blokowania kół, w przypadku pozostawienia go w miejscu, gdzie jest to

zabronione, lecz nieutrudniające ruchu lub niezagrażające bezpieczeństwu

(art. 130a ust. 8 i 9 tejże ustawy). Ustawa – Prawo o ruchu drogowym nie

5

przyznaje natomiast straży gminnej (miejskiej) dalszych uprawnień do wyko-

nywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego.

Podstawą do wydania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Admini-

stracji rozporządzenia z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu dro-

gowego, było wskazanie normodawcze, wynikające z treści art. 131 ust. 1

ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Zgodzić się należy z autorem kasacji, że

z treści tegoż upoważnienia ustawowego nie wynika żadne umocowanie do

uregulowania w rozporządzeniu dalszych, nieprzewidzianych w ustawie kom-

petencji do wykonywania przez strażników gminnych (miejskich), czynności z

zakresu kontroli ruchu drogowego. Zgodnie z treścią powołanego art. 131 ust.

1, minister właściwy do spraw wewnętrznych w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw transportu i Ministrem Obrony Narodowej, uwzględnia-

jąc potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa i porządku w czasie wykonywania

kontroli drogowej oraz sprawne wykonywanie czynności w tym zakresie,

określa w drodze rozporządzenia:

1. organizację, warunki i sposób wykonywania kontroli ruchu drogowe-

go,

2. warunki i tryb udzielania upoważnień do zatrzymywania pojazdów lub

wykonywania niektórych czynności z zakresu ruchu drogowego przez funk-

cjonariuszy innych organów oraz strażników straży gminnych (miejskich),

3. wymagany sposób zachowania się kontrolowanego uczestnika ru-

chu.

Analiza treści tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie daje on żad-

nych uprawnień normodawczych do przyznania w rozporządzeniu dodatko-

wych uprawnień strażnikom gminnym (miejskim) do dokonywania czynności z

zakresu kontroli ruchu drogowego. Przepis art. 131 ust. 1 ustawy - Prawo o

ruchu drogowym pozwala bowiem ministrowi jedynie na uregulowanie w dro-

dze rozporządzenia organizacji, warunków i sposobu wykonywania kontroli

ruchu drogowego, zaś upoważnienie wynikające z pkt. 3 tegoż przepisu, na-

6

kłada na ministra obowiązek uregulowania w drodze rozporządzenia tylko

sposobu zachowania się kontrolowanego uczestnika ruchu.

Z kolei treść art. 131 ust. 1 pkt 2 tej ustawy zawiera umocowanie dla

ministra do określenia w rozporządzeniu warunków i trybu udzielania upo-

ważnień do zatrzymywania pojazdów lub wykonywania niektórych czynności

z zakresu kontroli ruchu drogowego przez funkcjonariuszy innych organów

oraz strażników straży gminnych (miejskich). Brzmienie tego przepisu nie po-

zostawia wątpliwości, iż zakres kompetencji normodawczych przyznanych

przez ustawodawcę nie obejmuje określenia katalogu innych niż przewidzia-

ne w ustawie czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego, które mogą wy-

konywać strażnicy.

Zasadny jest zatem wyrażony w kasacji wniesionej przez Rzecznika

Praw Obywatelskich pogląd, że postanowienia § 17 rozporządzenia w spra-

wie kontroli ruchu drogowego, przyznające strażnikom gminnym (miejskim)

inne niż przewidziane w ustawie – Prawo o ruchu drogowym uprawnienia z

zakresu kontroli ruchu drogowego, zostały wydane z przekroczeniem granic

upoważnienia ustawowego.

Pogląd ten znalazł potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 22 marca 2007 r., U 1/07, który po rozpoznaniu wniosku Rzecznika

Praw Obywatelskich orzekł, że § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz ust. 2 w zakresie

czynności wskazanych w § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra

Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kon-

troli ruchu drogowego jest niezgodny z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 20

czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym i z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.

Orzeczenie to zostało opublikowane w Dz. U. z dnia 28 marca 2007 r., Nr 53,

poz. 359 i z tym dniem weszło w życie.

Artykuł 178 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że „Sędziowie w sprawowa-

niu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji oraz usta-

wom”. Ze sformułowania tego, według stanowiska doktryny (por. L. Garlicki:

7

Trybunał Konstytucyjny a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa, PiP

1986, nr 2, s. 40; A. Józefowicz: Uprawnienia sądów w zakresie badania

zgodności prawa, PiP 1990, nr 1, s. 74; K. Kręcisz, Glosa do postanowienia

SN z dnia 7 czerwca 2002 r., I KZP 17/02, Prz. Sejm. 2002, nr 5, s. 134; T.

Kuczyński, Glosa do wyroku SN z dnia 1 lipca 1999 r., I PKN 133/00, OSP

2001, nr 4, poz. 57) wynikają dla sądów uprawnienia do samodzielnej oceny i

ustalenia zgodności podustawowych aktów normatywnych z ustawami, przy

okazji rozpatrywania spraw cywilnych, karnych i innych, a w razie stwierdze-

nia ich niezgodności z ustawami, odmowy ich zastosowania w konkretnej

sprawie. Skoro bowiem powołany przepis Konstytucji określa prawo i obowią-

zek stosowania przez sędziów ustawy, to wynika stąd i ich powinność odmo-

wy zastosowania niezgodnego z ustawą podustawowego przepisu norma-

tywnego. Takie stanowisko doktryny znalazło akceptację w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 9 czerwca 2005 r., V KK 41/05, OSNKW 2005, z. 9, poz.

83. Sądy nie posiadają wprawdzie uprawnienia do generalnego zakwestio-

nowania mocy wiążącej rozporządzenia wykonawczego, jednakże w razie

stwierdzenia wykroczenia tego rozporządzenia poza granice ustawowego

upoważnienia, mogą odmówić jego zastosowania w konkretnej sprawie.

Skoro zatem, jak to już podano wyżej, kompetencje straży gminnych

(miejskich) do kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojaz-

dami przekraczających dozwoloną prędkość nie wynikały z unormowań usta-

wowych, lecz z przepisów zawartych w rozporządzeniu wykonawczym do

ustawy – Prawo o ruchu drogowym, obowiązkiem Sądu było rozważenie, czy

przepisy te nie budzą wątpliwości z punktu widzenia art. 92 ust. 1 Konstytucji

RP, a to w celu ustalenia granic kompetencji straży gminnej z punktu widze-

nia jej uprawnienia do kierowania wniosków o ukaranie w sprawach omawia-

nej kategorii. Powołany art. 178 ust. 1 Konstytucji dawał Sądowi możliwość

przeprowadzenia samodzielnej kontroli.

8

Zgodzić się należy z poglądem skarżącego, że skoro brak jest normy

ustawowej, na podstawie której strażnicy gminni (miejscy) byliby upoważnieni

do sprawowania kontroli drogowej w zakresie stwierdzania przekraczania

przez kierujących pojazdami dozwolonej prędkości, to nie posiadają też oni,

wynikającego z treści art. 17 § 3 k.p.s.w., uprawnienia oskarżyciela publicz-

nego.

Stosownie bowiem do art. 17 § 3 k.p.s.w. strażom gminnym (miejskim)

uprawnienia oskarżyciela publicznego przysługują tylko wówczas, gdy w za-

kresie swego działania ujawniły wykroczenie i wystąpiły z wnioskiem o ukara-

nie.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 1 marca 2004 r., V KK 385/03,

OSNKW 2004, z. 6, poz. 62 wskazał, że uprawnienia oskarżyciela publiczne-

go przysługują z mocy samego kodeksu organom, których kategorie wyliczo-

ne i określone zostały w art. 17 § 3 k.p.s.w., stanowiącym normatywną pod-

stawę uprawnienia tych organów. Z chwilą spełnienia obu warunków sprecy-

zowanych w art. 17 § 3 in fine k.p.s.w., każdy podmiot należący do jednej z

kategorii organów określonych w art. 17 § 3 k.p.s.w. nabywa na podstawie

tego przepisu uprawnienia oskarżyciela publicznego w sprawach o wykro-

czenia.

Skoro zatem strażnicy gminni (miejscy) nie mają upoważnienia usta-

wowego do sprawowania kontroli drogowej w zakresie stwierdzania przekra-

czania przez kierujących pojazdami dozwolonej prędkości, to zaskarżony ka-

sacją przez Rzecznika Praw Obywatelskich wyrok Sądu Okręgowego w W. i

utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego należało uchylić i umorzyć

postępowanie co do Roberta K., wobec kumulacji ujemnych przesłanek pro-

cesowych, zarówno z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela (tak

też rozstrzygnął w podobnej sprawie Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 20

marca 2007 r., III KK 488/06, Lex 262687), jak i z powodu ustania karalności

zarzucanego wykroczenia.

9

Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.