III CNP 71/08

Sygn. akt III CNP 71/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku wierzyciela Instytutu Zootechniki w K.

przeciwko dłużnikowi A. G.

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 czerwca 2009 r.,

skargi dłużnika o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 10 października 2005 r.,

stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne

z prawem.

2

Uzasadnienie

Na wniosek Instytutu Zootechniki w K. z dnia 16 lipca 2004 r. Komornik

Sądowy Rewiru III przy Sądzie Rejonowym wszczął postępowanie egzekucyjne

przeciwko A. G. o wyegzekwowanie świadczenia pieniężnego w kwocie

2 391 883,42 zł (należność główna wraz z odsetkami). Egzekucja została

skierowana do nieruchomości. Komornik wezwał dłużnika do zapłaty długu i złożył

wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji. W dniu 2

sierpnia 2004 r. wierzyciel, uznając że wobec wartości nieruchomości i skierowania

do niej egzekucji przez innych wierzycieli nie ma szans na skuteczne

wyegzekwowanie jego należności, wniósł o umorzenie postępowania

egzekucyjnego. Komornik na podstawie art. 825 pkt 1 k.p.c. umorzył postępowanie

i postanowieniem z dnia 20 października 2004 r. ustalił koszt egzekucji na kwotę

68 760 zł (68 700 zł tytułem opłaty egzekucyjnej – jako trzydziestokrotność

wysokości prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w

państwowej sferze budżetowej i 60 zł tytułem zwrotu wydatków) oraz wezwał

dłużnika do uiszczenia tej należności w terminie 14 dni od dnia doręczenia

postanowienia. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 3 marca 2005 r. oddalił

skargę dłużnika na postanowienie Komornika, a Sąd Okręgowy postanowieniem z

dnia 10 października 2005 r. oddalił zażalenie dłużnika na postanowienie Sądu

Rejonowego. Sąd Okręgowy uznał, że skoro umorzenie postępowania

egzekucyjnego nastąpiło na wniosek wierzyciela złożony przed upływem roku od

dnia otrzymania wniosku o wszczęcie egzekucji, Komornik zasadnie, na podstawie

art. 49 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji

(obecnie tekst jedn.: Dz.U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.; dalej – „u.k.s.e”) w

brzmieniu obowiązującym w chwili wydania przez niego postanowienia, tj. w

brzmieniu obowiązującym do wejścia w życie ustawy z dnia 24 września 2004 r. o

zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy –

Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 236, poz. 2356; dalej – „ustawa z dnia

24 września 2004 r.”), ustalił koszt egzekucji i obciążył nim dłużnika.

3

W dniu 10 sierpnia 2006 r. dłużnik wniósł skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia

10 października 2005 r. Podstawą skargi jest naruszenie prawa materialnego – art.

49 u.k.s.e. w brzmieniu obowiązującym do wejścia w życie ustawy z dnia 24

września 2004 r. przez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

17 maja 2005 r., sygn. akt P 6/04 (Dz. U. Nr 94, poz. 796) oraz („z ostrożności”)

przez ustalenie opłaty egzekucyjnej wyższej niż trzydziestokrotna wysokość

prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w państwowej sferze

budżetowej. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2007 r. Sąd Najwyższy odrzucił

skargę jako niedopuszczalną, gdyż wniesioną od orzeczenia sądu drugiej instancji

niekończącego postępowania. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2008 r. Sąd

Najwyższy na podstawie art. 4011

k.p.c., ze względu na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt SK 77/06 (Dz.U. Nr 43, poz.

189), wznowił postępowanie zakończone jego postanowieniem z dnia 26 kwietnia

2007 r. i uchylił to postanowienie.

Rozpoznając skargę dłużnika o stwierdzenie niezgodności z prawem

postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 10 października 2005 r. Sąd

Najwyższy zważył, co następuje:

Wyrokiem z dnia z dnia 17 maja 2005 r., P 6/04 (Dz. U. Nr 94, poz. 796),

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 49 zdanie drugie i trzecie w związku

z art. 45 ust. 2 u.k.s.e. w brzmieniu obowiązującym do wejścia w życie ustawy

z dnia 24 września 2004 r. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. Przepisy uznane tym

wyrokiem za niezgodne z Konstytucją utraciły moc obowiązującą (art. 190 ust. 1

i 3 Konstytucji). Wprawdzie obowiązywały one w czasie wydawania

przez Komornika postanowienia o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego

i w czasie rozstrzygania skargi dłużnika na tę czynność przez sąd pierwszej

instancji, ale w czasie wydawania zaskarżonego postanowienia przepisy te już

nie obowiązywały. Sąd Okręgowy powinien był rozstrzygnąć skargę na czynności

komornika uwzględniając stan prawny ukształtowany wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego. Oparcie przezeń rozstrzygnięcia sprawy na przepisach, które jako

niezgodne z Konstytucją utraciły moc, stanowi oczywiste naruszenie prawa,

uzasadniające stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.

4

Oceny tej nie zmienia fakt, że w czasie wydawania zaskarżonego postanowienia

obowiązywał przepis art. 49 u.k.s.e. ustalony ustawą z dnia 24 września 2004 r.,

który w ust. 1 zdanie trzecie stanowił, że całą opłatę stosunkową komornik pobiera

również w wypadku umorzenia postępowania na wniosek wierzyciela

oraz na podstawie art. 823 k.p.c. Przepis ten, jako nieobowiązujący w czasie

ustalenia kosztu egzekucji przez Komornika, nie znajdował bowiem zastosowania

do ustalenia tego kosztu. Na jego niekonstytucyjność zwrócił uwagę Trybunał

Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 maja 2005, sygn. akt P 6/04,

a później, wyrokiem z dnia 8 maja 2006 r., sygn. akt P 18/05 (Dz. U. Nr 167,

poz. 1191), stwierdził, że jest on niezgodny z art. 2 Konstytucji.

Artykuł 49 u.k.s.e. w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania

przez Sąd Okręgowy stanowił w ust. 1 zdanie drugie, że opłatę ustala się

w wysokości odpowiedniej do poniesionych przez komornika wydatków, nakładu

jego pracy oraz wartości wyegzekwowanej części świadczenia zgłoszonego

do egzekucji, a w ust. 2, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

zmniejszyć wysokość opłaty. Wprawdzie unormowanie to – jak wyżej wskazano –

nie znajdowało wprost zastosowania do ustalenia przez Komornika

postanowieniem z dnia 20 października 2004 r. kosztu egzekucji, ale wobec braku

wśród przepisów, które miały wówczas zastosowanie, przepisu regulującego

pobieranie opłaty w wypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek

wierzyciela, w szczególności gdy nie doszło do wyegzekwowania żadnej części

świadczenia, jego wzięcie pod uwagę powinno doprowadzić Sąd Okręgowy

do częściowego uwzględnienia skargi dłużnika na postanowienie Komornika

o ustaleniu kosztu egzekucji i do znacznego obniżenia wysokości opłaty ustalonej

tym postanowieniem.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 49 u.ks.e. w brzmieniu obowiązującym

do wejścia w życie ustawy z dnia 24 września 2004 r. także przez błędne ustalenie

trzydziestokrotnej wysokości prognozowanego przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej, która według jego wyliczenia

wynosiła w 2004 r. 41 890,50 zł. Jeżeli wyliczenie to jest poprawne,

to nie świadczy, że w takiej wysokości powinna zostać ustalona opłata egzekucyjna

obciążająca dłużnika. Zgodnie z tym co wyżej powiedziano, uwzględnienie

5

okoliczności, w jakich doszło do ustalenia kosztu egzekucji przez Komornika,

wysokość opłaty egzekucyjnej obciążającej dłużnika powinna być znacznie niższa.

Dla rozpoznania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia wystarczające jest uprawdopodobnienie wyrządzenia

szkody spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy (art. 4245

§ 1 pkt 4 k.p.c.). Skarga wniesiona przez dłużnika spełnia ten warunek.

Należy jednakże zauważyć, że szkodą wyrządzoną dłużnikowi, którą spowodowało

zaskarżone postanowienie, może być jedynie różnica między wysokością kosztu

egzekucji ustalonego przez Komornika a wysokością tego kosztu, którą

bez naruszenia prawa powinien był ustalić Sąd. Dochodząc naprawienia tej szkody

dłużnik obowiązany będzie wykazać rzeczywiste jej poniesienie.

Kierując się przytoczonymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

(art. 42411

§ 2 k.p.c.).