III CZP 33/09

Uchwała z dnia 4 czerwca 2009 r. III CZP 33/09

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sąd Najwyższy w sprawie z urzędu przy uczestnictwie Janusza W. o wpis do

Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 4 czerwca 2009 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie postanowieniem z dnia 4

marca 2009 r.:

"Czy sąd rejestrowy jest władny dokonać wpisu do Krajowego Rejestru

Sądowego – Rejestru Dłużników Niewypłacalnych uczestnika na podstawie art. 55

pkt 4 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn.

tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.) mimo tego, że treść postanowienia

będącego podstawą wpisu nie odpowiada treści wyżej powołanego przepisu, a w

szczególności, gdy uczestnik nie został prawomocnie pozbawiony prawa pełnienia

funkcji we wszystkich podmiotach tam wymienionych?"

podjął uchwałę:

Sąd rejestrowy dokonuje wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych

zgodnie z treścią prawomocnego orzeczenia sądowego będącego podstawą

wpisu także wtedy, gdy treść tego orzeczenia – ze względu na nieobjęcie nim

wszystkich zakazów przewidzianych w art. 55 pkt 4 ustawy z dnia 20 sierpnia

1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 168,

poz. 1186 ze zm.) w związku z art. 373 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. -

Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) – nie jest

zgodna z systemem informatycznym Krajowego Rejestru Sądowego.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy

rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie apelacji od postanowienia, na

podstawie którego Sąd Rejonowy (sąd rejestrowy) wpisał do Krajowego Rejestru

Sądowego – rejestru dłużników niewypłacalnych Janusza W. jako osobę

pozbawioną prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek

oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w

spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym lub spółdzielni, mimo że w

będącym podstawą tego wpisu prawomocnym postanowieniu, wydanym w

postępowaniu upadłościowym, sąd upadłościowy orzekł o zakazie pełnienia przez

Janusza W. wymienionych funkcji jedynie w spółce handlowej.

Sąd Rejonowy, dokonując do Krajowego Rejestru Sądowego – rejestru

dłużników niewypłacalnych wpisu niezgodnego z orzeczeniem stanowiącym jego

podstawą, uznał, że wpis taki odpowiada treści art. 55 pkt 4 ustawy z dnia 20

sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr

168, poz. 1186 ze zm. – dalej: „u.K.Rej.S.”) oraz treści wpisu w rejestrze dłużników

niewypłacalnych, wskazanej w § 131 pkt 2a rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowego sposobu

prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz

szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. Nr 117, poz. 1237 ze zm. –

dalej: „rozp.rej.”). Zgodnie z tym przepisem, w rubryce drugiej w polu pierwszym

tego Rejestru wpisuje się dane dotyczące podstawy wpisu, a więc m.in. ogłoszenie

upadłości oraz „pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej na

własny rachunek oraz pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika

przedsiębiorcy, członka rady nadzorczej i komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej,

spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielni”. Sąd Rejonowy wskazał

ponadto, że treść wpisu w Rejestrze jest generowana elektronicznie, co powoduje,

że „sąd orzekający nie ma na nią wpływu”, nie mógł więc wyłączyć z treści wpisu

zakazów nie orzeczonych wobec uczestnika postępowania.

Sąd Okręgowy, mając na względzie art. 365 k.p.c., a także wskazując na

funkcję ewidencyjną i informacyjną rejestru dłużników niewypłacalnych, powziął

wątpliwości co do argumentacji przedstawionej przez Sąd Rejonowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawą o Krajowym Rejestrze Sądowym utworzony został Krajowy Rejestr

Sądowy, w skład którego wchodzi m.in. rejestr dłużników niewypłacalnych.

Powołanie tego rejestru stanowiło spełnienie przez ustawodawcę oczekiwań

uczestników obrotu gospodarczego, którzy uzyskali instrument ograniczający

ryzyko inwestycyjne. Jest to rozwiązanie prawne chroniące potencjalnego

wierzyciela przed niewypłacalnością dłużnika jeszcze przed powstaniem

zobowiązania.

Rejestr dłużników niewypłacalnych spełnia funkcję ewidencyjną i informacyjną

oraz korzysta z domniemania prawdziwości wpisanych do niego danych (art. 13 ust.

1 u.K.Rej.S.). Z tej przyczyny podstawą wpisu do rejestru dłużników

niewypłacalnych są dane zweryfikowane prawomocnym orzeczeniem sądowym,

zarówno przy wpisie z urzędu (art. 55 u.K.Rej.S.), jak i na wniosek wierzyciela (art.

56 u.K.Rej.S.). Przesłanką wpisu jest więc istnienie prawomocnego postanowienia

sądu wydanego na podstawie art. 913-9201

k.p.c., dotyczącego dłużnika

podlegającego wpisowi. Innych uwarunkowań ustawa nie przewiduje, a w

szczególności nie uzależnia wpisu od przyczyny niewypłacalności dłużnika. Rejestr

dłużników niewypłacalnych został powołany w interesie wierzycieli; wpis do rejestru

ujawnia dłużników niewiarygodnych, niezasługujących na zaufanie w obrocie

gospodarczym, a tym samym prowadzi do eliminowania ich z tego obrotu. Jest to

korzystne dla rynku, może natomiast utrudnić osobom wpisanym do rejestru

dłużników niewypłacalnych reaktywowanie działalności gospodarczej.

Przyczyny niewypłacalności mogą być różne, jednakże nie podlegają one

badaniu w postępowaniu o wpis. Wynika to jednoznacznie z art. 55 pkt 3 u.K.Rej.S.,

z charakteru postępowania rejestrowego oraz z niedopuszczalności weryfikowania

prawomocnych orzeczeń sądowych będących podstawą wpisu (art. 365 § 1 w

związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym koncentruje

się w omawianym zakresie na stwierdzeniu niewypłacalności dłużnika i chroni go

przed pochopnym wpisem do rejestru dłużników niewypłacalnych (por.

uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2003 r., V CK

7/03, OSNC 2004, nr 4, poz. 67).

Krajowy Rejestr Sądowy prowadzony jest w formie elektronicznej, co oznacza,

że sąd, dokonując wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych w odpowiedniej

rubryce i polu, posługuje się danymi generowanymi elektronicznie, które

odpowiadają treści przepisów dotyczących Krajowego Rejestru Sądowego –

rejestru dłużników. W przypadku rejestru dłużników niewypłacalnych treść

generowana elektronicznie obejmuje – poza danymi dotyczącymi dłużnika

podlegającego wpisowi oraz podstawą wpisu (np. „ogłoszenie upadłości”) –

„pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek

oraz pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, członka rady

nadzorczej i komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej, spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością lub spółdzielni” (§ 131 pkt 2a in fine rozp.rej.).

W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego Sąd Okręgowy

zaznaczył, że sąd rejestrowy, dokonując wpisu do rejestru dłużników

niewypłacalnych, nie ma możliwości ingerencji w wygenerowaną treść

elektroniczną. Okoliczność ta w istocie przesądziła, że Sąd Rejonowy dokonał

wpisu niezgodnego z treścią orzeczenia o ogłoszeniu upadłości, który stanowił

podstawę wpisu. Rozumowanie takie, oparte na kwestiach technicznych

związanych z elektroniczną formą prowadzenia rejestru dłużników niewypłacalnych,

jako niezawierające jakichkolwiek jurydycznych argumentów, nie zasługiwało, co

oczywiste, na uwzględnienie.

Kwestię objętą przedstawionym zagadnieniem prawnym należało ocenić

uwzględniając pojęcie „wpisów niedopuszczalnych”, tylko bowiem takich wpisów

sąd nie powinien dokonywać, a także w płaszczyźnie związania sądu rejestrowego

prawomocnym orzeczeniem sądu upadłościowego wydanym w postępowaniu w

sprawach orzekania o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej (art. 365

k.p.c. i art. 373 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i

naprawcze, Dz.U. Nr 60, poz. 535 – dalej: "Pr.u.n.").

W świetle art. 12 ust. 3 u.K.Rej.S., który przewiduje możliwość wykreślenia

przez sąd rejestrowy danych niedopuszczalnych ze względu na obowiązujące

przepisy prawa należy uznać, że wpisem niedopuszczalnym jest taki wpis, który

zawiera dane niedopuszczalne ze względu na obowiązujące przepisy prawa.

Kognicję sądu rejestrowego określa natomiast art. 23 ust. 2 u.K.Rej.S., przyznając

temu sądowi kompetencję w zakresie badania zgodności z przepisami prawa treści

dokumentów dołączonych do wniosku. W postępowaniu wszczętym z urzędu, a taki

charakter miało postępowanie rejestrowe wszczęte w następstwie informacji

przekazanej przez sąd orzekający o upadłości dłużnika, nie występują dokumenty

dołączone do wniosku, a więc nie istnieje przedmiot badania, nie można zaś

przyjąć, aby przewidziane w art. 12 ust. 3 u.K.Rej.S. sformułowanie "jeżeli

zamieszczone dane są niedopuszczalne ze względu na obowiązujące przepisy

prawa, sąd rejestrowy (...) wykreśla je z urzędu" obejmowało możliwość

dokonywania przez sąd rejestrowy oceny pod kątem zgodności z prawem treści

prawomocnego postanowienia sądu upadłościowego, który orzekł o zakazie

przewidzianym w art. 373 Pr.u.n. Stoi temu na przeszkodzie art. 365 k.p.c., zgodnie

z którym prawomocne orzeczenie sądu wiąże inne sądy. Okoliczność, że sąd

upadłościowy nie orzekł o zakazie pełnienia przez dłużnika funkcji we wszystkich

podmiotach wymienionych w art. 373 ust. 3 Pr.u.n., nie uchyla związania sądu

rejestrowego prawomocnym orzeczeniem wydanym w postępowaniu

upadłościowym, zwłaszcza że rozstrzygnięcie takie nie powinno budzić zastrzeżeń

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CSK 45/07,

OSP 2009, nr 3, poz. 34). Nie oznacza to, że orzeczenie sądu upadłościowego

zawiera – jak stanowi art. 12 ust. 3 u.K.Rej.S. – dane niedopuszczalne ze względu

na obowiązujące prawo. Nie jest więc źródłem wpisu niedopuszczalnego. Brak

zgodności tego orzeczenia z systemem informatycznym Krajowego Rejestru

Sądowego, opracowanym na podstawie rozporządzenia wykonawczego do ustawy

o Krajowym Rejestrze Sądowym, jest problemem technicznym, a nie prawnym.

Orzeczenie stanowiące podstawę wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym –

rejestrze dłużników niewypłacalnych, nawet w razie uznania, że jest ono wadliwe z

punktu widzenia regulacji przyjętej w art. 373 Pr.u.n. nie może więc podlegać swego

rodzaju korekcie, polegającej na tym, że sąd rejestrowy dokona – w celu

zachowania zgodności wpisu z systemem informatycznym rejestru dłużników

niewypłacalnych – wpisu nieodpowiadającego treści takiego orzeczenia.

Należało więc, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., podjąć uchwałę stwierdzającą,

że sąd rejestrowy dokonuje wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych zgodnie z

treścią prawomocnego orzeczenia sądowego będącego podstawą wpisu także

wtedy, gdy treść tego orzeczenia – ze względu na nieobjęcie nim wszystkich

zakazów przewidzianych w art. 55 pkt 4 u.K.Rej.S. w związku z art. 373 Pr.u.n. –

nie jest zgodna z systemem informatycznym Krajowego Rejestru Sądowego.