IV CNP 16/09

Sygn. akt IV CNP 16/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie ze skargi powodów

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 28 grudnia 2006 r., sygn. akt [...],

w sprawie z powództwa C.Ł. i J.Ł.

przeciwko Gminie i Miastu S.

o unieważnienie umowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 3 czerwca 2009 r.,

oddala skargę.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. oddalił apelację powodów od wyroku Sądu Rejonowego

w G., którym ten Sąd oddalił żądanie powodów skierowane przeciwko Gminie i

Miastu S. o stwierdzenie, że umowa darowizny bliżej określonej nieruchomości jest

nieważna, a także o wydanie tej nieruchomości. Sąd ustalił, że nieruchomość ta

została darowana z przeznaczeniem na cele oświaty, w szczególności na potrzeby

gimnazjum w Szczuczynie, pozwana na tę nieruchomość poniosła nakłady w

kwocie 119.539,10 zł, budynek posadowiony na tej nieruchomości przekazano

szkole w trwały zarząd, a jego część użyczono na potrzeby posterunku policji.

Wyraził pogląd, że niespełnienie się wszystkich oczekiwań darczyńców, co do

określonego rozwoju zdarzeń nie daje podstaw do uznania ich oświadczenia woli

o darowiźnie za wynik błędu prawnie doniosłego (art. 84 k.c.).

Skargę od powyższego wyroku, na podstawie art. 4241

k.p.c., wnieśli

powodowie. Zarzucili naruszenie art. 84 i 5 k.c. W konsekwencji ich naruszenia

doszło, zdaniem skarżących, do wydania orzeczenia niezgodnego z prawem

w rozumieniu art. 4241

k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

sądu II instancji została wprowadzona do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą

z dnia 22.12.2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

ustawy prawa o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).

Źródeł tej skargi oraz motywów jej ustanowienia należy poszukiwać w art. 77 ust. 1

Konstytucji, przewidującym odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody

wyrządzone przez niezgodne z prawem działania lub zaniechania przy

wykonywaniu władzy publicznej oraz w uchwaleniu art. 417 - 4172

i 421 k.c. Z art.

4171

§ 2 k.c. wynika, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie

prawomocnego orzeczenia, można żądać jej naprawienia po stwierdzeniu we

właściwym postępowaniu jego niezgodności z prawem.

Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonego wyroku trzeba

zauważyć, że nie każde naruszenie prawa materialnego lub przepisów

3

postępowania stanowi uzasadnioną podstawę skargi przewidzianej w art. 4241

k.p.c. Orzeczenie niezgodne z prawem - w rozumieniu art. 4241

§ 2 k.p.c. - to

orzeczenie, które jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi

różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć

(dyskrecjonalności), albo zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej

wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga

głębszej analizy prawniczej. Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05 (OSNC 2007, nr 1, poz. 17) uznając, że

niezgodność z prawem w rozumieniu art. 4241

k.p.c. może wynikać tylko

z oczywistych błędów sądu, spowodowanych rażącym naruszeniem zasad

wykładni lub stosowania prawa. Innymi słowy, niezgodność z prawem powodująca

powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa musi mieć

charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku

orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 stycznia 2007 r., sygn. akt V CNP 132/06,

(Biul. SN 2007/4/14) uznał, że takie ujęcie niezgodności z prawem, a co za tym

idzie, "bezprawności sądowej", pozostaje w zgodzie z orzecznictwem (ETS), który

w orzeczeniu z dnia 30 września 2003 r. w sprawie Gerhard K., po raz pierwszy

rozpatrując odpowiedzialność państwa za szkodę wyrządzoną przez władzę

sądową, nadał przesłance bezprawności jeszcze bardziej kwalifikowany charakter,

niż w przypadku odpowiedzialności państwa za szkodę wyrządzoną bezprawiem

legislacyjnym (por. C-224/01, Gerhard K. v. Austria).

Wyraźnego podkreślenia wymaga, prezentowany zarówno w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (por. np. powołane orzeczenie w sprawie

C-224/01), jak i w doktrynie, pogląd, zgodnie z którym w przypadku wykonywania

władzy dyskrecjonalnej niezbędny jest pewien margines błędu, którego popełnienie

nie może rodzić odpowiedzialności odszkodowawczej państwa. Tylko w sytuacji,

gdy granice uznania zostaną rażąco przekroczone (błąd rażący), państwo nie może

uwolnić się od tej odpowiedzialności. Oznacza to, że naruszenie prawa musi być

"oczywiste". Z tego rodzaju naruszeniem - jak podkreślił ETS - mamy do czynienia

wyjątkowo, bowiem "oczywistość naruszenia prawa" należy rozumieć bardzo

wąsko, gdy jest ono z góry widoczne, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej.

4

Istota skargi sprowadza się do twierdzenia, że Sąd Okręgowy z rażącym

naruszeniem art. 84 k.c. uznał, iż okoliczności, na które powołują się skarżący nie

dają dostatecznych podstaw do przyjęcia istnienia po ich stronie, w chwili

zawierania umowy w dniu 28 grudnia 2001 r., błędu prawnie doniosłego.

Warunkiem prawnej doniosłości błędu w świetle art. 84 k.c. jest przede

wszystkim to, aby błąd składającego oświadczenie woli dotyczył treści czynności

prawnej. Przepis ten zakłada więc istnienie po stronie składającego oświadczenie

woli mylnego wyobrażenia o treści tego oświadczenia (pomyłka) lub o takich

okolicznościach, jak np.: 1) fakty, do których odnosi się to oświadczenie, 2) normy

prawne, mające zastosowanie do dokonywanej czynności prawnej, 3) skutki

prawne dokonywanej czynności prawnej.

Na gruncie art. 84 k.c. można bronić poglądu prezentowanego w skardze,

że każdy błąd co do treści czynności prawnej jest w pewnym stopniu błędem co do

pobudki. Podobnie, jeżeli do treści czynności prawnej została włączona motywacja

do jej zawarcia, wówczas błąd co do pobudki staje się błędem co do treści

czynności prawnej

Niemniej jednak, niepodobna uznać za oczywiście błędny, odmiennego

poglądu Sądu Okręgowego, który legł u podłoża zaskarżonego wyroku, że błąd co

do pobudki, albo błąd polegający na mylnym przewidywaniu wyniku

przedsięwzięcia, podejmowanego na podstawie umowy, pozbawiony jest

doniosłości prawnej. Zbliżonej bowiem treści pogląd wyraził Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 19 października 2000 r. (III CKN 963/98, OSNC 2002, nr 5, poz. 63)

stwierdzając, że niespełnienie się oczekiwań osoby dokonującej czynności prawnej

co do określonego rozwoju zdarzeń nie daje podstaw do uznania oświadczenia woli

za wynik błędu prawnie doniosłego.

W tych okolicznościach wskazana wyżej "oczywistość naruszenia prawa",

w szczególności art. 84 k.c., nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.