II UK 403/08

Sygn. akt II UK 403/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Małgorzata Gersdorf

Protokolant Anna Gryżniewska

w sprawie z wniosku T. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej M. P. i B. O.

o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 grudnia 2007 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od T. P. na rzecz O Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem kosztów

zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 22 stycznia 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

orzekł, że T. P. niesłusznie pobrał zasiłek chorobowy za okres niezdolności do

pracy w okresie od 4 marca 1998 r. do 17 marca 1998 r., od 7 kwietnia 1998 r. do

20 maja 1998 r., od 24 czerwca 1998 r. do 7 lipca 1998 r., od 13 sierpnia 1998r. do

11 września 1998 r., od 8 października 1998 r. do 28 października 1998 r., od 17

listopada 1998 r. do 16 grudnia 1998 r. na łączną kwotę 40.014,18 zł oraz

niesłusznie pobrał zasiłek chorobowy za okres niezdolności do pracy od 12 maja

1999 r. do 30 lipca 1999 r., od 1 sierpnia 1999 r. do 25 września 1999 r. i od 27

września 1999 r. do 26 października 1999 r. na łączną kwotę 167.558 zł.

Jednocześnie zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu wskazanych wyżej kwot wraz

z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji pozwany wskazał, że w trakcie

przeprowadzanych czynności kontrolnych ustalono, że ubezpieczony w okresie

niezdolności do pracy wykonywał pracę zarobkową prowadząc działalność

gospodarczą - Firmę Wielobranżową „P.", w której nie został ustanowiony

pełnomocnik lub inna osoba wykonująca nadzór właścicielski, a ponadto we

wspomnianym okresie ubezpieczony był pełnomocnikiem PPH „T." i dokonywał

czynności związane z obowiązkami pracodawcy w zakresie zatrudnienia

pracowników, sprawowania nadzoru nad zatrudnionymi pracownikami oraz

czynności związane z obrotem gospodarczym, tj. dokonywała zakupów i usług.

Wyrokiem z dnia 18 września 2006 r. Sąd Okręgowy Sąd Ubezpieczeń

Społecznych zmienił decyzję pozwanego i ustalił, iż powód był uprawniony do

zasiłków chorobowych za okresy niezdolności do pracy wskazane w zaskarżonej

decyzji.

Pozwany zaskarżył w całości powyższy wyrok, zarzucając naruszenie

przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię, a w szczególności

art. 13 pkt 1 i 2, art. 17, art. 66 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie macierzyństwa w brzmieniu

obowiązującym od dnia 1 września 1999 r. oraz art. 18, art. 53 ustawy z dnia 17

grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 1983 r., Nr 30, poz. 14 ze zm.) w związku z art.

3

84 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz.U. Nr 137, poz. 887).

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2007 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił

odwołanie T. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 stycznia

2001 r. w zakresie utraty uprawnień do zasiłków chorobowych za okres od 20

sierpnia 1998 r. do 26 października 1999 r., pozostawiając pozwanemu ustalenie

kwoty świadczeń, do których zwrotu jest zobowiązany (pkt 1) oraz oddalił apelację

w pozostałym zakresie (pkt 2).

Sąd Apelacyjny mając na względzie fakt, iż przesłuchani przez Sąd

Okręgowy świadkowie /.../ potwierdzili, że ubezpieczony faktycznie i bardzo rzadko

wykonywał czynności związane z prowadzeniem od 20 października 1997 r. do 25

marca 1999 r. spółki cywilnej „A." - Sąd drugiej instancji uznał za trafne stanowisko

Sądu Okręgowego, iż organ rentowy nie udowodnił w sprawie wykonywania przez

skarżącego innej pracy zarobkowej podczas korzystania ze zwolnień od pracy do

20 sierpnia 1998 r. tj. do czasu rozpoczęcia prowadzenia na własny rachunek firmy

„P." obok równoczesnego zatrudnienia w PPH „T." do 30 września 1999 r. w tym

też zakresie Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do kwestionowania ustaleń Sądu

Okręgowego i treści zaskarżonego przez organ rentowy wyroku w zakresie

uprawnień ubezpieczonego do zasiłków chorobowych za okres od 28 stycznia do

19 sierpnia 1998 r. i na mocy art. 385 k.p.c. orzekł jak w punkcie drugim wyroku. W

pozostałym zakresie Sąd Apelacyjny dokonał odmiennej od Sądu pierwszej

instancji oceny dowodów.

Mając na względzie treść zeznań świadków /.../oraz dowody zgłoszenia

firm „T." i „P." do rejestru działalności gospodarczej - biura „T." i firmy "P." były w

tym samym miejscu dla obu firm oraz uwzględniając okoliczność, że zgłoszenie

rozpoczęcia pozarolniczej działalności przez ubezpieczonego dokonane zostało

podczas korzystania z trwającej od 13 sierpnia do 11 września 1998 r. czasowej

niezdolności do pracy i nie dając wiary zeznaniom A. T. - Sąd drugiej instancji

podzielił stanowisko organu rentowego, iż od 20 sierpnia 1998 r. do 31 sierpnia

1999 r. ubezpieczony wykonując pracę zarobkową na własny rachunek utracił

uprawnienia do zasiłków chorobowych nabytych z tytułu zatrudnienia w firmie „T." w

4

oparciu o treść art. 18 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W tym stanie i na

mocy art. 386 § 1 k.p.c. Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

Na powyższe orzeczenie ubezpieczony wniósł skargę kasacyjną

podnosząc w niej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię

przepisu art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz przepisu art. 17

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa - polegającą na prostym przyjęciu, iż

sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek i

równoległego pozostawania w zatrudnieniu pozbawia ubezpieczonego prawa do

zasiłku chorobowego w okresie faktycznej niezdolności do pracy bez potrzeby

wykazania, że ubezpieczony w okresie zwolnienia wykonywał bezpośrednio

czynności związane z działalnością gospodarczą oraz czy osiągał z działalności

gospodarczej dochód. Ponadto podniósł argument, iż Sąd dokonał niewłaściwej

subsumcji ustalonego stanu faktycznego sprawy pod dyspozycję przepisu art. 18

ustawy z dnia 17 grudnia1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa i przepisu art. 17 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa polegającą na pozbawieniu prawa do zasiłku

chorobowego ubezpieczonego, który w okresie korzystania z zasiłku miał

zarejestrowaną na siebie działalność gospodarczą i jednocześnie nie wykonywał

żadnych czynności związanych z tą działalnością, nie wykorzystywał zwolnienia

lekarskiego niezgodnie z jego celem i nie wykonywał innych uciążliwych czynności,

które mogły przedłużyć okres niezdolności do pracy. Ubezpieczony wskazał także

naruszenie przepisów postępowania - art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1

k.p.c. poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia - nie wskazanie faktów, które Sąd uznał za udowodnione,

dowodów na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił

wiarygodności i mocy dowodowej, nie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku tj, nie

wyjaśnienie, dlaczego Sąd zastosował przepis art. 18 ustawy z dnia 17.12.1974r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

5

macierzyństwa i w jaki sposób wpłynął on na rozstrzygnięcie sprawy - przez co

niemożliwa jest kontrola kasacyjna prawidłowości zastosowania przez Sąd

Apelacyjny prawa materialnego oraz art. 382 k.p.c. poprzez pominięcie części

materiału dowodowego tj. zeznań świadków /.../dowodu z opinii biegłego sądowego

z dziedziny grafometrii oraz akt śledztwa przez co uniemożliwiło poczynienie

ustaleń faktycznych sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, bowiem nie jest uzasadniona.

Istota przedmiotowego sporu sprowadza się do konieczności rozstrzygnięcia, czy

prowadzenie działalności gospodarczej może stanowić podstawę do pozbawienia

prawa do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie art.

17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz obowiązującego pod rządami

starej ustawy przepisu art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

(jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.). Zgodnie z powołaną regu-

lacją, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę

zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z jego

celem traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Zdarzeniem ubezpieczeniowym, z którym omawiana ustawa wiąże powstanie

prawa do zasiłku chorobowego jest przejściowa niezdolność do pracy (wskutek

choroby) lub niemożność jej wykonywania (wskutek odosobnienia lub konieczności

sprawowania osobistej opieki). Wraz z wystąpieniem tych zdarzeń u

ubezpieczonego powstaje swoista szkoda rozumiana jako „uszczerbek” w

wynagrodzeniu za pracę, przy czym brak wynagrodzenia jest koniecznym skutkiem

powstania prawa do świadczenia. W niniejszej sprawie nie wywołuje zasadniczych

wątpliwości, że wnioskodawca z tytułu istnienia pracowniczego tytułu

ubezpieczenia doznał takiego uszczerbku. Nie zmienia to jednak faktu, że zgodnie

z art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. może być on pozbawiony prawa do tego

świadczenia, jeśli w czasie orzeczonej niezdolności podejmuje wykonywanie pracy

zarobkowej lub wykorzystuje zwolnienie w sposób niezgodny z jego celem. W do-

tychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego problematyka prowadzenia

6

działalności gospodarczej w czasie pobierania zasiłku chorobowego rozważana

była wielokrotnie. Nie straciło ono na swojej aktualności, mimo że większość

orzeczeń zapadła na gruncie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 17 grudnia

1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby

i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.), która

skądinąd w przepisie art. 18 regulowała przedmiotowe zagadnienie w podobny

sposób. Z podjętych rozstrzygnięć płynie wniosek, że wykonywanie przez osobę

prowadzącą działalność gospodarczą w trakcie pozostawania na zwolnieniu lekar-

skim czynności związanych z tą działalnością stanowi - poza przypadkiem kontynu-

owania działalności w okresie hospitalizacji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4

lipca 2000 r., II UKN 634/99, OSNAPiUS 2002 Nr 2, poz. 48) - wykorzystywanie

przez nią zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z jego celem i jako takie

powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 3 grudnia 1999 r., II UKN 236/99, OSNAPiUS 2001 nr 7, poz. 237). W tym sen-

sie pod pojęciem pracy zarobkowej należy rozumieć wszelką aktywność ludzką,

która zmierza do uzyskania zarobku, nawet gdyby miała ona polegać na czynno-

ściach nieobciążających przedsiębiorcę (i zarazem pracownika pozostającego na

zwolnieniu lekarskim) w istotny sposób. Taka interpretacja omawianej regulacji wy-

pływa z konieczności ścisłego stosowania przepisów prawa ubezpieczeń społecz-

nych, w którym przeważa - z uwagi na bezwzględnie obowiązujący charakter norm

prawnych - formalistyczne ujęcie uprawnień ubezpieczonych.

Przechodząc do stanu faktycznego niniejszej sprawy, wskazać należy, że

rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji oparte zostało na faktach niespornych, a w

każdym razie ustalonych w sposób niebudzący wątpliwości. Z ustaleń tych wynikało

miedzy innymi, że ubezpieczony w okresie pobierania świadczeń od 20 sierpnia

1998 r. rozpoczął prowadzenie na zasadach pozarolniczej działalności

gospodarczej Firmę Wielobranżową „P." posiadającą podobnie jak firmy P.P.H. „T."

i S.c. „A." status zakładu pracy chronionej. Sąd Apelacyjny ustalił, iż w okresie

pobierania świadczenia od 20 sierpnia 1998 r. do 30 września 1999 r.

ubezpieczony wykonywał pracę zarobkową. Powyższe ustalenie wynikało z

zeznań świadków /.../. We wskazanym okresie skarżący w ramach prowadzonej

działalności gospodarczej wyrażał zgodę na pobranie pieniędzy z banku,

7

podpisywał czeki, a w okresie od powstania firmy do końca 1998 r. był w pracy

codziennie. Wszystkie czynności związane z prowadzeniem firmy wykonywał

osobiście, tak jak np.: akceptowanie zamówień przedkładanych mu przez M. J. w

celu realizacji umów z kontrahentami, co potwierdza przyjęte przez Sąd

stanowisko, że skarżący był osobą która faktycznie zarządzała firmą. Dlatego

podzielić należy także stanowisko Sądu w kwestii nieprawdziwości zeznań A. T., z

których wynikało, iż ona jednocześnie świadcząc pracę jako pielęgniarka w firmie

„T.”, pełniła również w firmie „P.” funkcję pełnomocnika zarządzającego firmą bez

udziału skarżącego. Mając na uwadze powyższe przyjęcie stanowiska jakie

reprezentuje skarżący, iż twórcą rozwoju i sukcesów jego firmy była wyłącznie A. T.

z wykształcenia pielęgniarka faktycznie pełniąca w firmie skarżącego swego

rodzaju funkcję „menedżera”, jest absurdalne i nie może być przyjęte za prawdziwe.

Nie można podzielić także zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. oraz 382

k.p.c., gdyż skarżący nie wykazał, iż ewentualne uchybienia w sporządzeniu

uzasadnienie wyroku czy pominięcie nieistotnych dla sprawy dowodów miało wpływ

na wynik sprawy. Sporządzenie uzasadnienia w sposób nie w pełni odpowiadający

stawianym mu wymaganiom może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacji

wyjątkowo wtedy, gdy przedstawione w nim motywy nie pozwalają na

przeprowadzenie kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia jedynie bowiem w

takim wypadku uchybienia art. 328 § 2 może mieć wpływ na wynik sprawy. W

niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39314

k.p.c.

oddalił skargę kasacyjną.