III KRS 9/08

Wyrok z dnia 10 czerwca 2009 r.

III KRS 9/08

1. Nie może być uznana za zgodną z prawem uchwała Krajowej Rady Są-

downictwa o nieprzedstawieniu Prezydentowi RP kandydatury na wolne stano-

wisko sędziego, jeżeli uzasadnienie uchwały zawiera nierzetelne informacje, a

w szczególności niezgodne z rzeczywistością wyniki głosowania dotyczące

kandydata.

2. W razie zgłoszenia się na wolne stanowisko sędziowskie kilku z najlep-

szych kandydatów do objęcia tego stanowiska, Krajowa Rada Sądownictwa nie

powinna ograniczać liczby zgłaszanych Prezydentowi RP wniosków o miano-

wanie na wolne stanowisko sędziowskie.

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r.

sprawy z odwołania Ewy T. od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa [...] z dnia 16

lipca 2008 r. w sprawie nieprzedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu

sędziego

u c h y l i ł zaskarżoną uchwałę i sprawę przekazał Krajowej Radzie Sądow-

nictwa do ponownego rozpatrzenia.

U z a s a d n i e n i e

Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą [...] z dnia 16 lipca 2008 r. postanowiła,

że Ewa T. nie zostanie przedstawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej z

wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgo-

wego w G. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że adwokat Ewa T. zgłosiła swoją

kandydaturę na stanowisko sędziego w Sądzie Okręgowym w G., obwieszczone w

Monitorze Polskim z dnia 19 listopada 2007 r. Nr 86, poz. 939, przy czym na dzie-

więć wolnych stanowisk sędziowskich zgłosiło się dziesięciu kandydatów, z których

2

poza nią wszyscy byli sędziami sądów rejonowych. Minister Sprawiedliwości w sta-

nowisku z dnia 30 kwietnia 2008 r. pozytywnie ocenił kandydaturę Ewy T. na stano-

wisko sędziego Sądu Okręgowego w G. Na posiedzeniu Zgromadzenia Przedstawi-

cieli Sędziów Okręgu Sądu Okręgowego w G. w dniu 18 lutego 2008 r. obecnych

było 73 sędziów spośród 99 sędziów uprawnionych do wzięcia udziału w głosowaniu,

wymagane kworum 2/3 uprawnionych wynosiło 66 osób. Podczas głosowania Ewa T.

uzyskała 18 głosów „za", 65 „przeciw", przy braku głosów „nieważnych" i „wstrzymu-

jących się". W ocenie Krajowej Rady Sądownictwa kandydatka uzyskała znacznie

mniejsze poparcie Zgromadzenia Ogólnego Przedstawicieli Sędziów w porównaniu z

kandydatami-sędziami z sądów rejonowych okręgu g. Bardzo dobre oceny pracy i

wysokie poparcie środowiska sędziowskiego tych sędziów ubiegających się o awans

przemawiał za ich wnioskami o powołanie na stanowiska sędziów Sądu Okręgowego

w G. Brak dodatkowego wolnego stanowiska sędziowskiego do tego Sądu spowo-

dował, że nie przedstawiono Prezydentowi RP kandydatury Ewy T. na stanowisko

sędziego Sądu Okręgowego w G., gdyż w trakcie posiedzenia Krajowej Rady Są-

downictwa w dniu 16 lipca 2008 r. na Ewę T. nie oddano głosów „za", oddano 6 gło-

sów „przeciw" i 10 głosów „wstrzymujących się". Tym samym, jej kandydatura nie

uzyskała wymaganej bezwzględnej większości głosów.

W odwołaniu od tej uchwały adwokat Ewa T. zarzuciła naruszenie: 1) art. 2

ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U.

Nr 100, poz. 1082 ze zm., zwanej dalej ustawą o KRS) oraz § 20 ust. 1 rozporządze-

nia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie

szczegółowego trybu działania Krajowej Rady Sądownictwa oraz postępowania

przed Radą (Dz.U. Nr 219, poz. 1623 ze zm., powoływanego dalej jako rozporządze-

nie z dnia 13 listopada 2007 r.), poprzez dokonanie oceny jej kandydatury bez za-

chowania obowiązku wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy

na podstawie udostępnionej dokumentacji i składanych wyjaśnień, a także bez okre-

ślenia, wskazania oraz rozpatrzenia zgłoszonej kandydatury w oparciu o jasne i jed-

nakowe dla wszystkich osób uczestniczących w tym samym konkursie kryteria oceny

kandydatów na wolne stanowiska sędziowskie, 2) art. 57 § 1 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r.- Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz.1070 ze zm., zwa-

nej dalej ustawą o u.s.p.), przez kwestionowanie stanu zdrowia wnoszącej odwołanie

i w konsekwencji negowanie możliwości wykonywania przez nią zawodu sędziego,

mimo że do karty zgłoszenia na wolne stanowisko sędziowskie dołączyła zaświad-

3

czenie lekarza medycyny pracy z dnia 11 grudnia 2007 r., stwierdzające brak prze-

ciwwskazań lekarskich do pełnienia funkcji sędziego.

Wnosząca odwołanie, powołując się na orzeczenia Trybunału Konstytucyjne-

go z dnia 27 maja 2008 r., SK 57/06 oraz z dnia 29 listopada 2007 r., SK 43/06,

twierdziła, że kryteria oceny kandydatów na stanowiska sędziowskie dokonywanej

przez KRS na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o KRS powinny być ustawowo

zdefiniowane, a ponadto obiektywne oraz jednakowe dla wszystkich kandydatów „ze

służby sędziowskiej i spoza niej”. Powinny być one jasne i przejrzyste po to, aby wy-

kluczyć wszelką dowolność i prowadzić do wyboru najlepszych kandydatów, zwłasz-

cza że Krajowa Rada Sądownictwa ma decydujący głos co do wyboru kandydatów

na stanowiska sędziowskie, którzy są przedstawiani Prezydentowi RP. Tymczasem

zaskarżona uchwała została podjęta z naruszeniem takich zasad postępowania oraz

z naruszeniem reguł obiektywnej i sprawiedliwej oceny jej kandydatury na stanowi-

sko sędziowskie. Z uzasadnienia uchwały nie wynika bowiem, jakimi kryteriami kie-

rowała się Rada podejmując decyzje pozytywne dla kandydatów będących sędziami

ubiegającymi się o wyższe stanowiska sędziowskie i decyzję negatywną wobec wno-

szącej odwołanie będącej adwokatem oraz czy zastosowane przez KRS kryteria

oceny były jednakowe dla wszystkich kandydatów. Ze stanowiska KRS wynika, że w

przypadku odwołującej się brano pod uwagę znacznie mniejsze poparcie Zgroma-

dzenia Ogólnego Przedstawicieli Sędziów w porównaniu z innymi kandydatami, bar-

dzo dobre oceny pracy i wysokie poparcie sędziów ubiegających się o awans oraz

brak w chwili obecnej dodatkowego wolnego stanowiska sędziowskiego w Sądzie

Okręgowym w G. W ocenie wnoszącej odwołanie, znacznie mniejsze poparcie jej

kandydatury przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów wynika z solidarności środowiska

sędziowskiego, w imię której adwokaci i radcowie prawni kandydujący na stanowiska

sędziowskie przegrywają w konkurencji z sędziami, uzyskując minimalne liczby gło-

sów bez względu na doświadczenie zawodowe i prezentowany poziom wiedzy. Taki

argument jest o tyle niesłuszny, że ośmioosobowe Kolegium Sądu Okręgowego w G.

poparło jej kandydaturę przy jednym głosie wstrzymującym. Trudno uznać, że opinia

Kolegium nie jest opinią środowiska sędziowskiego, zwłaszcza że taki organ ma

znacznie szerszy niż przeciętny sędzia ogląd sytuacji sądownictwa w okręgu g. i jego

potrzeb kadrowych. Tymczasem KRS nie wzięła tego faktu wcale pod uwagę. Zda-

niem wnoszącej odwołanie, opinia Zgromadzenia Ogólnego Sędziów nie może sta-

nowić kryterium oceny. O tym, że nie dyskwalifikuje ona kandydata przesądził bo-

4

wiem ustawodawca, nakazując przekazanie do dalszego etapu postępowania

wszystkie przedstawione Zgromadzeniu kandydatury.

Odnośnie do argumentu uchwały dotyczącego wysokiej oceny pracy pozosta-

łych kandydatów, wnosząca odwołanie podkreśliła, że sędzia wizytator uznał jej

pracę oraz poziom wiedzy za bardzo dobre, a tym samym wyrażona ocena jest taka

sama, a nawet lepsza niż sędziów sądów rejonowych ubiegających się o wolne sta-

nowiska sędziów Sądu Okręgowego. Ponadto przy ocenie kandydatury odwołującej

się nie wzięto pod uwagę jej działalności z okresu aplikacji, asesury, pełnienia funkcji

sędziego Sądu Rejonowego w G. i Przewodniczącej Pierwszego Wydziału Cywilnego

dawnego Sądu Rejonowego w G., jak również prowadzenia szkoleń dla aplikantów

adwokackich. Także podniesiony w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały argument o

braku wolnego stanowiska sędziowskiego w Sądzie Okręgowym w G. jest niezgodny

z rzeczywistością, ponieważ w Sądzie tym było dziewięć wolnych stanowisk objętych

konkursem. Wszystko to pozwala na stwierdzenie, że KRS dała pierwszeństwo kan-

dydatom ze służby sędziowskiej kosztem osoby odwołującej się spoza tej służby.

Założono bowiem, że wszyscy sędziowie w liczbie dziewięciu osób uzyskają pozy-

tywną ocenę i zostaną przedstawieni celem powołania na dziewięć wolnych stano-

wisk. W ocenie odwołującej się, stanowi to niedopuszczalne nierówne traktowanie

kandydatów należących już do służby publicznej i spoza tej służby. Według niej w

przeprowadzonym konkursie nie zastosowano jednakowych kryteriów do wszystkich

kandydatów, gdyż w przypadku wnoszącej odwołanie nie wzięto pod uwagę kryte-

rium doświadczenia zawodowego. Tymczasem zarówno wiek, praktyka zawodowa,

jak i doświadczenie zawodowe odwołującej się są porównywalne z ubiegającymi się

o wolne stanowiska sędziowskie sędziami Ewą W. i Kornelem R., zaś pozostali

uczestnicy konkursu są dużo młodsi i z o wiele krótszym doświadczeniem zawodo-

wym.

Ponadto w czasie procedury konkursowej podnoszony był dyskredytujący ją

zarzut braku możliwości wykonywania zawodu z uwagi na stan zdrowia, mimo że

złożyła zaświadczenie lekarza medycyny pracy stwierdzające brak przeciwwskazań

do pełnienia funkcji sędziego. Wprawdzie kwestia ta nie została poruszona w uza-

sadnieniu zaskarżonej uchwały, lecz w czasie spotkania z zespołem członków Rady

była głównym przedmiotem ich zainteresowania, co potwierdza protokół z tej rozmo-

wy, jak również protokół Zgromadzenia Ogólnego Sędziów. Zdaniem odwołującej się,

podniesienie tej kwestii na Zgromadzeniu mogło mieć wpływ na wyniki głosowania,

5

chociaż dotychczasowa jej aktywność zawodowa dowiodła, iż stan zdrowia nie jest

dla niej żadną przeszkodą do pełnienia służby sędziowskiej, zwłaszcza po operacji

korekcji wady wzroku. Taki sposób postępowania był - w ocenie wnoszącej odwoła-

nie - niedopuszczalnym przejawem dyskryminacji jej kandydatury, tym bardziej że ani

Zgromadzenie, ani KSR nie są uprawnione do kontrolowania zaświadczenia lekarza

medycyny pracy.

W końcu odwołująca się podniosła też, że w dniu 3 listopada 2008 r., kiedy

przeglądała akta swojej sprawy nie było w nich protokołu posiedzenia KRS, na któ-

rym zapadła zaskarżona uchwała, jak i poprzedzająca ją uchwała w przedmiocie

oceny jej kandydatury, nie było też protokołu posiedzenia Rady z dnia 12 czerwca

2008 r., kiedy sprawa była przedstawiona po raz pierwszy. W konsekwencji odwołu-

jąca się wniosła o przyjęcie odwołania do rozpoznania oraz o uchylenie zaskarżonej

uchwały w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Krajowej Radzie

Sądownictwa, a także o zobowiązanie Przewodniczącego KRS do przedstawienia

Sądowi Najwyższemu całości protokołów posiedzeń Rady z dnia 12 czerwca 2008 r.

oraz z dnia 16 lipca 2008 r. wraz ze wszystkimi uchwałami podjętymi w zakresie pro-

cedury kwalifikacyjnej dotyczącej wszystkich osób ubiegających się o stanowiska

sędziowskie w Sądzie Okręgowym w G. oraz przeprowadzenie dowodu z tych doku-

mentów. Po zapoznaniu się z tą dokumentacją wskazała na istotne rozbieżności do-

tyczące liczby członków KRS biorących udział w głosowaniu nad jej kandydaturą, jak

i wyników głosowania, co sprawia, że „nie można jednoznacznie i bez wątpliwości

ocenić przeprowadzenia konkursu przez Radę”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty odwołania okazały się uzasadnione w zakresie przeinaczenia istot-

nych faktów dotyczących opiniowania odwołującej się jako kandydatki do objęcia

wolnego stanowiska sędziowskiego. Wady zaskarżonej uchwały obejmują błędne

wskazanie w jej uzasadnieniu, że odwołująca się zdała egzamin sędziowski z oceną

dobrą, podczas gdy w rzeczywistości zdała ona ten egzamin z wynikiem bardzo do-

brym. Przede wszystkim jednak KRS nierzetelnie i niezgodnie z rzeczywistością po-

dała nieprawdziwe wyniki głosowania nad kandydaturą odwołującej się, utrzymując w

uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, że w dniu 16 lipca 2008 r. na Ewę T. nie oddano

6

głosów „za”, oddano 6 głosów „przeciw” i 10 głosów „wstrzymujących się”. Z takiego

rachunku wynikałoby, że w głosowaniu tym brało udział 16 członków KRS.

Tymczasem z protokołu tego posiedzenia KRS wynikało, że wzięło w nim

udział 18 członków tego organu, którzy w głosowaniu nad kandydaturą odwołującej

się oddali 8 głosów „za”, 7 głosów „przeciw” i 3 głosy „wstrzymujące się”. Wprawdzie

także z tego rzeczywistego rachunkowego wyniku głosowania nad kandydaturą od-

wołującej się wynika, iż nie uzyskała ona bezwzględnej większości głosów wymaga-

nej do podjęcia uchwały o przedstawieniu Prezydentowi RP wniosku o powołanie

odwołującej się na wolne stanowisko sędziowskie (art. 2 ust. 1 pkt 3 w związku z art.

12 ust. 3 i 4 ustawy o KRS), jednakże - w ocenie składu orzekającego Sądu Najwyż-

szego - zawarcie w zaskarżonej uchwale rażąco nierzetelnych wyników głosowania

bez wątpienia godzi w powagę sprawowania urzędu KRS i narusza wymogi zgodno-

ści z prawem całej zaskarżonej uchwały (§ 20 ust. 1 rozporządzenia z dnia 13 listo-

pada 2007 r.), która nie może być zaakceptowana na gruncie konstytucyjnego oby-

watelskiego prawa dostępu do służby publicznej. Wprawdzie art. 60 Konstytucji RP

zapewnia jedynie prawo do ubiegania się o przyjęcie do służby publicznej i nie gwa-

rantuje przyjęcia do tej służby, ale jego stosowanie wymaga zapewnienia równości

szans w dostępie do służby sędziowskiej osób spełniających ustawowe kryteria wy-

magane od kandydatów do obejmowania stanowisk sędziowskich. Dotyczy to za-

chowania jednolitych i przejrzystych zasad gwarantujących w procedurze odwoław-

czej sprawdzenie legalności uchwał w sprawie naboru kandydatów do tej służby pu-

blicznej. Tak rozumiany konstytucyjny aspekt sprawy sprawia, że nie może być

uznana za zgodną z prawem uchwała KRS o nieprzedstawieniu Prezydentowi RP

kandydatury na wolne stanowisko sędziowskie, jeżeli w uzasadnieniu zaskarżonej

uchwały Krajowa Rada Sądownictwa zawarła nierzetelne informacje dotyczące kan-

dydata do służby sędziowskiej, a w szczególności podała niezgodne z rzeczywisto-

ścią (nieprawdziwe) wyniki głosowania nad kandydaturą odwołującej się. Zgodnie z

art. 13 ust. 2 ustawy o KRS, rozpoznając sprawę, Sąd Najwyższy uchwałę Rady

uchyla i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania albo oddala odwołanie.

Oznacza to, że w postępowaniu odwoławczym sprawdzającym legalność uchwał w

sprawie naboru kandydatów do publicznej służby sędziowskiej Sąd Najwyższy nie

ma uprawnień do poprawiania błędów zawartych w zaskarżonej uchwale, ani tym

bardziej do uznania, że mimo rażąco kwalifikowanych wad uzasadnienia zaskarżona

uchwała ostatecznie odpowiadała prawu, gdy możliwe do zweryfikowania wyniki gło-

7

sowania nad kandydaturą odwołującej się i tak nie wypełniały przesłanki ważności

uchwały umożliwiającej nadanie dalszego biegu wnioskowi odwołującej się, skoro nie

uzyskała ona bezwzględnej większości głosów „za”.

Mając na uwadze wyniki głosowania nad wnioskiem o powołanie odwołującej

się do pełnienia urzędu na stanowisko sędziego, w którym przy obecności 18 człon-

ków KRS uzyskała ona 8 głosów za tym wnioskiem, 7 przeciw i 3 głosy wstrzymują-

ce, Sąd Najwyższy podzielił stanowisko odwołującej się, iż „nie można jednoznacznie

i bez wątpliwości ocenić sposobu przeprowadzenia konkursu przez Radę”. Z treści

tego protokołu posiedzenia KRS, na którym zapadła zaskarżona uchwała z dnia 16

lipca 2008 r. w sprawie nieprzedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu

sędziego istotnie nie wynika, iżby taka uchwała była poddana głosowaniu, skoro były

rozpatrywane wnioski o powołanie do pełnienia urzędu sędziego w sensie popierają-

cym zgłoszone kandydatury. Można jedynie przypuszczać, że wobec nieuzyskania

bezwzględnej większości głosów za skierowaniem do Prezydenta RP wniosku o po-

wołanie odwołującej się do pełnienia urzędu sędziego, KRS uznała, iż równocześnie

(eo ipso lub per se) podjęła zaskarżoną uchwałę negatywną w sprawie nieprzedsta-

wienia Prezydentowi RP jej wniosku. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie waż-

ność podjęcia takiej uchwały „negatywnej” budzi istotne zastrzeżenia, zważywszy że

bezwzględna większość głosów wymagana do podjęcia ważnej uchwały negatywnie

opiniującej wniosek odwołującej się wynosiła 10, przy liczbie 18 obecnych i głosują-

cych członków KRS. Jeżeli przeciw kandydaturze odwołującej się głosowało jedynie

7 członków KRS, to wątpliwe było przyjęcie, że zaskarżona uchwała została podjęta

bezwzględną większością głosów w liczbie 10, wymaganych do podjęcia ważnej

uchwały o nieprzedstawieniu wniosku o powołanie odwołującej się do pełnienia

urzędu sędziego. Inaczej rzecz ujmując, nieuzyskanie bezwzględnej większości gło-

sów w głosowaniu za skierowaniem do Prezydenta RP wniosku kandydata do peł-

nienia urzędu sędziego uzasadnia co najwyżej podjęcie negatywnej uchwały w spra-

wie nieprzedstawienia wniosku takiego kandydata tylko wówczas, gdyby przeciwko

takiej kandydaturze zagłosowała bezwzględna większość obecnych i głosujących

członków KRS, wymagana do uznania ważności takiej negatywnej uchwały, tj. w roz-

poznawanej sprawie co najmniej 10 członków tego organu. Skoro KRS podejmuje

zaskarżalne uchwały w sprawie nieprzedstawienia wniosków o powołanie do pełnie-

nia urzędu sędziego, to powinna poddawać głosowaniu także takie negatywne

uchwały, co jest niezbędne wówczas, gdy w głosowaniu za pozytywnym skierowa-

8

niem wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego kandydat nie uzyskał bez-

względnej większości głosów przeciw jego kandydaturze.

Ponadto Sąd Najwyższy uznał za potrzebne wyrażenie stanowiska, że w razie rów-

noczesnego zgłoszenia się na wolne stanowisko sędziego kilku (więcej niż jednego)

z najlepszych kandydatów do objęcia tego stanowiska - Krajowa Rada Sądownictwa,

która nie ma decyzyjnego wpływu na obsadę wolnych stanowisk sędziowskich, bo o

mianowaniu sędziów decyduje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, który zgodnie z

art. 179 Konstytucji powołuje sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, nie

powinna ograniczać liczby zgłaszanych Prezydentowi RP wniosków o mianowanie

na wolne stanowiska sędziowskie do liczby wakujących stanowisk sędziowskich.

Skoro KRS jedynie rozpatruje i ocenia kandydatury do pełnienia urzędu sędziow-

skiego (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o KRS) oraz przedstawia Prezydentowi RP wnioski

o powołania (nominacje) sędziowskie, to regulacja zawarta w § 10 ust. 2 i 3 rozpo-

rządzenia wykonawczego Prezydenta RP z 13 listopada 2007 r., która może prze-

mawiać za ograniczeniem liczby przedstawianych do nominacji wniosków do liczby

równej ilości wolnych wakatów sędziowskich, powinna być interpretowana w zgodzie

z konstytucyjnym prawem dostępu do służby sędziowskiej na jednakowych zasadach

wszystkich najlepszych kandydatur zgłoszonych w takim postępowaniu konkurso-

wym (art. 60 Konstytucji RP). Jeżeli nadto zważyć, że Prezydent RP nie akceptuje

wszystkich wniosków KRS o powołanie przedstawionych przez nią kandydatur w

liczbie równej ogłoszonym wakatom sędziowskim, to racjonalne i zgodne z prawem

będzie przedstawianie Prezydentowi RP przez Krajową Radę Sądownictwa większej

liczby (niż równej ilości wolnych stanowisk sędziowskich) z najlepszych kandydatur

do objęcia wolnego urzędu sędziego, a także pozostawienie Prezydentowi RP osta-

tecznej i suwerennej decyzji o nominacji wybranych kandydatów przez ten konstytu-

cyjny organ decyzyjny. Postulowana zmiana ma istotny walor praktyczny, bo niewąt-

pliwie ograniczy ilość odwołań od uchwał KRS o nieprzedstawieniu wniosków o po-

wołanie do pełnienia urzędu sędziego, którymi kandydaci czują się pokrzywdzeni,

gdyż na ogół odczuwają je jako krzywdzące lub „dyskredytujące” ich dotychczasowe

osiągnięcia zawodowe.

Uznając przedstawione okoliczności za usprawiedliwiające wniesione odwoła-

nie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy o KRS.

========================================