II CSK 26/09

Sygn. akt II CSK 26/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa B. Spółki Akcyjnej

przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Izby Skarbowej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na

rzecz strony powodowej kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

B. SA wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Dyrektora Izby Skarbowej

kwoty 1 335 703 zł tytułem naprawienia szkody wyrządzonej poprzednikowi

prawnemu, „P.”, przez stwierdzenie ostateczną decyzją z dnia 9 czerwca 1995 r.

obowiązku zapłaty podatku dochodowego za 1993 r. w zawyżonej wysokości.

Sąd Apelacyjny orzekając w sprawie po raz trzeci wyrokiem z dnia 9 lipca

2008 r. zmienił na skutek apelacji strony pozwanej wyrok Sądu Okręgowego z dnia

7 września 2004 r., uwzględniający powództwo w całości, w ten sposób, że zasądził

od strony pozwanej kwotę 805 984 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 26 lipca

2003 r. i kwotę 43 920 zł tytułem części kosztów procesu, a w pozostałym zakresie

powództwo oddalił; ponadto oddalił apelację strony pozwanej w pozostałej części

oraz orzekł o kosztach postępowania.

Z ustaleń leżących u podstaw wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 lipca

2008 r. wynika, że Urząd Skarbowy decyzją z dnia 9 czerwca 1995 r. ustalił

wysokość podatku dochodowego należnego od P. w 1993 r. W dniu 26 sierpnia

1998 r. P. wystąpił do Urzędu Skarbowego z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty

podatku dochodowego. Jego wniosek dotyczący nadpłaty podatku dochodowego

należnego w 1993 r. opiewał na kwotę 805 984 zł. Nadpłata, której stwierdzenia

domagał się, pozostawała w związku z zawyżeniem kosztów przychodu w roku

1992. Do kosztów tych zaliczone zostały rezerwy na nie ściągalne należności

pomimo, że – zgodnie z ostateczną decyzją Izby Skarbowej z dnia 28 lutego 1997

r. – zaliczenie tych rezerw było możliwe dopiero w 1993 r. W dniu 10 maja 1995 r.,

strony w związku z powtórnym opodatkowaniem podatkiem dochodowym

przychodów P. z tytułu odsetek od kredytów zawarły ugodę, przewidującą m.in.

złożenie przez P. deklaracji korygującej podatek należny w 1993 r. Urząd Skarbowy

decyzją z dnia 27 października 1998 r. odmówił stwierdzenia nadpłaty podatku

dochodowego należnego za 1993 r. Uznał, że stała temu na przeszkodzie wiążąca

decyzja z dnia 9 czerwca 1995 r., ustalająca wysokość tego podatku. Decyzja

Urzędu Skarbowego z dnia 27 października 1998 r. została utrzymana w mocy

decyzją Izby Skarbowej z dnia 10 marca 1999 r. Jednakże Naczelny Sąd

Administracyjny wyrokiem z dnia 6 lipca 2000 r. uchylił zarówno decyzję Izby

3

Skarbowej z dnia 10 marca 1999 r., jak i decyzję Urzędu Skarbowego z dnia 27

października 1998 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że na skutek nieuznania za koszty

uzyskania przychodów w 1992 r. rezerw utworzonych na nieściągalne należności P.

uiścił podatek w 1993 r. w wysokości wyższej od należnej o 805 984 zł. Nadpłaty tej

nie można było wprawdzie stwierdzić w trybie art. 79 § 2 ordynacji podatkowej ze

względu na moc wiążącą decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 9 czerwca 1995 r.,

jednakże organy podatkowe powinny, stosując się do obowiązku prowadzenia

postępowania w sposób budzący zaufanie i podejmowania wszelkich działań

niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 121 §1 i art. 122 ordynacji

podatkowej), ukierunkować stronę tak, aby podjęła działania zmierzające do

wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 9 czerwca 1995 r., albo

same z urzędu wznowić postępowanie w celu uchylenia decyzji z dnia 9 czerwca

1995 r. i podjęcia w jej miejsce decyzji prawidłowej. W dniu 17 października 2000 r.

strona powodowa złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego

decyzją Urzędu Skarbowego z dnia 9 czerwca 1995 r. (art. 240 § 1 pkt 5 ordynacji

podatkowej). Urząd Skarbowy wznowił to postępowanie, lecz decyzją z dnia 28

grudnia 2000 r. odmówił uchylenia decyzji z dnia 9 czerwca 1995 r., gdyż od jej

doręczenia upłynął już okres pięcioletni (art. 245 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej).

Po kolejnym rozpatrzeniu odwołania od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 28

grudnia 2000 r. Izba Skarbowa decyzją z dnia 30 kwietnia 2003 r. utrzymała

zaskarżoną decyzję w mocy. Jednocześnie jednak wskazała, że zaskarżona

decyzja została wydana z naruszeniem art.16 ust. 1 pkt 26 ustawy z dnia 15 lutego

1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Nr 21, poz. 86 ze zm.), a

do jej uchylenia nie mogło dojść jedynie ze względu na wykluczający to upływ

pięcioletniego terminu od dnia jej doręczenia stronie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego wyrażonej w wyroku z dnia 9 lipca 2008 r.

dokonane w sprawie ustalenia uzasadniały przyjęcie odpowiedzialności strony

pozwanej wobec strony powodowej na podstawie art. 260 i 261 o.p. w pierwotnym

brzmieniu tylko za rzeczywistą szkodę równą nadpłacie przez poprzednika

prawnego strony powodowej podatku dochodowego za 1993 r., wynoszącej

805 984 zł. Wystąpienie przez stronę powodową względem strony pozwanej

z roszczeniem o naprawienie tej szkody, spowodowanej decyzją Urzędu

4

Skarbowego z dnia 9 czerwca 1995 r., umożliwiła decyzja Izby Skarbowej z dnia

30 kwietnia 2003 r., a ściślej stwierdzenie w niej, że decyzję Urzędu Skarbowego

z dnia 9 czerwca 1995 r. wydano z naruszeniem prawa. W kwestii, czy

w okolicznościach sprawy można stwierdzić zawinione zachowanie się poprzednika

prawnego strony powodowej, które wykluczałoby, zgodnie z art. 260 § 1 ordynacji

podatkowej w pierwotnym brzmieniu, odpowiedzialność strony pozwanej za szkodę

spowodowaną wydaniem przez Urząd Skarbowy decyzji z dnia 9 czerwca 1995 r.,

Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 9 lipca 2008 r. udzielił odpowiedzi negatywnej.

W skardze kasacyjnej strona pozwana, kwestionując wyrok Sądu

Apelacyjnego z dnia 9 lipca 2008 r. w części oddalającej jej apelację, zarzuciła

naruszenie art. 260 §1 ordynacji podatkowej w pierwotnym brzmieniu, naruszenie

art. 260 §1 w związku z art. 261 §1 ordynacji podatkowej w pierwotnym brzmieniu

i art. 362 k.c. oraz naruszenie art. 328 §2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuły 260 i 261 ordynacji podatkowej weszły w życie, zgodnie z art. 344

tej ustawy, w dniu 1 stycznia 1998 r. Art. 260 § 1 ordynacji podatkowej przewidywał,

że stronie poszkodowanej na skutek wydania decyzji, która następnie została

uchylona w wyniku wznowienia postępowania lub której nieważność następnie

stwierdzono, służy odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że

przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji lub stwierdzenie jej nieważności

powstały z winy strony. Przepis ten, zgodnie z § 2, miał zastosowanie również

wtedy, gdy nie można było decyzji uchylić lub stwierdzić jej nieważności

z określonych przyczyn. Z kolei art. 261 §1 ordynacji podatkowej stanowił, że do

odszkodowania stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, z wyłączeniem art. 418

i 4201

. Regulacja zawarta w art. 260 i 261 ordynacji podatkowej stanowiła

odwzorowanie rozwiązania przyjętego w ustanowionym wcześniej art. 160 k.p.a.,

z tą tylko różnicą, że objęto nią nie tylko naprawienie szkody wyrządzonej na skutek

wydania decyzji w warunkach nieważności, ale i szkody wyrządzonej na skutek

wydania decyzji w okolicznościach uzasadniających wznowienie postępowania,

podczas gdy art. 160 k.p.a. naprawienia tej drugiej szkody nie dotyczył,

5

odpowiedzialność za nią została, z przyczyn nie mających racjonalnego

uzasadnienia, unormowana odrębnie w art. 153 k.p.a.

Mimo iż przepisy art. 260 i 261 ordynacji podatkowej weszły w życie w dniu

1 stycznia 1998 r. przyjęto - wzorem art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r.

o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 4, poz. 8 ze zm.) i art. 52 ust. 3 ustawy

z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (jedn. tekst: Dz. U.

z 1993 r. nr 108, poz. 486 ze zm.) - że stosują się one także wtedy, gdy decyzja

wyrządzająca szkodę została wydana przed 1 stycznia 1998 r., jeżeli

wyeliminowanie jej z obrotu prawnego lub stwierdzenie wydania z naruszeniem

prawa nastąpiło – tak jak w niniejszej sprawie - po nadejściu tej daty. Rozwiązanie

to nie miało zresztą większego praktycznego znaczenia, gdyż przed wejściem

w życie art. 260 i 261 ordynacji podatkowej w sytuacjach objętych hipotezami tych

przepisów miały zastosowanie normy art. 153 oraz – będącego ich wzorem –

art. 160 k.p.a. Ponadto dopóty, dopóki omawiane przepisy ograniczały wysokość

odszkodowania do rzeczywistej szkody, straty poniesione wskutek zapłaty podatku

nienależnego wyrównywano na ogół na podstawie przepisów o nadpłacie podatku

(por. art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych w związku z art. 330 ordynacji

podatkowej, jak też art. 72-79 ordynacji podatkowej).

Stanowisko Sądu Apelacyjnego, że podstawę oceny powództwa powinny

stanowić przepisy art. 260 § 1 i art. 261 § 1 ordynacji podatkowej w pierwotnym

brzmieniu, należy uznać trafne.

Artykuł 260 ordynacji podatkowej w obecnym brzmieniu, obowiązującym od

1 stycznia 2007 r., stanowiący, że do odpowiedzialności odszkodowawczej stosuje

się przepisy prawa cywilnego, nie dostarcza argumentów, które mogłyby podważyć

to stanowisko. Stan prawny wynikający z przytoczonego przepisu powinien mieć

zastosowanie, zgodnie z zasadą, że o odpowiedzialności z tytułu czynu

niedozwolonego rozstrzyga ustawa obowiązująca w chwili jego nastąpienia

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009 r., I CSK 534/08, niepubl.),

w sprawach, w których decyzja wyrządzająca szkodę nastąpiła po wejściu tego

przepisu w życie. Taka wykładnia tego przepisu harmonizuje z rozwiązaniem

6

przyjętym w art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks

cywilny i niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 162, poz. 1692). Ustanawiając

obowiązującą obecnie regulację odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez

niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy

publicznej (art. 417 – 4172

i 421 k.c.) – którą ma na względzie również art. 260

ordynacji podatkowej w obecnym brzmieniu – w wymienionym przepisie ustawy

nowelizującej kodeks cywilny postanowiono, że do zdarzeń i stanów prawnych

powstałych przed dniem wejścia tej ustawy w życie stosuje się przepisy art. 417,

419, 420, 4201

, 4202

i 421 k.c. oraz art. 153, 160 i 161 § 5 k.p.a. w brzmieniu

obowiązującym do dnia jej wejścia w życie. W zakresie, w jakim powołany przepis

ustawy nowelizującej kodeks cywilny dotyczy art. 160 k.p.a., do kategorii „zdarzeń

i stanów prawnych”, o których w nim mowa, należy zaliczyć wadliwą decyzję.

Jedynie chwila jej wydania powinna rozstrzygać o zastosowaniu art. 160 k.p.a.

(por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

26 kwietnia 2006 r., III CZP 125/05, OSNC 2006, nr 12, poz. 194). Przyjęcie

odmiennego rozwiązania w odniesieniu do art. 260 §1 i art. 261 §1 ordynacji

podatkowej w ich brzmieniu wzorowanym na art. 160 k.p.a. byłoby niezrozumiałe.

Z kolei art. 260 §1 ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od dnia

1 września 2005 r., w którym – w ścisłym związku z wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003 r., K 20/02 (OTK –A 2003, nr 7, poz. 76)

– postanowiono, że stronie służy odszkodowanie za poniesioną stratę i utracone

korzyści, jak i art. 260 §1 ordynacji podatkowej w brzmieniu wynikłym z samego już

tylko wydania powołanego wyroku, należy stosować, ze względu na racje leżące

u podstaw tego wyroku, w sprawach, w których wadliwa decyzja zapadła po wejściu

w życie Konstytucji.

Konsekwentnie więc, jeżeli wadliwa decyzja zapadła przed wejściem w życie

Konstytucji, odszkodowanie należne na podstawie art. 260 § 1 ordynacji

podatkowej w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2005 r., jak i na

podstawie art. 260 § 1 ordynacji podatkowej w brzmieniu wynikłym z samego

wydania powołanego wyroku, nie może obejmować – jak trafnie przyjął Sąd

Apelacyjny w zaskarżonym wyroku – korzyści utraconych wskutek wydania tej

decyzji, choćby ich utrata nastąpiła po wejściu w życie Konstytucji

7

(por. zachowujące doniosłość także w tym zakresie wyjaśnienia zawarte

w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009 r., I CSK

534/08).

Istotą sporu na obecnym etapie postępowania jest kwestia, czy w sprawie

wystąpiła przewidziana w końcowej części art. 260 § 1 ordynacji podatkowej

w pierwotnym brzmieniu okoliczność uzasadniająca wyłączenie odpowiedzialności

strony pozwanej, tj. czy przesłanki, które uzasadniały wznowienie postępowania

i uchylenie decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 9 czerwca 1995 r. powstały z winy

poprzednika prawnego strony powodowej. Strona pozwana udziela na to pytanie

odpowiedzi pozytywnej, a strona powodowa – negatywnej.

Jak wiadomo, art. 260 § 1 ordynacji podatkowej w pierwotnym brzmieniu

wzorowano na art. 160 §1 k.p.a. także w zakresie dotyczącym wykluczenia

możliwości domagania się odszkodowania przez stronę poszkodowaną wydaniem

decyzji podlegającej unieważnieniu, jeżeli ponosiła ona winę wadliwości decyzji.

Na tle art. 160 §1 k.p.a. wyłoniła się aktualna także na gruncie art. 260 § 1

ordynacji podatkowej w pierwotnym brzmieniu kwestia, czy odpowiedzialność

odszkodowawczą wyłączało: – każde zawinione zachowanie się poszkodowanego

– jak mogłoby sugerować brzmieniu przepisu; – tylko takie zawinione zachowanie

się poszkodowanego, któremu nie towarzyszyła wina organu (było więc ono

jedynym zawinionym zachowaniem się związanym z wydaniem decyzji); – jedynie

zawinione zachowanie się poszkodowanego będące wyłączą przyczyną szkody.

Pierwszą ewentualność, mimo iż mającą oparcie w brzmieniu przepisu,

należało od razu odrzucić. Jeśliby bowiem wina poszkodowanego mogła

uzasadniać wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej także w razie

stwierdzenia winy organu, nasuwałoby się niemożliwe do zadowalającego

wyjaśnienia pytanie: co wówczas usprawiedliwiałoby sankcjonowanie tylko winy

poszkodowanego; ryzyko administrowania obciąża przecież administrację, a nie

uczestników postępowania.

Dwie dalsze ewentualności przypominają warianty interpretacyjne

rozpatrywane w związku z analizą art. 435 i 436 k.c.; pierwsza z nich – koncepcję

ujmującą wyłączające odpowiedzialność odszkodowawczą zawinione zachowanie

8

się poszkodowanego w kategoriach wyłączności winy, a druga – przeważającą

zarówno w piśmiennictwie, jak orzecznictwie (por. uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1960 r., I CO 44/59, OSN 1960, nr 4,

poz. 92, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 1973, II CR 233/73, OSP

1974, z. 9, poz. 190) – koncepcję ujmującą wyłączające odpowiedzialność

odszkodowawczą zawinione zachowanie się poszkodowanego w kategoriach

wyłączności przyczyny.

Należy przyjąć, że również w świetle art. 160 § 1 k.p.a. i art. 260 § 1

ordynacji podatkowej w pierwotnym brzmieniu zachowanie się poszkodowanego

zwalniało od odpowiedzialności odszkodowawczej tylko wtedy, gdy było jedyną

zawinioną okolicznością, a przy tym stanowiło wyłączną przyczynę szkody.

W świetle utrwalonej wykładni art. 160 k.p.a., która znalazła wyraz w uchwale

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1989 r., III CZP

58/88 (OSNC 1989, nr 9, poz. 129), zachowującej aktualność także w odniesieniu

do analogicznie ujętego art. 260 § 1 ordynacji podatkowej w pierwotnym brzmieniu,

w obu tych przepisach, podobnie jak w art. 435 i 436 k.c., chodzi

o odpowiedzialność deliktową na zasadzie ryzyka. Powinno się zaś dążyć do tego,

aby we wszystkich przypadkach odpowiedzialności deliktowej na zasadzie ryzyka

ujmować jednakowo możliwość egzoneracji ze względu na zachowanie się

poszkodowanego. Ponadto odmienny pogląd – jak trafnie zauważono

w piśmiennictwie – przerzucałby ryzyko administrowania z organów administracji na

uczestników postępowania.

W ustalonych okolicznościach sprawy brak podstaw do przyjęcia, że

wyłączną przyczyną szkody objętej zasądzonym odszkodowaniem było zawinione

zachowanie się strony powodowej.

Przede wszystkim – choć strona pozwana ma rację, że poprzednik prawny

strony powodowej nieprawidłowo określił w deklaracji wysokość kosztów uzyskania

przychodu w 1993 r., i ta błędna ich wysokość, uwzględniona przez Urząd

Skarbowy przy wydawaniu decyzji z dnia 9 czerwca 1995 r., stała się przyczyną

wymierzenia mu podatku dochodowego za 1993 r. w wysokości zawyżonej

o zasądzoną kwotę 805 984 zł – nie ma, w świetle dokonanych w sprawie ustaleń,

9

podstaw do uznania za jedyną przyczynę szkody objętej zasądzonym

odszkodowaniem tego nieprawidłowego wypełnienia deklaracji. Założeniem ustawy

z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (obecnie jedn.

tekst: Dz. U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.) wprawdzie był i jest „samowymiar”

zobowiązania podatkowego przez podatnika (por. art. 25 i nast.), jednakże

deklaracja lub zeznanie podatkowe podatnika pełnią swą funkcję „wymiarową”

dopóty tylko, dopóki nie zostaną wyeliminowane z obrotu prawnego przez decyzję

wymiarową wydaną w związku z nieprawidłowym wypełnieniem obowiązków przez

podatnika (por. art. 21 §3 ordynacji podatkowej, a wcześniej art. 5 ust. 3 ustawy

o zobowiązaniach podatkowych). W tym ostatnim przypadku o wymiarze

zobowiązania podatkowego rozstrzyga rzecz jasna wyłącznie decyzja organu

podatkowego. Ze względu zaś na to, że zobowiązanie podatkowe zakłada władcze

oddziaływanie na podatnika, organ podatkowy, rozstrzygając o zobowiązaniu

podatkowym, powinien kierować się wyłącznie ustawą, która wyznacza treść tego

zobowiązania. Strony zobowiązania podatkowego mają bowiem jedynie takie prawa

i obowiązki, jakie w danej sytuacji przypisuje im norma prawa. Jeżeli więc ustawa

w określonej sytuacji nie nakłada na daną osobę nieekwiwalentnego świadczenia

podatkowego na rzecz władzy publicznej, organ podatkowy nie może stwierdzić

obowiązku jego zapłaty, choćby osoba ta złożyła oświadczenie wskazujące na

zamiar jego uiszczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

25 listopada 1992 r., SA/Kr 1838/92, POP 1993, nr 4, s. 63). Nie można się zatem

zgodzić z zawartym w skardze kasacyjnym twierdzeniem, że wysokość kosztów

przychodu podana w deklaracji przez poprzednika prawnego strony powodowej

była dla Urzędu Skarbowego wiążąca przy wydawaniu decyzji wymiarowej. Urząd

Skarbowy wydając w dniu 9 czerwca 1995 r. tę decyzję powinien samodzielnie

ustalić wszystkie ustawowe przesłanki wyznaczające wysokość zobowiązania

podatkowego. W związku z tym nadpłatę podatku objętą zasądzonym

odszkodowaniem należy uznać za normalne następstwo tej właśnie decyzji, a nie

podnoszonego w skardze kasacyjnej wadliwego wskazania kosztów przychodu.

Zakładając należyte rozpoznanie sprawy podatkowej, Urząd Skarbowy powinien,

pomimo błędu strony, prawidłowo określić koszty przychodu. Nieistnienie

normalnego związku przyczynowego pomiędzy nadpłatą podatku objętą

10

zasądzonym odszkodowaniem a podnoszonym w skardze kasacyjnej

nieprawidłowym zadeklarowaniem kosztów przychodu potwierdza również

wielokrotnie podnoszona w toku postępowania w sprawie okoliczność, że gdyby

nieprawidłowy wymiar zobowiązania podatkowego nastąpił w deklaracji, nie byłoby

przeszkód do odzyskania nienależnie zapłaconego podatku w trybie stwierdzenia

nadpłaty.

Ponadto dokonane ustalenia – jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny – nie

pozwalały na przypisanie poprzednikowi prawnemu strony powodowej winy

w związku z nieprawidłowym określeniem kosztów przychodu. Kwestia pozycji

wchodzących w zakres kosztów przychodu w roku 1993 r. budziła poważne

wątpliwości, które rozstrzygnęły dopiero właściwe organy w toku odpowiednich

postępowań.

Należy się zgodzić, że art. 260 §1 i art. 261 §1 ordynacji podatkowej

w pierwotnym brzmieniu nie wykluczały zastosowania przy ustalaniu normowanego

w nich odszkodowania art. 362 k.c. (por. dotyczącą art. 160 k.p.a. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1989 r., III CZP 58/88), nie

można jednak aprobować poglądu strony pozwanej, iż przesłanki zastosowania

tego przepisu ziściły się w sprawie. Założeniem zastosowania tego przepisu jest

wystąpienie dwóch konkurujących ze sobą przyczyn szkody, które pozostają z nią

w związku adekwatnym w rozumieniu art. 361 §1 k.c.: zdarzenia przypisywanego

osobie odpowiedzialnej oraz zachowania się samego poszkodowanego. Innymi

słowy, chodzi o tu sytuację, w której szkoda jest normalnym następstwem nie tylko

zdarzenia przypisywanego osobie odpowiedzialnej, ale i zachowania się samego

poszkodowanego. W sprawie zaś, jak wynika już z wcześniejszych wyjaśnień, nie

ma podstaw do stwierdzenia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy

nieprawidłowym zadeklarowaniem kosztów przychodu przez poprzednika prawnego

strony powodowej a zapłaconym przez niego nienależnym podatkiem.

Wreszcie całkowicie chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 328 § 2

k.p.c., ponieważ naruszenie tego przepisu przez sąd drugiej instancji może

stanowić podstawę kasacyjną – jak już Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał –

11

tylko wtedy, gdy uniemożliwia kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia,

a w sprawie taka sytuacja niewątpliwie nie wystąpiła.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. oddalił

skargę kasacyjną, a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98

w związku z art. 108 § 1 i art. 39821

k.p.c.