I UK 32/09

Sygn. akt I UK 32/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania Z. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej "E." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o

ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 27 sierpnia 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 27

sierpnia 2008 r. oddalił apelację Z. T. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 października 2007 r. w sprawie z jego

odwołania, przy udziale zainteresowanej E. Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością, od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lutego

2005 r. stwierdzającej, że odwołujący się nie podlega ubezpieczeniom społecznym

jako pracownik z tytułu zatrudnienia u zainteresowanej od dnia 21 czerwca 2004 r.

W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia

faktyczne Sądu Okręgowego, z których wynikało, że umowa o pracę między

odwołującym się i zainteresowaną Spółka zawarta została dla pozoru, bowiem ze

zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że odwołujący nie świadczył pracy

na warunkach wynikających z tej umowy. Za Sądem Okręgowym stwierdził, że

zawarcie fikcyjnej umowy o pracę nie wywołało skutków prawnych po postacią

objęcia odwołującego się pracowniczym ubezpieczeniem społecznym na podstawie

art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznym (jednolity tekst: Dz. U. z 2007 Nr 11, poz. 74 ze zm.).

Skarga kasacyjna odwołującego się podniosła zarzut naruszenia przepisów

postępowania – art. 378 § 1 k.p.c., art. 379 pkt 4 k.p.c., art. 323 k.p.c. i art. 386 § 2

k.p.c. oraz art. 47 § 1 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 października

2005 r., w związku z art. 4 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o ustroju

sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1413)

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd Apelacyjny nie dostrzegł

nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym, którą był zobowiązany

uwzględnić z urzędu w myśl art. 378 § 1 k.p.c. i art. 386 § 2 k.p.c. Nieważność

postępowania polegała na tym, że Sąd Okręgowy przeprowadził ostatnią rozprawę

w składzie jednego sędziego zawodowego i bez udziału ławników, chociaż przepisy

3

intertemporalne wskazywały, że powinien prowadzić sprawę w składzie ławniczym.

Następnie Sąd odroczył wydanie wyroku i ogłosił go w składzie ławniczym.

W odpowiedzi na skargę pozwany organ rentowy wniósł o jej oddalenie i

zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Do 6 października 2005 r. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, zgodnie z

ówczesnym brzmieniem art. 47 § 1 k.p., rozpoznawane były w składzie jednego

sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników. Zmiana tego przepisu

dokonana ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o ustroju sądów

powszechnych oraz niektórych innych ustaw, wprowadziła od 7 października

zasadę, że sprawy te są rozpoznawane w składzie jednego sędziego. Zgodnie

natomiast z art. 4 tej ustawy do postępowań w sprawach wszczętych i

niezakończonych prawomocnym orzeczeniem do dnia wejścia w życie ustawy,

które według przepisów dotychczasowych były rozpoznawane z udziałem

ławników, stosuje się przepisy dotychczasowe. Na podstawie tego przepisu

składem właściwym w niniejszej sprawie był skład jednego sędziego jako

przewodniczącego i dwóch ławników. Naruszenie tego przepisu stanowi o

nieważności postępowania wskazanej w art. 379 pkt 4 k.p.c. Również wdanie

wyroku w innym składzie niż ten, który uczestniczył w rozprawie bezpośrednio

poprzedzającej ogłoszenie wyroku prowadzi do takiej nieważności. Jak stwierdził

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 lutego 2007 r. , III CZP 160/06 (OSNC 2008

nr 1, poz. 7), zgodnie z art. 323 k.p.c., wyrok może być wydany jedynie przez

sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie

wyroku. Przepis ten pozostaje w ścisłym związku z obowiązującą w postępowaniu

cywilnym zasadą bezpośredniości, której istota polega na tym, że sąd

rozstrzygający sprawę zapoznaje się bezpośrednio z żądaniami i twierdzeniami

stron oraz przeprowadzonymi w toku postępowania dowodami. Uregulowanie

przyjęte w tym przepisie - zważywszy na brak w postępowaniu cywilnym instytucji

ciągłości rozprawy, a także możliwość jej prowadzenia niekoniecznie przed tym

4

samym składem sądu - wyznacza minimalny zakres i nieprzekraczalne granice

realizacji zasady bezpośredniości. Inny przepis poświęcony wydaniu wyroku

stanowi, że sąd wydaje wyrok po niejawnej naradzie sędziów, która obejmuje

dyskusję, głosowanie nad mającym zapaść orzeczeniem i zasadniczymi

powodami rozstrzygnięcia oraz spisanie sentencji wyroku (art. 324 § 1 k.p.c.). Z

punktu widzenia rozważanej kwestii oraz przepisu art. 326 § 3 k.p.c.

poświęconego sposobowi ogłoszenia wyroku podkreślenia wymaga, że naradą

nad wyrokiem objęte są - co expressis verbis wynika z art. 324 § 1 k.p.c. -

"zasadnicze powody rozstrzygnięcia". Wydanie wyroku jest aktem złożonym pod

względem prawnym i psychologicznym, obejmującym naradę, podczas której

sędziowie, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio

wydanie wyroku (verba legis), ujawniają swoje poglądy na przedmiot sprawy, a

także głosowanie i sporządzenie sentencji oraz jej podpisanie (wydanie wyroku

sensu stricto).

Istotnie z protokołu rozprawy przeprowadzonej przed Sądem Okręgowym w

dniu 9 października 2007 r. wynika, że odbyła się ona jedynie z udziałem sędziego

zawodowego. Następnie zaś ogłoszony w dniu 16 października 2007 r. wyrok

podpisany został przez tego samego sędziego i dwóch ławników. Umknęło to

uwadze Sądu drugiej instancji, w związku z czym nie rozważał on powyższego

uchybienia w kontekście ewentualnej nieważności postępowania, którą miał

obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.).

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w

myśl art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.