II PK 283/08

Sygn. akt II PK 283/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa G. C.

przeciwko RUCH S.A. z/s w W. Oddział K. w B.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 7 maja 2008 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.350

zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 7

maja 2008 r. oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu

Pracy w B. z dnia 18 stycznia 2008 r. zasądzającego od RUCH S.A. Oddziału K. w

B. na rzecz powoda G. C. kwotę 110.000 zł tytułem odszkodowania.

Sąd drugiej instancji zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego,

zgodnie z którymi powód był pracownikiem strony pozwanej od 10 sierpnia 1993 r.

do 12 października 2006 r., zajmując ostatnio stanowisko referenta w Dziale

Rozliczeń i Windykacji. Pismem z dnia 12 października 2006 r. pozwana rozwiązała

z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia

podstawowych obowiązków pracowniczych, co polegało na nieprzekazaniu

pracodawcy wiadomości o działaniu na jego szkodę przez pracownicę A. W..

Prawomocnym wyrokiem z dnia 11 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy w B. zasądził od

pozwanej na rzecz powoda kwotę 6.450 zł tytułem odszkodowania za

nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę. Pismem z dnia 8 listopada 2007 r.

pozwana zaproponowała powodowi zatrudnienie na dotychczasowych warunkach

pracy i płacy, na co powód nie wyraził zgody, wskazując na brak zaufania co do

rzetelności tej oferty.

Z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynikało nadto, że w dniu 13 czerwca 2005

r. strona pozwana zawarła ze Związkiem Zawodowym Pracowników i Sprzedawców

„Ruch” S.A. porozumienie w sprawie zakończenia sporu zbiorowego, którym

wprowadzono instrumenty prawne mające na celu zabezpieczenie załogi przed

utratą pracy (art. 1 § 3). Gwarancją zatrudnienia nie byli objęci, między innymi,

pracownicy, z którymi rozwiązano umowę o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 i 2

k.p. i prawidłowość tej czynności została potwierdzona prawomocnym wyrokiem

sądowym (art. 1 § 5 pkt 3). Na mocy art. 2 § 1 ust. 1 lit. a porozumienia,

pracownikom o stażu pracy wynoszącym powyżej 7 lat zagwarantowano

zatrudnienie przez 68 miesięcy, a w art. 2 § 2 tego porozumienia przyjęto, że nie

stanowi naruszenia gwarancji rozwiązanie umowy o pracę z osobą, której

wypłacono odszkodowanie w wysokości stanowiącej iloczyn pełnych miesięcy

kalendarzowych pozostałych do końca okresu gwarancji zatrudnienia i

wynagrodzenia miesięcznego brutto danego pracownika.

3

Sąd odwoławczy wskazał, że porozumienie z dnia 13 czerwca 2005 r. jest

źródłem prawa pracy w rozumieniu art. 9 k.p. Na jego podstawie zagwarantowano

powodowi, jako pracownikowi o stażu dłuższym niż 7 lat, zatrudnienie przez 68

miesięcy od dnia wejścia w życie porozumienia, co nastąpiło 13 czerwca 2005 r. Od

tego dnia do chwili rozwiązania z powodem umowy o pracę upłynęło 16 miesięcy,

wobec czego gwarancja zatrudnienia obejmowała jeszcze 52 miesiące.

Prawomocnym wyrokiem Sądu stwierdzono bezprawność rozwiązania z powodem

umowy o pracę bez wypowiedzenia, czego konsekwencją jest konieczność

uznania, iż nie zachodziła żadna z okoliczności wyłączających w myśl

porozumienia gwarancję zatrudnienia. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji

prawidłowo przyjął, iż zgodnie z art. 2 § 2 porozumienia pracownikowi przysługuje

odszkodowanie w wysokości ustalonej w sposób przewidziany jego przepisami.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wywiodła strona pozwana i

opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię

art. 1 § 5 pkt 3 porozumienia w związku z art. 1 § 2 i art. 1 § 3 porozumienia oraz

niewłaściwe zastosowanie art. 2 § 2 ust. 1 porozumienia, wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, między innymi, że prawidłowe odczytanie

treści przepisu art. 1 § 5 pkt 3 porozumienia nie jest możliwe bez sięgnięcia do

wcześniejszych postanowień, w szczególności do art. 1 § 2 i § 3 porozumienia. Z

zawartych tam zapisów wynika, że celem porozumienia jest zabezpieczenie

pracowników pozwanej przed utratą pracy w związku z procesem komercjalizacji

spółki, a jednym z instrumentów prawnych służących temu celowi jest gwarancja

zatrudnienia. Gwarancja zatrudnienia nie ma zatem charakteru bezwzględnego w

tym sensie, że w okresie jej obowiązywania nie wolno w ogóle rozwiązać z

pracownikiem umowy o pracę, lecz ma charakter względny, tzn. nie dopuszcza

rozwiązania umowy o pracę z pracownikiem w związku z procesem komercjalizacji

spółki. Nie każde zatem rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem bez

wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., które zostało następnie uznane przez

Sąd za niezgodne z prawem, ale tylko takie, które zostało uznane za wadliwe z

tego względu, że prawdziwą przyczyną rozwiązania umowy o pracę w tym trybie

4

były zdarzenia związane z komercjalizacją pozwanej spółki, które doprowadziły do

utraty pracy przez pracownika, uprawnia tę osobę do żądania odszkodowania. Z

akt sprawy rozpoznawanej przez Sąd Rejonowy w B., wynika zaś, że przyczyna

rozwiązania umowy o pracę z powodem, aczkolwiek nieuzasadniona, nie miała

żadnego związku z procesem komercjalizacji spółki, co dowodzi błędnej wykładni

art. 1 § 5 pkt 3 w związku z art. 1 § 2 i § 3 porozumienia dokonanej przez Sąd

drugiej instancji. Konsekwencją błędnej wykładni wskazanych przepisów jest

niewłaściwe zastosowanie art. 2 § 2 ust. 1 porozumienia, albowiem powodowi nie

przysługiwało odszkodowanie za naruszenie gwarancji zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie w całości

oraz o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W sprawie jest niesporne, że w dniu 13 czerwca 2005 r. pracodawca „RUCH”

S.A. reprezentowany przez zarząd zawarł ze Związkiem Zawodowym Pracowników

i Sprzedawców „RUCH” S.A. porozumienie w sprawie zakończenia sporu

zbiorowego nazwane pakietem instrumentów stabilizacji i rozwoju spółki w zakresie

spraw pracowniczych. Przepis art. 1 § 2 tego porozumienia wprowadził dla

pracowników tzw. gwarancję zatrudnienia, która „w związku z zamierzeniami

wynikającymi z faktu komercjalizacji spółki”, obok gwarancji trwałości stosunku

pracy oraz gwarancji płacy, stanowiła „właściwy instrument rozwoju „RUCH” S.A. w

zakresie spraw pracowniczych, tworzący atmosferę wzajemnego zaufania i

bezpieczeństwa pracy oraz bezpieczeństwa socjalnego dla pracowników” spółki.

Gwarancja zatrudnienia została sformułowana jako zobowiązanie strony pozwanej

do nierozwiązywania umów o pracę z pracownikami przez okres wskazany w art. 2

§ 1 pakietu, którego długość uzależniona była od stażu pracy danej osoby, z innych

przyczyn niż: wypowiedzenie umowy o pracę lub jej rozwiązanie bez

wypowiedzenia przez pracownika, porozumienie stron, rozwiązanie umowy z

pracownikiem bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 i 2 k.p. (jeżeli

prawidłowość tego rozwiązania została potwierdzona prawomocnym wyrokiem

sądowym), osiągnięcia wieku emerytalnego i nabycia uprawnień emerytalnych,

spełnienia warunków do nabycia prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do

5

pracy, a także wygaśnięcia umowy lub stosunku pracy (art. 1 § 5). Ujmując inaczej

istotę gwarancji zatrudnienia, stwierdzić należy, iż wykluczona została możliwość

rozwiązania stosunku pracy z innych przyczyn i w innym trybie niż określone w art.

1 § 5 porozumienia. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie ma zatem żadnych

podstaw do uznania, iż gwarancja zatrudnienia odnosiła się do braku możliwości

rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę jedynie z przyczyn „związanych z

procesem komercjalizacji spółki”. Z treści art. 2 § 1 porozumienia jednoznacznie

bowiem wynika, iż pracownikom zapewnia się pozostawanie przez określony czas

w zatrudnieniu, chyba że zajdą okoliczności przewidziane w jego art. 1 § 5,

zawierającym zamknięty katalog sposobów oraz przyczyn ustania stosunku pracy,

których gwarancja zatrudnienia nie obejmuje, i nie wymieniającym rozwiązania

umowy o pracę z pracownikiem (za wypowiedzeniem, czy bez wypowiedzenia) z

innych przyczyn niż „związane z komercjalizacją spółki”. Do żadnych innych

rezultatów niż wynikające z wykładni językowej powyżej przytoczonych przepisów

nie może doprowadzić odwołanie się do „całokształtu zapisów porozumienia,

ujawniających intencje i zamiar stron oraz cel porozumienia”, w szczególności zaś

do treści art. 1 § 2 i § 3 porozumienia. Ze stwierdzenia, iż gwarancja zatrudnienia

jest jednym z właściwych instrumentów rozwoju „RUCH” S.A. w zakresie spraw

pracowniczych w związku z zamierzeniami wynikającymi z faktu komercjalizacji

spółki nie można bowiem wyprowadzić wniosku, iż gwarancja zatrudnienia dotyczy

rozwiązania stosunku pracy „w związku z procesem komercjalizacji”. Ten ogólny

przepis odnosi się nie tylko do gwarancji zatrudnienia, ale i do pozostałych

instrumentów stabilizacji, szczegółowo uregulowanych w innych przepisach

porozumienia, z których treści nie wynika, ażeby trwałość stosunku pracy, czy też

gwarancja płacy były w jakikolwiek sposób uzależnione od przyczyny mającej swoje

źródło „w procesie komercjalizacji spółki”. Wręcz przeciwnie, przekształcenie

umowy o pracę zawartej na czas określony dłuższy niż 12 miesięcy w umowę o

pracę zawartą na czas nieokreślony dotyczy każdego pracownika, który złoży

pracodawcy stosowny wniosek (art. 1 § 4), a niedopuszczalność dokonywania w

okresie gwarancji zatrudnienia zmian na niekorzyść pracownika warunków

wynagradzania i innych świadczeń wynikających z umowy nie jest warunkowana

żadnymi przyczynami związanymi z komercjalizacją (art. 4). Nie ma zatem żadnych

6

podstaw do uznania, że przepisy porozumienia zabezpieczają pracowników jedynie

przed niekorzystnym wpływem na ich stosunek pracy takich czynności, których

podłożem jest proces komercjalizacji, a zatem nie można stwierdzić, iż wykładnia

art. 1 § 5 tego porozumienia prowadząca do stwierdzenia braku po stronie

pracodawcy możliwości rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy w innym trybie

i z innych przyczyn niż wynikające z tego przepisu jest sprzeczna z intencjami, czy

zamierzeniami stron tego porozumienia.

Niezależnie od powyższego, wskazać należy, iż przyjęcie wykładni

proponowanej przez skarżącego prowadzić by musiało do uznania za całkowicie

zbędne tych zapisów porozumienia, które dotyczą wyłączenia gwarancji

zatrudnienia w sytuacji ustania stosunku pracy z przyczyn, które nie mogą być

związane z „procesem komercjalizacji”, jak rozwiązanie umowy o pracę bez

wypowiedzenia z winy pracownika, czy wygaśnięcie umowy o pracę lub stosunku

pracy, co kłóciłoby się z założeniem racjonalnego ustawodawcy. Niejasne stałoby

się również, czego w ogóle dotyczy gwarancja zatrudnienia, skoro w momencie

podpisywania porozumienia pozwana była skomercjalizowaną spółką Skarbu

Państwa (§ 1 porozumienia), w związku z czym proces komercjalizacji był już

zakończony, a tym samym rozwiązanie umowy o pracę „w związku z procesem

komercjalizacji spółki” nie mogłoby mieć miejsca.

Sąd odwoławczy nie dokonał zatem błędnej wykładni art. 1 § 5 w związku z

art. 1 § 2 i § 3 porozumienia, stwierdzając iż gwarancję zatrudnienia narusza

rozwiązanie umowy o pracę przez pracodawcę w innym trybie, czy też z innych

przyczyn niż wymienione enumeratywnie w art. 1 § 5, która to sytuacja stała się

udziałem powoda. Strona pozwana rozwiązała bowiem z nim umowę o pracę bez

wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., naruszając przepisy o

rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie, skutkiem czego prawomocnym

wyrokiem Sądu zasądzone zostało na rzecz pracownika odszkodowanie. Nie

zaszedł więc przypadek wynikający z art. 1 § 5 pkt 3 porozumienia (rozwiązanie

umowy o pracę na zasadzie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., którego prawidłowość została

potwierdzona prawomocnym wyrokiem sądowym), ani żaden inny z wymienionych

w tym paragrafie.

7

Od chwili wejścia w życie porozumienia (13 czerwca 2005 r.) do dnia ustania

stosunku pracy łączącego strony postępowania (12 października 2006 r.) upłynęło

16 miesięcy, a zatem do końca gwarantowanego powodowi okresu zatrudnienia

pozostały jeszcze 52 miesiące (art. 2 § 1 ust. 1 lit. a porozumienia). Zgodnie z art. 2

§ 2 ust. 1 porozumienia pracownikowi przysługiwało w takiej sytuacji

odszkodowanie liczone w sposób określony w porozumieniu, a tym samym nie ma

podstaw do uznania, iż Sąd drugiej instancji nieprawidłowo zastosował ten przepis

do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 39814

k.p.c. oraz art. 39821

w

związku z art. 108 § 1, art. 98 i 99 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

/tp/