II BU 28/08

Wyrok z dnia 2 lipca 2009 r.

II BU 28/08

Zastosowanie nieobowiązującego przepisu prawa i przyznanie świadcze-

nia przedemerytalnego osobie, która nie spełniała ustawowych przesłanek do

jego nabycia, stanowi rażące naruszenie prawa i uzasadnia uwzględnienie

skargi o stwierdzenie nieważności prawomocnego orzeczenia (art. 4244

i 42411

§ 2 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Małgorzata Gersdorf, Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca

2009 r. sprawy z wniosku Jerzego T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w B. o świadczenie przedemerytalne, na skutek skargi o stwierdze-

nie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia organu rentowego od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2007 r. [...]

s t w i e r d z i ł niezgodność z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apela-

cyjnego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2007 r. [...].

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2007 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił wy-

rok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 29 grudnia 2005 r. oddalający odwołanie

wnioskodawcy Jerzego T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w

B. z dnia 1 sierpnia 2005 r. odmawiającej mu prawa do świadczenia przedemerytal-

nego, w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do tego świadczenia od dnia 1

lipca 2005 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca pozostawał w stosunku pracy do dnia

7 lutego 2004 r. Przyczyną ustania zatrudnienia była likwidacja stanowiska pracy. Do

tego dnia wnioskodawca wykazał łącznie 34 lata, 1 miesiąc i 28 dni okresów skład-

kowych i nieskładkowych oraz ukończył 61 lat. Okres pobierania zasiłku dla bezro-

2

botnych przypada po rozwiązaniu stosunku pracy od dnia 6 sierpnia 2004 r. Wniosek

o przyznanie świadczenia przedemerytalnego (data wpływu do organu rentowego -

13 lipca 2005 r.) wnioskodawca złożył z zachowaniem terminu miesięcznego od

otrzymania zaświadczenia o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych. Decyzją z dnia 9

sierpnia 2005 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia

przedemerytalnego z uwagi na fakt, że do dnia rozwiązania stosunku pracy nie udo-

kumentował wymaganych 35 lat okresu zatrudnienie (stażu pracy). W odwołaniu od

tej decyzji wnioskodawca domagał się wliczenia do stażu pracy także okresu pobie-

rania zasiłku dla bezrobotnych przypadającego po ustaniu stosunku pracy.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy wskazał, że warunki naby-

cia prawa do świadczenia przedemerytalnego określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. Nr 120, poz.

1252 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach przedemerytalnych), tj.: ukończe-

nie przez mężczyznę 60 roku życia do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz posiadanie 35 lat okresu uprawniającego do eme-

rytury, muszą być spełnione w dacie zakończenia stosunku pracy. Tymczasem okres

pobierania zasiłku przez wnioskodawcę nastąpił po ustaniu zatrudnienia (tj. dnia 6

sierpnia 2004 r.), nie może być zatem uwzględniony przy ustalaniu przesłanek prawa

do tego świadczenia. Sąd stwierdził przy tym, że „rozpoznając sprawę przeoczono

możliwość stosowania ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu

bezrobociu (w brzmieniu z dnia 31.05.2004 r.) gdyż powód zarejestrował się w urzę-

dzie pracy przed dniem przejęcia przez ZUS przyznawania i wypłaty świadczeń

przedemerytalnych t.j.1 sierpnia 2004 r. Zgodnie z art. 37k ust. 1 pkt 2 cytowanej

ustawy prawo do świadczenia przysługuje mężczyźnie, który w roku kalendarzowym

rozwiązania stosunku pracy osiągnął 60 lat i okres uprawniający do emerytury. Po-

wód spełnia powyższe warunki.”

Sąd Apelacyjny uznał apelację wnioskodawcy za uzasadnioną, jednak z in-

nych powodów niż w niej wskazane. Jak słusznie zauważył Sąd Okręgowy, przy roz-

strzyganiu sprawy uszło uwadze tego Sądu unormowanie zawarte w ustawie z dnia

14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U.

z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm., zwanej dalej ustawą o przeciwdziałaniu bezrobo-

ciu). Sąd Apelacyjny wskazał, że z art. 37k ust. 1 pkt 2 tej ustawy, w brzmieniu obo-

wiązującym na dzień 31 maja 2004 r., wynika, że świadczenie przedemerytalne przy-

sługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bez-

3

robotnego i prawa do zasiłku jeżeli w roku kalendarzowym, w którym został rozwią-

zany stosunek pracy lub stosunek służbowy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

ukończyła: - mężczyzna 60 lat oraz posiada okres uprawniający do emerytury. Wnio-

skodawca ukończył 60 lat w dniu 24 stycznia 2003 r., a stosunek pracy został roz-

wiązany z przyczyn dotyczących pracodawcy z dniem 7 lutego 2004 r., zaś wniosko-

dawca został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. w dniu 29 lipca

2004 r. z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 6 sierpnia 2004 r. Wobec tego

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji przyznając wnioskodawcy

prawo do świadczenia przedemerytalnego, począwszy od miesiąca złożenia wniosku

o to świadczenie (13 lipca 2005 r.), tj. od dnia 1 lipca 2005 r.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

pełnomocnik organu rentowego zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości.

Skargę oparł na podstawie naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe

zastosowanie, w szczególności art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o

świadczeniach przedemerytalnych w związku z art. 37k ustawy z dnia 14 grudnia

1994 r. o przeciwdziałaniu bezrobociu, wnosząc o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok

jest niezgodny z art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmie-

niu obowiązującym na dzień 31 maja 2004 r. Skarżący podniósł, że zastosowanie

wówczas obowiązującego przepisu nie dawało wnioskodawcy prawa do świadczenia

przedemerytalnego z uwagi na brak 35 lat pracy w dniu rozwiązania stosunku pracy.

W związku z tym rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego rażąco narusza prawo, jak rów-

nież konstytucyjną zasadę równego traktowania obywateli w świetle prawa. W wyni-

ku wydania zaskarżonego wyroku skarżący poniósł szkodę w postaci bezpodstawnie

wypłaconego świadczenia przedemerytalnego za okres od 1 lipca 2005 r. do 31 paź-

dziernika 2006 r. (począwszy od dnia 1 listopada 2006 r., w którym wnioskodawca

nabył prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy) w wysokości

11.052,32 zł. Skarżący wskazał, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze

innych środków nie było możliwe, gdyż wniesiona przez niego skarga kasacyjna zo-

stała odrzucona postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 14 lipca 2008 r., z uwagi

na wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 3986

§ 1 k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Istota skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzecze-

nia sprowadza się do zakwestionowania zastosowania przez Sąd Apelacyjny przepi-

su przejściowego ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytal-

nych (art. 29 ust. 2), a w konsekwencji oparcia rozstrzygnięcia na przepisie bez

uwzględnienia jego brzmienia obowiązującego w rozpoznawanym stanie faktycznym

(art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziała-

niu bezrobociu).

Zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach

przedemerytalnych „osoby, które do dnia przejęcia przez Zakład Ubezpieczeń Spo-

łecznych przyznawania i wypłaty świadczeń przedemerytalnych zarejestrowały się w

urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycia prawa do świadczenia przedemerytal-

nego nabywają to prawo na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994

r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514, ze

zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie ni-

niejszej ustawy”. Chodzi tu o dzień 31 maja 2004 r. ponieważ ustawa o świadcze-

niach przedemerytalnych weszła w życie z dniem 1 czerwca 2004 r. (art. 32 tej

ustawy). Natomiast art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu bezrobociu, w

brzmieniu obowiązującym w dniu 31 maja 2004 r., stanowił, że „świadczenie

przedemerytalne przysługuje (...) osobie, spełniającej określone w ustawie warunki

do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania

stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w

którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co naj-

mniej 50 lat kobieta i 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do eme-

rytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn”. W takim brze-

mieniu przepis ten obowiązywał od dnia 1 stycznia 2002 r. na mocy art. 3 pkt 14 lit. a

tiret drugie ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i prze-

ciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 154, poz. 1793). Uznając, że w rozpoznawanej

sprawie należało zastosować regulację zawartą w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r.

o przeciwdziałaniu bezrobociu Sąd Apelacyjny zacytował art. 37k ust. 1 pkt 2 tej

ustawy, w jego mniemaniu, w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 maja 2004 r.

Jednak w rzeczywistości Sąd przytoczył i oparł swoje rozstrzygnięcie o art. 37k ust. 1

pkt 2 ustawy przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym jeszcze przed

zmianą z dnia 1 stycznia 2002 r., a więc w wersji już nieobowiązującej w dniu 31

maja 2004 r. Wówczas przepis ten stanowił, że świadczenie przedemerytalne przy-

5

sługuje osobie, spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bez-

robotnego i prawa do zasiłku, jeżeli: w roku kalendarzowym, w którym został rozwią-

zany stosunek pracy lub stosunek służbowy z przyczyn dotyczących zakładu pracy,

ukończyła co najmniej 55 lat kobieta i 60 lat mężczyzna oraz posiada okres upraw-

niający do emerytury. Zastosowanie art. 37k ust. 1 pkt 2 w wersji nieobowiązującej w

rozpoznawanym stanie faktycznym doprowadziło do przyznania świadczenia

przedemerytalnego osobie, która nie spełniała ustawowych przesłanek. Zgodnie bo-

wiem z brzmieniem tego przepisu obowiązującym w dniu 31 maja 2004 r. wniosko-

dawca powinien legitymować się 35-letnim stażem pracy w dniu rozwiązania sto-

sunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Tymczasem wnioskodawca w

dniu 7 lutego 2004 r. (ustania zatrudnienia) posiadał łącznie 34 lata, 1 miesiąc i 28

dni okresów składkowych i nieskładkowych. W świetle wówczas obowiązujących

przepisów nie było zatem podstaw do przyznania mu prawa do świadczenia przede-

merytalnego.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 42411

§ 2 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

========================================