II PK 316/08

Sygn. akt II PK 316/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lipca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa T. C.

przeciwko Izbie Celnej w C.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 lipca 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C.

z dnia 29 lipca 2008 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację,

2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 180

(sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Pozwem z dnia 3 sierpnia 2007 r. powód T. C. wniósł o uznanie

wypowiedzenia zmieniającego z dnia 24 lipca 2007 r. za bezskuteczne.

Uzasadniając pozew powód podniósł, że podana jako przyczyna wypowiedzenia

zmieniającego „utrata zaufania” jest nieprawdziwa, niezasadna i ogólnikowa

(niekonkretna). Pozwana Izba Celna w C. wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 12 maja 2008 r. Sąd Rejonowy Wydział V Pracy oddalił

powództwo o uznanie wypowiedzenia warunków umowy o pracę za bezskuteczne

oraz zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej koszty procesu.

Podstawę powyższego rozstrzygnięcia Sądu I-ej instancji stanowiły

następujące ustalenia faktyczne:

Powód został zatrudniony u pozwanego na podstawie umowy o pracę z dnia

1 września 2003 r. jako młodszy inspektor komórki skarbowej.

W dniu 4 czerwca 2007 r. powód otrzymał ustne polecenie od Zastępcy

Naczelnika Urzędu Celnego J. K. przeprowadzenia kontroli podatkowej firmy A.

S.A.

Kontrola, której kierującym był powód, dotyczyła kwestii kwalifikacji przez

kontrolowanego przedsiębiorcę jednego z towarów akcyzowych rozcieńczalników

na bazie alkoholu metylowego wg zerowej stawki podatkowej.

Pismem z dnia 5 czerwca 2007 r. wystosowanym do Dyrektora Izby Celnej

za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Celnego powód zakwestionował ustne

polecenie Zastępcy Naczelnika Urzędu Celnego J. K., wykonania kontroli

sprawdzających. W piśmie tym powód stwierdza, iż kierowany przez niego zespół

zmierzać będzie do zakończenia kontroli w wyznaczonym terminie, bez

rozszerzenia o nie mające najmniejszego znaczenia kontrole sprawdzające.

Powód uznał tę kontrolę za grę na zwłokę, na którą nie zgadza się w obliczu

ewentualnych roszczeń ze strony kontrolowanej spółki w sytuacji niedotrzymania

ewentualnych decyzji podatkowych. Powód w piśmie tym zwrócił się do Dyrektora

Izby Celnej A. T., jako organu II instancji, by w celu wymuszenia od

przeprowadzających kontrolę dokonania określonych czynności, wyraził je w

formie pisemnej, bądź dokonał zmiany zespołu kontrolnego.

3

Pismem z dnia 11 czerwca 2007 r. zastępca Naczelnika Urzędu Celnego J.

K. nakazał powodowi dokonanie czynności sprowadzających u podmiotu

kontrolowanego, sprawdzenie prawidłowości i rzetelności dokumentów podatnika

znajdujących się u jego kontrahentów oraz ustalenie rzeczywistego wykorzystania

rozcieńczalników poprzez przyjęcie wyjaśnień od sprawdzanych kontrahentów.

Pismem z dnia 29 czerwca 2007 r. Dyrektor Izby w C., udzielił powodowi

odpowiedzi, ustosunkowując się do wszystkich zastrzeżeń powoda zawartych w

pismach z dnia 5 czerwca 2007 r. oraz 14 czerwca 2007 r., pouczając go o tym

samym o treści art. 48 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz.U.

Nr 170, poz. 1218 ze zm.).

Po przygotowaniu wstępnego projektu protokołu kontrolnego przez powoda i

Anetę S., został on przedstawiony Kierownikowi Referatu Kontroli Przedsiębiorców

Urzędu Celnego w L. – J. G., a następnie Zastępcy Naczelnika Urzędu Celnego w

L. – J. K. W dniu 15 czerwca 2007 r. na powyższym projekcie protokołu J. K.

wydał powodowi – jako kierownik zespołu po raz trzeci polecenie służbowe w

formie adnotacji na egzemplarzu protokołu z kontroli podatkowej, nakazując

powodowi:

1. w celu poszerzenia argumentacji przemawiającej za odrzuceniem opinii

biegłych, przeprowadzenie czynności sprawdzających zawartych w

poleceniu z dnia 11 czerwca 2007 r.,

2. ustalenie, czy podmiot posiada ważne dokumenty wymagane na

podstawie przepisów odrębnych, związane z działalnością wykonywaną

w składzie podatkowym, (np. zaświadczenie o wpisie do rejestru

podmiotów wykonujących działalność w zakresie wyrobu i przetwarzania

alkoholu etylowego, zaświadczenie o wpisie do rejestru działalności w

zakresie wyrobu lub rozlewu napojów spirytusowych),

3. uszczegółowienie oceny prawnej, zwłaszcza w zakresie klasyfikacji

„rozcieńczalnika” wskazanie naruszenia prawa i konsekwencje z tym

związane, wskazanie prawidłowego sposobu prowadzenia działalności w

zakresie produkcji i sprzedaży „alkoholu skażonego”, pouczenie

kontrolowanego o prawie do złożenia korekty deklaracji.

4

Projekt projektu został przedłożony powodowi jako kierownikowi zespołu

kontrolującego. Zgodnie z instrukcją w sprawie procedur kontroli przedsiębiorcy

stanowiącej załącznik do Decyzji Nr 321/OC Ministra Finansów z dnia 27 września

2005 r., wskazówki osoby akceptującej powinny zostać uwzględnione, a następnie

protokół powinien zostać poprawiony. Obowiązkiem kierownika zespołu kontrolnego

jest przedstawienie projektu protokołu Naczelnikowi Urzędu Celnego jego

akceptacji, który składa podpis i umieszcza formułę „akceptuję” są przechowywane

wraz z aktami kontroli.

W dniu 18 czerwca 2007 r. powód sporządził notatkę służbową, podpisaną

przez niego oraz A. S.. W notatce tej powód oświadczył, iż w protokole kontroli

uwzględniono „zmiany wynikające z próśb zawartych w pkt 2-4”, a odnośnie do pkt

1 powód uznał, „prośbę za rozstrzygniętą”. Tym samym powód ponownie nie

wykonał polecenia służbowego wykonania zleconych mu czynności

sprawdzających..

Protokół pokontrolny nie został ponownie przedłożony do akceptacji

Naczelnikowi Urzędu Celnego w L.. Podpisany przez powoda protokół został

przesłany podmiotowi kontrolowanemu.

Postanowieniem z dnia 28 marca 2008 r. Rzecznik Dyscyplinarny Izby

Cywilnej w C. wszczął w stosunku do powoda postępowanie wyjaśniające, w

związku z podejrzeniem naruszenia przez powoda ustawy art. 48 ustawy o służbie

cywilnej z dnia 24 sierpnia 2006 r., § 18 Instrukcji Ministra Finansów oraz pkt 7

Kodeksu Etyki Służby Cywilnej.

W dniu 24 lipca 2007 r. pozwana wypowiedziała powodowi warunki umowy o

pracę, jako zasadnicze przyczyny wypowiedzenia wskazując niewywiązanie się

przez powoda z obowiązku określonego w art. 48 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r.

o służbie cywilnej oraz utratę zaufania przełożonych w stosunku do powoda.

W wyniku tego wypowiedzenia zmieniającego. Powód został przeniesiony do

pracy w Urzędzie Celnym w C., na takie same stanowisko, tylko w innym referacie

z tym samym wynagrodzeniem.

Na podstawie przedstawionych ustaleń Sąd I instancji uznał, powództwo za

pozbawione podstawy prawnej.

5

W motywach wyroku Sąd Rejonowy podkreślił że powód, w myśl art. 3 pkt 1

i 3 ustawy o służbie cywilnej z 2006 r. jest członkiem korpusu służby cywilnej, jako

pracownik służby cywilnej. Nie jest natomiast funkcjonariuszem służby celnej.

Zgodnie z art. 48 ust. 112 ustawy, członek korpusu służby cywilnej jest

obowiązany wykonywać polecenia służbowe przełożonych, a jeżeli członek korpusu

służby cywilnej jest przekonany, że polecenie jest niezgodne z prawem jest on

obowiązany na piśmie poinformować o tym przełożonego. W razie pisemnego

potwierdzenia polecenia jest on obowiązany je wykonać.

Niewykonanie polecenia jest możliwe (zgodnie z art. 48 ust. 3 powołanej

ustawy) tylko w wypadku, gdy prowadziłoby to do popełnienia przestępstwa lub

wykroczenia. Ad casum taka sytuacja nie zachodziła.

Skoro powód odmówił trzykrotnie wykonania polecenia, wydanego przez

jego przełożonego, to pozwany zasadnie uznał, że w interesie służby cywilnej leży

przeniesienie powoda do Urzędu w innej miejscowości. Wypowiedzenie

zmieniające powodowi warunki zatrudnienia było więc zasadne. Sąd I instancji

wskazał, że warunki pracy i płacy powoda po przeniesieniu go do Urzędu Celnego

w C. uległy pogorszeniu tylko w zakresie czasu dojazdu do pracy.

W ocenie Sądu Rejonowego w związku z powyższym brakowało podstaw do

uznania wypowiedzenia zmieniającego za nieuzasadnione i dlatego powództwo

jako niezasadne podlegało oddaleniu.

Od powyższego wyroku apelacje złożył powód, który zaskarżył wyrok Sądu I

instancji w całości, zarzucając Sądowi:

- naruszenie prawa materialnego, a w szczególności:

1) naruszenia art. 80 ust. 1 oraz 81 ust. 2 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia

24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 170, poz. 1218 z późn. zm.,

stan na dzień 24 lipca 2007 r.), w ten sposób, że Sąd Rejonowy w C. uznał,

iż dopuszczalne jest karanie członka korpusu służby cywilnej za rzekome

naruszenie obowiązków służbowych z pominięciem przepisów o

postępowaniu dyscyplinarnym,

2) naruszenie art. 53 ustawy o służbie cywilnej z 2006 r. przez jego

pominięcie i zastosowanie w jego miejsce art. 42 k.p., nie nakłada na

6

pracodawcę obowiązku uzyskania zgody pracownika w celu jego

przeniesienia do pracy w innej miejscowości ,

3) naruszenie art. 42 § 1 w zw. z art. 30 § 4 k.p. przez przyjęcie, że

prawdziwą i uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia powodowi warunków

pracy i płacy było naruszenie przez niego obowiązków pracowniczych,

podczas gdy tej sankcji (zresztą sprzecznej z ustawą o służbie cywilnej nie

sposób uznać za adekwatną do rzekomego naruszenia obowiązków, którego

miał się dopuścić powód, zaś rzeczywistą przyczyną przeniesienia powoda

do innej miejscowości była chęć odsunięcia powoda od prowadzenia sprawy,

w związku z którą doszło do wszczęcia postępowań dyscyplinarnych i

zmiany stosunków pracy z przełożonymi powoda, w tym z osobą, której

sprzecznych z prawem poleceń powód rzekomo nie wykonał,

4) naruszenia art. 775

§ 1 k.p., przez przyjęcie, że przeniesienie powoda do

pracy w miejscowości oddalonej o 100 km od jego miejsca zamieszkania nie

pogorszyło jego warunków pracy,

- naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci:

1) naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w ten sposób, że Sąd

Rejonowy nie przeprowadził wnioskowanych przez powoda dowodów,

których celem było wykazanie rzeczywistej przyczyny dokonania przez

pozwanego wypowiedzenia warunków pracy i płacy powodowi, tym samym

uniemożliwiając powodowi obronę swoich praw,

2) naruszenia art. 248 § 1 k.p.c. przez fakt, ze Sąd Rejonowy nie zobowiązał

pozwanego do przedstawienia dokumentów wskazanych. przez powoda, a

znajdujących się w posiadaniu pozwanego, pomimo, że dotyczyły one faktu

mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, zaś

Sąd I instancji miał możliwości prawne, aby wyegzekwować przedstawienie

tych dowodów, albo należycie ocenić przeszkody stawiane w ich

przeprowadzeniu.

W rezultacie wskazanych zarzutów procesowych, powód wniósł o

przeprowadzenie przed Sądem Okręgowym dowodów, które nie zostały

dopuszczone przez Sąd Rejonowy w C., które mają duże znaczenie dla

7

rozstrzygnięcia kluczowej kwestii ustalenia rzeczywistej przyczyny wypowiedzenia

powodowi warunków pracy i płacy.

W konsekwencji powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez

uznanie wypowiedzenia zmieniającego z dnia 24 lipca 2007 r. za bezskuteczne i

przywrócenie poprzednich warunków pracy i płacy powoda oraz zasądzenie od

pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa

procesowego.

Poza szerokim uzasadnieniem podstaw apelacji powód podniósł, iż

rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia zmieniającego byłą chęć przedłużenia

dokonywanej przez niego kontroli w celu obrony interesów finansowych podmiotu

kontrolowanego. To wszystko z kolei zdaniem powoda miało kontekst polityczny.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji w całości

oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa

procesowego za postępowanie apelacyjne.

W uzasadnieniu odpowiedzi na apelację pozwany podkreślił, iż z literatury

przedmiotu, jak i z orzecznictwa jednoznacznie wynika, że niewykonanie polecenia

służbowego traktowane jest jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych.

Naruszenie to może wywoływać różne skutki, a jego zajście nie oznacza oczywiście

wyłączonego trybu stosowania w takim wypadku postępowania dyscyplinarnego.

Dowodzą tego liczne wyroki Sądu Najwyższego w tym (wyrok SN 9.09.2004 r. I

PKN 396/03, OSN z 2005 r., Nr 6, poz. 258, wyrok SN z 12.06.1997 r., I PKN

211/97; wyrok SN z 10.11.1998 r., I PKN 434/1998; wyrok SN z 7.09.1999 r., I PKN

2571/1999).

Zdaniem pozwanego przedmiotowa apelacja opiera się na wadliwej tezie o

niedopuszczalności stosowania wobec powoda wypowiedzenia zmieniającego w

świetle przepisów ustawy o służbie cywilnej, która wymaga prowadzenia

postępowania dyscyplinarnego w przypadku gdy podstawą zmiany warunków pracy

ma być naruszenie obowiązków pracowniczych.

Sąd Okręgowy w C., wyrokiem z dnia 29 lipca 2008 r., zmienił zaskarżony

wyrok i przywrócił powoda do pracy na poprzednich warunkach.

8

W motywach wyroku Sąd Okręgowy wskazał, że apelacja powoda okazała

się zasadna Jednak nie wszystkie jej zarzuty są trafne. Za pozbawione

uzasadnienia Sąd Okręgowy uznał zarzuty naruszenia;

- art. 80 ust. 2 ustawy z 2006 r. w zakresie stwierdzenia, że dopuszczalne

jest wszczęcie postępowania dyscyplinarnego po upływie 3 miesięcy –

jako nieistotne dla sprawy,

- art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c.,

- art. 248 § 1 k.p.c.

Konsekwencją niezasadności przedstawionych zarzutów było oddalenie

wniosków powoda o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, które zdaniem Sądu

Okręgowego nie były bezpośrednio związane ze sporem. Spór dotyczył bowiem

tylko konsekwencji prawnych odmowy wykonania polecenia przez członka korpusu

służby cywilnej.

Sąd Okręgowy uznał też za prawidłowe ustalenie Sądu pierwszej instancji,

że powód kilkakrotnie odmówił wykonania polecenia.

W kwestii merytorycznej Sąd Okręgowy podziela ustalenie i ocenę Sądu

Rejonowego, iż powód nie wykonał polecenia służbowego.

Zasadną natomiast okazała się zdaniem Sądu Okręgowego apelacja

zarzucająca w pkt 1 naruszenie w art. 80 ust. 1 oraz 81 ust. 2 w zw. z art. 7 ust. 1 i

art. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej prze dokonaną przez Sąd

Rejonowy w C. ocenę jakoby dopuszczalne było karanie członka korpusu służby

cywilnej za naruszenie obowiązków służbowych z pominięciem przepisów o

postępowaniu dyscyplinarnym, podczas gdy z oczywistej wykładni wskazanych

przepisów – zdaniem Sądu Okręgowego – wynika zakaz stosowania wobec

członków korpusu służby cywilnej jakichkolwiek sankcji za naruszenie obowiązków

z pominięciem procedury postępowania dyscyplinarnego. Sąd Okręgowy stwierdził,

że wprowadzenie takiego wyraźnego uznania Sąd Rejonowy nie zawarł w swoim

uzasadnieniu, ale ocena prawna sprawy dokonana przez Sąd Rejonowy sprowadza

się do potwierdzenia możliwości dokonania wypowiedzenia zmieniającego oraz

braku konieczności przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego przy zarzucie

jaki wskazano w wypowiedzeniu zmieniającym była wadliwą i w tym kontekście

9

zarzut apelującego powoda o pominięciu postępowania dyscyplinarnego był

zarzutem uzasadnionym.

Jako właściwą dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd Okręgowy w C. uznał

subsumcję ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr

156, poz. 1641) oraz ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr

170, poz.1218). W motywach swego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przyjął jednak

odmiennie od sądu pierwszej instancji, że nie ma możliwości dokonania

wypowiedzenia zmieniającego wobec powodu z uwagi na zarzut niewykonania

polecenia. Przy tak sformułowanym zarzucie – zdaniem sądu okręgowego –

pracodawca musi przeprowadzić postępowanie dyscyplinarne i ew. zastosować

jedną z kar dyscyplinarnych; nie może natomiast zmienić warunków pracy w trybie

ustawy Kodeks pracy. Przedstawioną tezę Sąd Okręgowy wywiódł z subsydiarnego

korzystania wobec powoda z ustawy o służbie cywilnej i koniecznością stosowania

wobec niego w pierwszej kolejności ustawy o Służbie Celnej. Ustawa ta z kolei

normuje kwestie utraty zaufania do funkcjonariusza oraz daje możliwość

przeniesienia funkcjonariusza do innej pracy także z uwagi na utratę zaufania. (art.

18 ust. 2; art. 26 pkt 12 ustawy o Służbie Celnej). Z kolei art. 62 ust. 1 omawianego

aktu prawnego nakazuje prowadzenie postępowania dyscyplinarnego za

naruszenie obowiązków służbowych, co wyklucza możliwość zmiany warunków

pracy bez prowadzenia postępowania dyscyplinarnego. Uzasadnienia dla swojej

wykładni Sąd Okręgowy w C. poszukiwał w wyroku SN z dnia 11 marca 2008 r., II

PK 193/07 (niepubl.), który dotyczył członka korpusu służby cywilnej. Zgodnie z tym

orzeczeniem naruszenie przez pracownika umownego służby cywilnej (art. 3 pkt 1

ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej; Dz.U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483

ze zm.) obowiązków członka korpusu służby cywilnej, w tym także obowiązku

przewidzianego w art. 67 ust. 1 pkt 7 tej ustawy, stanowi przesłankę wszczęcia

przeciwko takiemu pracownikowi postępowania dyscyplinarnego i ewentualnego

zastosowania wobec niego kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy w urzędzie (art.

107 ust. 2 pkt 6 tej ustawy). W takim przypadku do pracownika służby cywilnej nie

stosuje się trybu rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu

ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych przewidzianego w

art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Szeroko powołując argumentację Sądu Najwyższego zawartą

10

w motywach wspomnianego wyroku Sąd Okręgowy w C. zaznaczył jednak, że

wspomniany wyrok dotyczył zastosowania art. 52 k.p. w sytuacji, gdy w katalogu

kar dyscyplinarnych pracowników służby cywilnej kara wydalenia ze służby figuruje.

Ponadto wyrok SN w sprawie II PK 193/07 odnosił się do służby cywilnej. Nie

oznacza to jednak zdaniem Sądu Okręgowego, że ad casum interpretacja i tezy w

wyroku tym zawarte nie powinny mieć zastosowania do pracownika służby cywilnej,

wobec którego zastosowano wypowiedzenie zmieniające. Analogiczna jest bowiem

w obu przypadkach konstrukcja stosunku pracy i jego stabilizacji, a także filozofia

odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zdaniem Sądu Okręgowego trafne jest bowiem

spostrzeżenie SN, że brakuje uzasadnienia dla swobodnego uznania decyzji, co do

wyboru instrumentu prawnego dyscyplinowania pracownika (zakończenie stosunku

pracy, czy postępowanie dyscyplinarne).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona.

Skarga kasacyjna zawiera zarzuty naruszenia prawa materialnego, stąd na

zasadzie art. 39816

§ 1 k.p.c., na wniosek skarżącego, Sąd Najwyższy uchylił

zaskarżony wyrok i orzekł co do istoty sprawy, oddalając apelację powoda.

Podstawę skargi stanowiło naruszenie prawa materialnego, w tym

naruszenie art. 1 ust. 3, art. 62 ust.1, art. 18 ust.2 w zw. z art. 1 ust.7 , art. 26 pkt

12, art. 26 a ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (t.j. Dz.U. z 2004

r. Nr 156 poz. 1641 ze zm.) oraz art. 42 k.p. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24

sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr 170 poz. 1218 ze zm.), przez przyjęcie,

że pozwana nie miała podstaw do zastosowania tego przepisu Kodeksu pracy z

uwagi na konieczność zastosowania przeniesienia służbowego przewidzianego w

ustawie o Służbie Celnej.

Dla oceny tych materialnoprawnych zarzutów rozstrzygające jest porównanie

podstawy zatrudnienia powoda (umowa o pracę) do innych podstaw zatrudnienia w

służbie celnej i służbie cywilnej. Sprawa wymaga rozstrzygnięcia na podstawie

ustawy o służbie cywilnej z 2006 r.

11

Zgodnie z art. 1 ust. 3, 4, 5 ustawy o Służbie Celnej w jednostkach

organizacyjnych tej służby mogą być zatrudnieni poza funkcjonariuszami,

pracownicy administracyjni, do których stosuje się przepisy ustawy o służbie

cywilnej, chyba że przepisy ustawy o Służbie Celnej stanowią inaczej (ust. 4 art. 1)

oraz inni pracownicy (ust. 5 art. 1), do których znajduje w pewnym zakresie

zastosowanie ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów

państwowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.) - zasadniczo są to

pracownicy obsługi. Ustawa o Służbie Celnej określa prawa i obowiązki

funkcjonariuszy celnych (art. 1 ust. 3). Zgodnie z art. 10 ustawy o Służbie Celnej

stosunek służbowy funkcjonariusza celnego powstaje na podstawie mianowania.

Także zatrudnienie w służbie przygotowawczej wynika z mianowania na czas

określony. Zmiana warunków pełnienia służby funkcjonariusza celnego została

unormowana w rozdziale 5 ustawy. Nie ma tu instytucji wypowiedzenia

zmieniającego, lecz są powody (potrzeby Służby Celnej, ważne względy służbowe,

potrzeby służbowe), przy wystąpieniu których funkcjonariusz służby celnej może

być przeniesiony, (czasowo lub na stałe), do innej miejscowości lub do innej

jednostki organizacyjnej. Przeniesienie na niższe stanowisko lub obniżenie stopnia

służbowego stanowi natomiast karę dyscyplinarną (art. 63 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Ustawa o Służbie Celnej w znikomym zakresie dotyczy pracowników korpusu

służby cywilnej. Przykładowo do tej grupy zatrudnionych stosuje się art. 22 b ust. 1

ustawy o Służbie Celnej, który daje możliwość otrzymania z urzędu lub na wniosek

osoby zainteresowanej propozycję pełnienia służby w Służbie Celnej; do tej grupy

zatrudnionych ma także zastosowanie art. 25 ust.6 ustawy o Służbie Celnej.

Generalnie jednak do osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w

charakterze pracowników administracyjnych w służbie celnej stosuje się przepisy

ustawy o służbie cywilnej. Osoby te pozostają członkami korpusu służby cywilnej w

rozumieniu ustawy z 2006 r.

Reasumując dotychczasowe spostrzeżenia trzeba wskazać, że

funkcjonariusze celni i członkowie korpusu służby cywilnej zatrudnieni w

administracji celnej na podstawie umowy o pracę, stanowią odmienne grupy

zawodowe o odrębnym statusie prawnym, który jest unormowany swoiście dla

każdej z nich. Ta swoistość wynika przede wszystkim z faktu stosowania do każdej

12

z nich odrębnej ustawy, a także – a może przede wszystkim – z innych źródeł

nawiązania stosunku zatrudnienia.

Powód był zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Już z tego faktu

wynika brak możliwości uznania go za funkcjonariusza służby celnej. Jego sytuację

pracowniczą normuje przede wszystkim ustawa o służbie cywilnej, a w zakresie

przez nią nie uregulowanym Kodeks pracy. Konsekwencją takiej kwalifikacji jest nie

stosowanie do powoda przepisów o odpowiedzialności dyscyplinarnej

funkcjonariuszy celnych. Nie ma także możliwości przeniesienia powoda do innej

miejscowości na zasadach ustawy o Służbie Celnej. Ta instytucja jest bowiem

„zarezerwowana” dla funkcjonariuszy. W tym stanie rzeczy zarzuty naruszenia art.

62 ust. 1, art. 18 ust. 2 w zw. z art. 1 ust. 7 art. 26 ust. 1 i ust. 12, art. 26 a ust.1,

art. 82 są w pełni uzasadnione.

A zatem, skoro powód był członkiem korpusu służby cywilnej, to mają do

niego zastosowanie przepisy ustawy o służbie cywilnej z 2006 r. oraz przepisy

kodeksu pracy w sprawach nieuregulowanych ustawą. W myśl art. 3 ustawy powód

jest pracownikiem służby cywilnej, a nie urzędnikiem tej służby. Zastosowana

subsumcja nie pozwala na przeniesienia go do innej miejscowości bez jego zgody

(art. 33 ustawy o służbie cywilnej z 2006 r.). Zastosowana subsumcja pozwala

natomiast na pociągnięcie go do odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie

obowiązków członka korpusu służby cywilnej (art. 80 ustawy z 2006 r.). Obowiązki

członka korpusu służby cywilnej dzielą się na kwalifikowane (art. 47 ustawy z 2006

r.) i pozostałe – do których należy m. in. wykonywanie polecenia służbowego.

Wśród kar dyscyplinarnych stosowanych wobec pracowników służby cywilnej

brakuje przeniesienia pracownika na inne stanowisko lub do innej miejscowości.

Przedstawione unormowanie pozwala na konstatację, iż sprawa

jednostronnego przeniesienia pracownika do innej miejscowości z uwagi na

potrzeby urzędu lub interes służbowy nie jest unormowana w przepisach ustawy o

służbie cywilnej z 2006 r. i można tu stosować Kodeks pracy na zasadzie art. 7 ust.

1 ustawy.

W motywach uzasadnienia Sąd Okręgowy w C. powołał się na orzeczenie

SN z dnia 11 marca 2008 r., II PK 193/07 (niepubl.), które dotyczyło możliwości

stosowania do członka korpusu służby cywilnej, zatrudnionego pod rządami ustawy

13

z 1998 r., zwolnienia na zasadzie art. 52 k.p. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy

uznał, że naruszenie obowiązków stanowi podstawę wszczęcia postępowania

dyscyplinarnego i wobec możliwości orzeczenia kary wydalenia ze służby nie

stosuje się trybu rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu

ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych przewidzianego w

art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Taki pogląd jest nota bene dominujący w orzecznictwie Sądu

Najwyższego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2009 r., I PK

137/08).

Podobne orzeczenie Sąd Najwyższy ferował odnośnie wypowiedzenia. W

wyroku z dnia 4 marca 2008 r., II PK 177/07 (niepubl.) SN uznał - na podstawie

ustawy z 1998 r. - że rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić tylko po

przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego, w drodze wydalenia z pracy w

urzędzie (art. 106 ust. 1 w związku z art. 107 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 18 grudnia

1998 r. o służbie cywilnej, Dz.U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483 ze zm.). Oba

przedstawione wyroki Sądu Najwyższego dotyczą sytuacji rozwiązania stosunku

pracy, które może być zastąpione kara wydalenia ze służby. Nie odnoszą się

natomiast do zmiany warunków pracy w drodze jednostronnych decyzji

pracodawcy.

Wypada zauważyć, że przeniesienie członka korpusu służby cywilnej

(pracownika umownego) do innego urzędu, także w innej miejscowości może być

dokonane tylko na wniosek lub za zgodą pracownika (art. 33 k.p.). Sprawa zmiany

warunków pracy w drodze jednostronnego oświadczenia woli pracodawcy

pozostaje zatem nieuregulowana. W tym zakresie można i trzeba stosować art. 42

k.p. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z 2006 r., o ile oczywiście takie działanie jest

merytorycznie uzasadnione.

Do pracowników mianowanych instytucja wypowiedzenia zmieniającego nie

może znaleźć zastosowania, bowiem analogiczny cel wynika z prawa pracodawcy

do przeniesienia służbowego. Natomiast wobec pracownika korpusu służby

cywilnej zatrudnionego na podstawie umowy o pracę pracodawca, może

zastosować wypowiedzenie zmieniające nawet w sytuacji zarzutu naruszenia

obowiązków członka korpusu służby cywilnej. Brakuje bowiem instrumentu

prawnego w ustawie z 2006 r. do dokonania takiej zmiany warunków zatrudnienia w

14

drodze jednostronnej decyzji pracodawcy (przeniesienia). Inną natomiast kwestią

jest wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec takiego pracownika i

ewentualne orzeczenie kary wydalenia ze służby.

Odmienna wykładnia kreowałaby znacznie większą stabilizację stosunku

zatrudnienia członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych na podstawie umowy

o pracę w porównaniu z urzędnikami mianowanymi, którzy mogą zostać

przeniesieni na inne stanowisko lub do innej miejscowości jednostronną decyzją

przełożonego. W tym kontekście wypada przypomnieć, że w ujęciu systemowym to

właśnie zatrudnienie, którego źródłem jest akt mianowania stanowi podstawę

korzystniejszą i zapewniającą większą – niż umowa o pracę – stabilność warunków

zatrudnienia. Z tych zatem względów nie daje się zaakceptować taka wykładnia

norm ustawy o Służbie Celnej i służbie cywilnej z 2006 r., która akceptowałaby

niejako odwrotną regułę. Prowadziłaby mianowicie do uniemożliwienia dokonania

jednostronnej, uzasadnionej, zmiany warunków zatrudnienia pracownika korpusu

służby cywilnej podczas gdy zmiana taka jest możliwa i dopuszczalną wobec

urzędnika tej służby (a w tym przypadku funkcjonariusza służby celnej).

Ad casum niewątpliwie odmowa wykonania polecenia stanowi wystarczające

uzasadnienie dla dokonania takiej modyfikacji. Zmiana miejsca pracy stanowi

rodzaj prewencji przed dokonywaniem tego rodzaju czynów przez innych

pracowników.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

/tp/