I UK 49/09

Sygn. akt I UK 49/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 lipca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

w sprawie z odwołania R. I.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o przeniesienie odpowiedzialności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 lipca 2009 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 12 grudnia 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 19

października 2006 r. oddalił odwołanie R. I. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 30 grudnia 2005 r., którą organ rentowy przeniósł na R. I.

odpowiedzialność za zobowiązania „P. " sp. z o.o. z tytułu nieopłaconych

obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 68.554,62

zł.

Sąd Okręgowy ustalił, że R. I. w okresie objętym obowiązkiem uiszczenia

składek był wiceprezesem zarządu Przedsiębiorstwa Produkcyjno -Usługowo -

Handlowego „P. " sp. z o.o. W tym okresie członkiem zarządu spółki był jeszcze,

jako prezes zarządu, E. P. W dniu 17 kwietnia 2001 r. spółka „P. " złożyła wniosek o

ogłoszenie upadłości. Następnie Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 30 lipca

2001 r. ogłosił upadłość Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Usługowo - Handlowego

„P. ". W wyniku prowadzonego następnie postępowania upadłościowego Zakład

Ubezpieczeń Społecznych otrzymał kwotę 973,60 zł tytułem zaległych zobowiązań

upadłej spółki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Funduszu Pracy i

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W powyższym stanie faktycznym Sąd Okręgowy ocenił odwołanie R. I. jako

nieuzasadnione i wyjaśnił, że spełnione zostały przesłanki umożliwiające

przeniesienie na członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

odpowiedzialności za zaległości podatkowe tej spółki, które to przesłanki podlegały

rozpatrzeniu w oparciu o przepis art. 116 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu

Okręgowego nie budzi wątpliwości, iż R. I. był członkiem zarządu spółki „P. " w

okresie, kiedy powstało zobowiązanie do uiszczenia składek. Sąd Okręgowy

wskazał, że spełniona została również przesłanka polegająca na bezskuteczności

egzekucji w stosunku do spółki. Nie ma bowiem potrzeby wydania postanowienia o

bezskuteczności egzekucji, skoro wobec spółki prowadzone było postępowanie

upadłościowe, w wyniku którego następuje umorzenie postępowań egzekucyjnych

z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Sąd

Okręgowy wskazał, że skoro w postępowaniu upadłościowym została dokona

likwidacja całego majątku masy upadłości oraz wykonany został plan podziału

3

funduszu masy, z którego to roszczenie ZUS zostało zaspokojone tylko do

wysokości 973,60 zł, to nie może budzić wątpliwości, iż została spełniona

przesłanka bezskuteczności egzekucji. Sąd Okręgowy podał ponadto, iż R. I. nie

przeprowadził żadnego dowodu dla wykazania, iż wniosek o upadłość złożono we

właściwym czasie, jak też, że brak jest jego winy w niepodjęciu działań w tym

kierunku, ani też dla wykazania, że wskazany został majątek spółki umożliwiający

zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych spółki.

Sąd Okręgowy wyjaśnił też, że nie był zasadny zarzut naruszenia przez

organ rentowy przepisu art. 118 Ordynacji podatkowej, ponieważ wskazany w tym

przepisie termin należy obliczyć od daty wydania decyzji, nie zaś od daty jej

doręczenia.

Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2007 r. Sąd Apelacyjny, Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację ubezpieczonego R. I.

W ocenie sądu drugiej instancji zaskarżone orzeczenie zostało wydane w

oparciu o prawidłowo poczynione ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny

podziela i przyjmuje jako własne.

Sąd zauważył, że zgodnie z art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.), który znajduje

zastosowanie poprzez art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz.74, ze zm.) za zaległości

składkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym

swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże

się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie

zgłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie układowe albo że niezgłoszenie

upadłości oraz brak postępowania układowego nastąpiły nie z jego winy, bądź też

wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa.

Zakres odpowiedzialności członków zarządu za powstałe zaległości został

unormowany w przepisie art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym

odpowiedzialność ta obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie

pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki.

Przepis art.116 §1 Ordynacji podatkowej w sposób precyzyjny definiuje

przesłanki, których zaistnienie jest konieczne, aby mogło nastąpić przeniesienie

4

odpowiedzialności na członków zarządu spółki kapitałowej. Należy przy tym mieć

na uwadze, iż do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu wymagane jest nie

tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji

zaległości podatkowej oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez

niego tej funkcji, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę

odpowiedzialność.

W ocenie Sądu Apelacyjnego sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że

zostały spełnione warunku umożliwiające przeniesienie na R. I. odpowiedzialności

za należności spółki „P. " z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W szczególności za niezasadny uznał sąd najdalej idący zarzut co do

naruszenia art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie decyzji o

odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, w sytuacji, gdy upłynęło już 5 lat od

końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość. W ocenie apelującego

użyte w art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej pojęcie „wydania decyzji" o

odpowiedzialności osób trzecich oznacza również jej doręczenie przed upływem

wskazanego terminu 5 - letniego. Apelujący podnosił, że takie rozumienie art. 118 §

1 Ordynacji podatkowej zostało utrwalone w orzecznictwie sądów

administracyjnych, a ponadto przemawia za tym dodatkowo brzmienie art. 212

Ordynacji podatkowej.

Przepis art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że nie można wydać

decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku

kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat.

Natomiast z akt organu rentowego wynika, że przedmiotowa decyzja organu

rentowego została wydana w dniu 30 grudnia 2005 r., natomiast jej doręczenie

nastąpiło w dniu 5 stycznia 2006 r. Poza sporem pozostaje więc, że okres 5 lat od

końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość, upływał z dniem 31

grudnia 2005 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie zaistniała sytuacja polegająca na upływie 5

lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość, ponieważ decyzja

organu rentowego została wydana w dniu 30 grudnia 2005 r., podczas gdy

ostatnim dniem tego terminu 5 - letniego był dzień 31 grudnia 2005 r. Nie ma zaś

znaczenia data doręczenia tej decyzji.

5

W ocenie Sądu Apelacyjnego obowiązujące przepisy prawa powinny zostać

w pierwszej kolejności poddane wykładni gramatycznej, a dopiero, gdy jej efekty

będą niewystarczające, możliwe jest sięganie do innych metod wykładni. Przepis

art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej posługuje się terminem „wydania decyzji", zaś

„wydanie" oznacza oznajmienie i ogłoszenie określonej treści, przy czym zakres

znaczeniowy tego terminu nie obejmuje już „doręczenia" oznaczającego oddanie,

przekazanie czegoś określonej osobie. Terminy „wydania" i „doręczenia" mają tak

oddalone od siebie zakresy znaczeniowe, iż nie ma podstaw do objęcia zakresem

terminu „wydania" decyzji, także samego „doręczenia" decyzji. Wobec jasności

znaczenia terminów użytych przez ustawodawcę w przepisie art. 118 § 1 Ordynacji

podatkowej nie ma, w ocenie Sądu Apelacyjnego, podstaw do sięgania po

argumentację właściwą dla wykładni systemowej, czy wręcz celowościowej.

Również w literaturze poświęconej problematyce przepisów Ordynacji

podatkowej spotykamy stanowisko, iż przepis art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej

powiązał przedawnienie z wydaniem, a nie z doręczeniem decyzji. Podnosi się tam,

że ilekroć ustawodawca chciał powiązać zaistnienie określonego skutku prawnego

z doręczeniem decyzji, w sposób wyraźny do tego się odwołał, np. w przypadku

przedawnienia prawa do doręczenia decyzji ustalającej (art. 68 Ordynacji

podatkowej). Natomiast skuteczne doręczenie decyzji o odpowiedzialności osoby

trzeciej jest wyłącznie okolicznością od której uzależnione jest rozpoczęcie biegu

terminu przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji - w przypadku

skutecznego doręczenia decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, organ

podatkowy może domagać się zapłaty wynikającego z niej zobowiązania przez

okres 3 lat liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym decyzję doręczono,

(patrz: Komentarz do ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa

[w:] R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja

podatkowa Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2006).

Sąd drugiej instancji zauważył następnie, że w wyroku z dnia 6 stycznia

2006 r. (II FSK 135/05, ONSAiWSA z 2006 r. Nr 6, poz. 163), do którego odwołuje

się również apelujący, Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział pogląd, iż

pojęcie „wydać decyzję", użyte w art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej obejmuje

również doręczenie decyzji osobie trzeciej przed upływem pięcioletniego terminu

6

wskazanego w tym przepisie. Orzeczenie to nie ma jednak przesądzającego

znaczenia, ponieważ w pierwszej kolejności trzeba mieć jednak na względzie, że

sąd rozpoznający sprawę cywilną, w rozumieniu art. 1 k.p.c., nie jest związany

orzeczeniem innego sądu, a prejudycjalność, w zakresie ściśle wskazanym w art.

11 k.p.c. przypisana jest wyłącznie prawomocnemu skazującemu wyrokowi

karnemu.

Dodatkowo sąd wskazał, iż Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzając

swoje rozważania odwołał się wniosków wynikających z przepisu art. 212 Ordynacji

podatkowej, zgodnie z którym organ wydający decyzję, jest nią związany z chwilą

jej doręczenia. Tymczasem w przepisie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych brak jest odesłania do art. 212 Ordynacji podatkowej, dlatego też nie

można na gruncie niniejszej sprawy podnosić argumentacji odwołującej się do

wniosków, jakie miałyby wynikać z odczytania normy wynikającej z art. 212

Ordynacji podatkowej.

Sąd Apelacyjny w pełni podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji co do

tego, iż zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia odpowiedzialności na

podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej.

Podkreślił, że w świetle dokumentów znajdujących się w aktach organu

rentowego nie budzi wątpliwości, że zobowiązanie powstało w okresie pełnienia

przez R. I. funkcji członka zarządu. Również prawidłowo ustalił sąd pierwszej

instancji, że spełniona jest także przesłanka w postaci bezskuteczności egzekucji

prowadzonej przeciwko spółce.

Sąd wskazał, że apelujący podnosił, że przesłanka ta nie została spełniona,

ponieważ nie zostało wydane formalne postanowienie o umorzeniu postępowania

przez organ egzekucyjny. Ten zarzut apelującego sąd uznał jednak za chybiony, co

trafnie wykazał także sąd pierwszej instancji. W przedmiotowej sprawie

prowadzone było bowiem wobec spółki „P. " sp. z o.o. postępowanie

upadłościowe, które przecież jako takie stanowi szczególne postępowanie

zmierzające do wyegzekwowania wierzytelności od niewypłacalnych dłużników

będących przedsiębiorcami. Wszczęcie i prowadzenie postępowania

upadłościowego rodzi wiele konsekwencji dla innych postępowań toczących się z

udziałem podmiotu, co do którego została ogłoszona upadłość, a jedną z takich

7

konsekwencji jest umorzenie z mocy prawa postępowań egzekucyjnych - po

uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. W przedmiotowej

sprawie wobec spółki „P. " sp. z o.o. zostało wydane w dniu 30 lipca 2001 r.

postanowienie o ogłoszeniu upadłości, a uprawomocnienie się tego postanowienia

oznaczało umorzenie z mocy prawa postępowań egzekucyjnych wobec spółki. Z

kolei w postępowaniu upadłościowym wykonano plan podziału funduszu masy

upadłości, a na tej podstawie roszczenia ZUS wobec upadłej spółki zostały

zaspokojone tylko do wysokości 973,60 zł., zaś następnie zostało wydane

postanowienie stwierdzające ukończenie postępowania upadłościowego. Wobec

takich okoliczności nie może budzić wątpliwości, że egzekucja prowadzona wobec

spółki okazała się bezskuteczna.

Sąd Apelacyjny zauważył także, iż orzecznictwo sądów administracyjnych w

powyższej kwestii nie jest jednolite. Na potwierdzenie tej tezy wskazał, iż Naczelny

Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2007 r. (I FSK 508/06, LEX nr

285287) stwierdził, że warunkiem koniecznym podjęcia orzeczenia w trybie art. 116

§ 1 Ordynacji podatkowej jest bezskuteczność egzekucji do majątku spółki, którą to

okoliczność można wykazać za pomocą wszelkich dowodów potwierdzających fakt

niemożności zaspokojenia całości bądź części publicznoprawnych roszczeń

Skarbu Państwa, zaś wymóg formalnego stwierdzenia bezskuteczności egzekucji

administracyjnej nie znajduje przy tym jakiegokolwiek umocowania w treści

obowiązującego prawa.

Sąd podkreślił następnie, że R. I. nie wykazał, że we właściwym czasie

zgłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie układowe, ani też nie wykazał, że

niezgłoszenie upadłości oraz brak postępowania układowego nastąpiły nie z jego

winy. Nie wskazał też mienia, z którego egzekucja jest możliwa. Tymczasem to

właśnie na R. I. spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie. Ponadto okolicznością

przemawiającą na niekorzyść R. I., jeśli chodzi o tzw. przesłanki negatywne

odpowiedzialności z art. 116 Ordynacji podatkowej, jest wydanie przez Sąd

Rejonowy w dniu 23 marca 2005 r. postanowienia o pozbawieniu R. I. prawa

prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz prawa pełnienia

funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, członka rady nadzorczej i

komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością lub

8

spółdzielni - na okres 2 lat. W uzasadnieniu postanowienia wskazano jako

podstawę orzeczenia tego zakazu zbyt późne, w stosunku do ciążącego

obowiązku, zgłoszenie wniosku o upadłość spółki „P. " przez R. I. będącego

członkiem zarządu tej spółki.

Sąd uznał wreszcie za nieuzasadniony także zarzut apelującego, iż

postępowanie z odwołania R. I. od decyzji organu rentowego powinno się toczyć z

udziałem osoby, która w spornym okresie była drugim członkiem zarządu. W tym

zakresie podkreślił, że jak wynika to z przepisów Ordynacji podatkowej,

odpowiedzialność członka zarządu za zaległości spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością jest odpowiedzialnością solidarną - członkowie zarządu

odpowiadają solidarnie ze spółką, solidarność dotyczy też ich wzajemnych relacji.

Wobec takiej natury tej odpowiedzialności, nie ma wymogu, by uczestniczył w tym

samym postępowaniu również drugi członek zarządu, jako zainteresowany. Sąd

podkreślił także, że sprawa dotycząca odpowiedzialność drugiego członka zarządu

była rozstrzygana w odrębnym procesie, w którym apelujący występował w

charakterze zainteresowanego.

Sąd drugiej instancji zauważył, że istota odpowiedzialności solidarnej

członków zarządu wynika z art. 366 § 1 k.c., a polega na tym, że kilku dłużników

może być zobowiązanych w ten sposób, iż wierzyciel (organ rentowy) może żądać

całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub

od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników

zwalnia pozostałych. Oznacza to, że organ rentowy może wszcząć postępowanie

przeciwko jednemu z członków zarządu i wydać w stosunku do niego decyzję o

przeniesieniu odpowiedzialności na osobę trzecią. Udział innych członków zarządu

w tym postępowaniu nie jest konieczny i zależy jedynie od ich woli (uzasadnienie

wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2006 roku, II FSK

139/05, LEX nr 221009).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł ubezpieczony,

zaskarżając go w całości oraz wnosząc o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w

całości jako sprzecznego z prawem oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego,

zmianę orzeczenia Sądu Apelacyjnego w ten sposób, że Sąd Najwyższy na podstawie art.

212 w zw. z art. 118 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń

9

społecznych stwierdzi, że nastąpiło przedawnienie odpowiedzialności za zobowiązania z

tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych albo o przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego, a

mianowicie:

 art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną interpretację polegającą na

przyjęciu, że decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej t.j. skarżącego za zobowiązania

PPHU "P. " sp. z o.o. wydana w dniu 30 grudnia 2005 r. na mocy art. 116 ordynacji nie

wymagała jej doręczenia w powyższym terminie stronom,

 art. 212.ordynacji podatkowej poprzez błędne przyjęcie, że nie ma on zastosowania w

sprawie, zaś doręczenie decyzji organu rentowego skarżącemu w dniu 5 stycznia 2006

r., tj. po upływie terminu przedawnienia, nie ma znaczenia dla odpowiedzialności

skarżącego za zobowiązania wobec organu rentowego,

 art. 59 § 2 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w

administracji (jt. Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) w zw. z art. 116 § 1 ordynacji

podatkowej poprzez przyjęcie, że brak postanowienia organu egzekucyjnego nie

stanowi przeszkody o stwierdzeniu o bezskuteczności egzekucji.

Skarżący wskazał ponadto na naruszenie przepisów postępowania tj. art. 47711

§ 1

k.p.c. w zw. z art. 116 i art. 92 § 1 Ordynacji podatkowej, przez stwierdzenie, że udział w

postępowaniu przed sądami orzekającymi w pierwszej i drugiej instancji drugiego członka

zarządu, czyli Eugeniusza P. nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, podczas gdy w

sprawie zawisłej przed Sądem Okręgowym przeciwko E. P., R. I. brał udział jako

zainteresowany.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony istotnym

naruszeniem prawa materialnego i naruszeniem przepisów postępowania, które mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że zgodnie z art. 212 zd. 1

Ordynacji podatkowej wszelkie decyzje wiążą organ podatkowy z chwilą ich doręczenia.

Decyzje przewidujące ulgi o których mowa w art. 67d wiążą organ podatkowy z

chwilą wydania. Art. 118 § 1 ordynacji podatkowej ma zastosowanie tylko w związku z

10

art. 212 ordynacji podatkowej. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w

wyroku z dnia 6 stycznia 2006 r. (II FSK 135/05 ONSAiWSA z 2006 r. Nr 6, poz. 93).

Jedyną formą oświadczenia woli organu podatkowego, a także rentowego jest

moment skutecznego doręczenia decyzji. Gdyby o rozszerzeniu odpowiedzialności za

zobowiązania decydował moment wydania decyzji, to byli członkowie zarządów byli by w

dużym niebezpieczeństwie. Przykładowo decyzja o odpowiedzialności za nieuregulowanie

zobowiązań wobec organu rentowego mogłaby być doręczona po upływie 10 lat.

Jeśli decyzja zaopatrzona byłaby w rygor wykonalności to zobowiązany do

odpowiedzialności za zobowiązania zlikwidowanej spółki mógłby popaść w ubóstwo nie

mając możliwości do skutecznej obrony. Przeniesienie decyzji za zobowiązania

podatkowe spółki wiąże organ podatkowy z chwilą jej doręczenia. A zatem nie może

zdaniem skarżącego istnieć nierówność pomiędzy odpowiedzialnością za zobowiązania

podatkowe podatników a odpowiedzialnością z tytułu zobowiązań za nieopłacone

składki na ubezpieczenie społeczne.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zasadniczym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było przeniesienie,

przez organ rentowy, odpowiedzialności za nieopłacone składki na ubezpieczenie

społeczne na byłego członka zarządu spółki z o.o. Sąd Okręgowy oddalił

odwołanie, a apelacja została oddalona przez Sąd Apelacyjny.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów

postępowania. Podniesione zarzuty należy ocenić jako istotne.

Pierwszy z zarzutów naruszenia prawa materialnego dotyczy problemu

związanego z naruszeniem art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31

ustawy „systemowej”. Skarżący podnosi, że decyzja z dnia 30 grudnia 2005 r.

została doręczona dopiero w dniu 6 stycznia 2006 r. Tak więc rozstrzygnięcie

problemu, czy przepis art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej wymaga doręczenia

decyzji przesądza o tym, czy nastąpiło przekroczenie 5 – letniego terminu. Przepis

ten stanowi, że nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby

trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość

podatkowa, upłynęło 5 lat. Problem ten był rozstrzygany przez NSA, jak i Sąd

11

Najwyższy. Można stwierdzić, że rozstrzygnięcia te uwzględniają również regulacje

Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 107 § 1). Naczelny Sąd

Administracyjny w wyroku z dnia 25 kwietnia 2006 r. (II OSK 714/05, ONSAiWSA

2006/5/132) orzekł, iż obowiązujące przepisy Kodeksu postępowania

administracyjnego nie dają podstaw do utożsamiania wydania decyzji z jej

doręczeniem. Wydanie (sporządzenie) decyzji zgodnie z wymaganiami art. 107 § 1

k.p.a. jest czynnością procesową wywołującą oznaczone skutki prawne. W uchwale

z dnia 17 grudnia 2007 r. (I FPS 5/07, ONSAiWSA 2008/2/22) NSA stwierdził

wprost, że pojęcie wydania decyzji, określonej w art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej

nie oznacza jej doręczenia. We wcześniejszym wyroku, z dnia 2 października 2002

r. (III RN 149/01, OSNP 2003/16/371) Sąd Najwyższy stwierdził, że datą wydania

decyzji przez organ podatkowy jest data jej podpisania przez osobę upoważnioną

do jej wydania. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9

grudnia 2008 r.(I UK 151/08), w którym uznał, że w sprawie z odwołania od decyzji

organu rentowego o odpowiedzialności członka zarządu spółki za składki na

podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej w zw. z ustawą „systemową”, ocena

sądu obejmuje przedawnienie na moment jej wydania wynikające z art. 118 § 1

Ordynacji w zw. z art. 31 ustawy „systemowej”. Skład orzekający w niniejszej

sprawie podzielił powyższe poglądy NSA i SN i uznał, że zarzut

naruszenia przepisów dotyczących wydania przedmiotowej decyzji jest niezasadny.

W stanie prawnym w dacie orzekania nie było podstaw do stosowania

art. 212 Ordynacji podatkowej. Przepis art. 31 ustawy „systemowej” nie wymieniał

bowiem tego przepisu. Tym samym zarzut naruszenia art. 212 Ordynacji nie mógł

mieć miejsca.

Drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego dotyczył problemu

obowiązku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, mającego poprzedzać

stwierdzenie bezskuteczności egzekucji. Skarżący zarzucał bowiem naruszenie art.

59 § 2 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w

administracji w zw. z art. 116 § 1 i art. 92 § 1 Ordynacji podatkowej. Problem

powyższy został rozstrzygnięty w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 13 maja 2009 r. (I UZP 4/09). W uchwale tej przyjęto, że co do zasady

bezskuteczność egzekucji z majątku spółki o.o., o której mowa w art. 116 § 1

12

Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 ustawy „systemowej” może być stwierdzona

wyłącznie w postępowaniu w sprawie egzekucji należności z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne, poprzedzającym wydanie decyzji o odpowiedzialności

członka zarządu spółki za te należności. Wynika więc z tego, że organ rentowy nie

jest uprawniony do samodzielnego decydowania o tym, czy egzekucja będzie

bezskuteczna. Jak podkreślił, w uchwale, Sąd Najwyższy bezskuteczność

egzekucji w rozumieniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej występuje też w

przypadku, gdy sam wierzyciel dysponuje postanowieniem o umorzeniu

postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezskuteczność,

postanowieniem o umorzeniu postępowania upadłościowego czy odmowie jego

wszczęcia. Niemożliwość realizacji celu postępowania upadłościowego jest

równoznaczna z bezskutecznością egzekucji uniwersalnej. Ostatecznie Sąd

Najwyższy stwierdził, że „bezskuteczność egzekucji” powinna być rozumiana jako

sytuacja, w której nie ma jakichkolwiek wątpliwości, iż nie zachodzi żadna

możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części

majątku spółki. Na tej podstawie można więc przyjąć, iż jeżeli wobec spółki było

prowadzone postępowanie upadłościowe, w którym dokonano podziału masy

upadłości i roszczenie organu rentowego zostało zaspokojone tylko w części, to

spełniona jest przesłanka ”bezskuteczności egzekucji”. Z tego względu drugi z

zarzutów naruszenia prawa materialnego również nie był uzasadniony.

Natomiast zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 47711

k.p.c. w zw. z art.

116 i art. 92 Ordynacji podatkowej. Nie ulega wątpliwości, że drugi członek zarządu

jest osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 47711

§ 2 k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem osobą zainteresowaną jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od

rozstrzygnięcia sprawy. Sąd powinien więc wezwać ją do udziału w postępowaniu

bądź z urzędu, bądź na jej wniosek lub na wniosek jednej ze stron. Naruszenie

powyższego przepisu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga

kasacyjna znajduje więc oparcie w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. Podkreślenia wymaga,

iż naruszenie polega w tym przypadku jedynie na możliwości wpłynięcia na

rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego.

Należy również zauważyć, że problem odpowiedzialności solidarnej

członków zarządu spółki z o.o. za zobowiązania podatkowe (składkowe) budzi

13

wiele różnych kontrowersji. Między innymi dotyczy to możliwości wydawania decyzji

jedynie w stosunku do niektórych członków zarządu. W kwestii tej wypowiedział się

w uchwale z dnia 9 marca 2009 r. (I FPS 4/08, LEX 486211) NSA. Rozstrzygnięto

w niej, że przepis art. 116 § 1 ordynacji podatkowej nakłada obowiązek na organ

podatkowy do prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za

zaległości podatkowe spółki z o.o. wobec wszystkich osób mogących ponosić taką

odpowiedzialność. Problem taki został też przekazany do rozstrzygnięcia

powiększonemu składowi Sądu Najwyższego (I UZP 3/09). Jedno z zagadnień

prawnych dotyczy tego, czy dopuszczalne jest wydanie przez ZUS decyzji (na

podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 i 32 ustawy

„systemowej) o odpowiedzialności członków zarządu za zaległości składkowe

spółki z o.o., wyłącznie wobec niektórych członków zarządu tej spółki.

Z powyższych względów, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c., orzeczono jak w

sentencji wyroku.