I UK 27/09

Wyrok z dnia 22 lipca 2009 r.

I UK 27/09

Okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w czasie nauki w szkole

przysposobienia rolniczego podlega zaliczeniu do wymaganego stażu pracy

(art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153,

poz. 1227 ze zm.), jeżeli wykonywanie tej pracy było warunkiem pobierania nau-

ki, podlegającym weryfikacji przy przyjmowaniu do szkoły (art. 14 ust. 1 ustawy

z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania, Dz.U. Nr 32,

poz. 160).

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jolanta Strusińska-

Żukowska, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca

2009 r. sprawy z odwołania Ireny P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w B. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 października 2008 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Białymstoku do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 7 grudnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

B. (organ rentowy) odmówił Irenie P. (wnioskodawczyni) prawa do emerytury na pod-

stawie art. 46 w związku z art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39,

poz. 353 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), po ustaleniu, że udowodniła łącznie

27 lat, 2 miesiące i 28 dni okresów ubezpieczenia zamiast wymaganych 30 lat. Or-

gan rentowy nie uwzględnił okresu od 11 sierpnia 1967 r. do 3 listopada 1971 r. z

2

tytułu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców wobec nieudowodnienia, że rodzice

posiadali gospodarstwo rolne. Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od powyższej

decyzji.

Wyrokiem z dnia 8 maja 2008 r. [...] Sąd Okręgowy w Białymstoku zmienił za-

skarżoną decyzję organu rentowego i przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury

od dnia 1 listopada 2007 r., przyjmując, że pracowała w spornym okresie jako do-

mownik w gospodarstwie rolnym rodziców o powierzchni 0,53 ha. Ponadto rodzice jej

dodatkowo dzierżawili od nadleśnictwa pole i łąkę o powierzchni 4ha. We wrześniu

1967 r. wnioskodawczyni podjęła naukę w Szkole Przysposobienia Rolniczego w W.,

którą ukończyła w 1970 r. W okresie nauki (zajęcia w godzinach 1800

-2000

) wniosko-

dawczyni - jak zeznali świadkowie - codziennie wykonywała wszystkie prace w

gospodarstwie. Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją.

Wyrokiem z dnia 8 października 2008 r. [...] Sąd Apelacyjny w Białymstoku

zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Ireny P. od decyzji organu rentowego.

Uznając apelację organu rentowego za zasadną, Sąd Apelacyjny wskazał, że brak

jest dowodów, by w latach 1967-1971 rodzice wnioskodawczyni posiadali gospodar-

stwo rolne poza zabudowaną działką o powierzchni 0,53ha, którą nabyli w zamian za

dożywocie. Ponadto za niewiarygodne uznał zeznania świadków dotyczące po-

wierzchni gospodarstwa rodziców wnioskodawczyni oraz nakład pracy wnioskodaw-

czyni w gospodarstwie rolnym jej rodziców.

Wnioskodawczyni zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

całości, podnosząc zarzuty naruszenia: 1) art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, art.

553

k.c. oraz art. 1 ust. 2 dekretu z 30 czerwca 1951 r. o podatku gruntowym w za-

kresie określenia znaczenia terminu „gospodarstwo rolne”, ponieważ przepisy te nie

określają powierzchni jaką winno mieć gospodarstwo rolne, którego powierzchnia

minimalna określona na 1 ha została wprowadzona dopiero przez art. 8 ustawy z 24

lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidual-

nych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10,

poz. 53), zaś wcześniej za gospodarstwo rolne dla celów podatku rolnego uważano

„obszar użytków rolnych, lasów i gruntów leśnych, gruntów pod stawami oraz grun-

tów pod zabudowaniami związanymi z prowadzeniem tego gospodarstwa o łącznej

powierzchni przekraczającej 0.5 ha”, zaś wnioskodawczyni pracowała w gospodar-

stwie rolnym o powierzchni powyżej 0,5 ha w latach 1967-1970; 2) art. 10 ust. 1 pkt 3

ustawy emerytalnej, przez pominięcie, że we wrześniu 1967 r. wnioskodawczyni

3

podjęła naukę w Szkole Przysposobienia Rolniczego w W., którą ukończyła w 1970 r.

i w tym czasie wykonywała wszystkie prace w gospodarstwie rolnym, zaś jednym z

warunków uczęszczania do szkoły tego rodzaju była praca „w indywidualnym gospo-

darstwie rolnym własnym lub rodzinnym albo innym”; 3) naruszenie art. 227, 233 § 1

w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez brak wszechstronnej oceny i rozważenia ze-

branego w sprawie materiału dowodowego wynikającej z niewłaściwej oceny

oświadczenia wnioskodawczyni oraz zeznań świadków, którzy jednoznacznie twier-

dzili, że wnioskodawczyni wykonywała prace w gospodarstwie rolnym rodziców co-

dziennie, stale i w wymiarze co najmniej pełnego okresu czasu pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni ma uzasadnione podstawy, choć nie

wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Skarga kasacyjna

ma charakter nadzwyczajnego środka zaskarżenia, czego wyrazem jest między in-

nymi istotne ograniczenie dostępności skargi kasacyjnej pod względem dopuszczal-

nych jej podstaw. W szczególności, zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną w granicach jej podstaw, jest związa-

ny z mocy art. 39813

§ 2 k.p.c. ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę za-

skarżonego orzeczenia (wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2006 r., II CSK

136/05). Dlatego zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.,

poprzez brak wszechstronnej oceny i rozważenia zebranego w sprawie materiału

dowodowego nie podlega w niniejszej sprawie kontroli kasacyjnej.

Uzasadnione okazały się natomiast zarzuty naruszenia powołanych w skardze

przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej w

szczególnym przypadku, o którym mowa w ostatnim tiret tego przepisu, przy ustala-

niu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również

przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym

po ukończeniu 16 roku życia. W pierwotnym brzmieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 14 grud-

nia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich ro-

dzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.) definiował gospodarstwo

rolne jako nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną

całość gospodarczą obejmującą grunty rolne i leśne wraz z budynkami, urządzeniami

4

i inwentarzem, oraz prawa i obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa - o

powierzchni co najmniej 0,5 ha. Definicja ta uległa zmianie z dniem 1 stycznia 1989 r.

na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpiecze-

niu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy

o podatku rolnym, który zawęził pojęcie gospodarstwa rolnego tylko do takich nieru-

chomości rolnych, w których powierzchnia użytków rolnych przekraczała 1 ha. Z do-

łączonego do akt wniosku wnioskodawczyni o emeryturę [...] aktu własności ziemi

wydanego przez naczelnika powiatu w W. z 13 maja 1974 r. wynika, że rodzice wnio-

skodawczyni byli od 1946 r. posiadaczami, a następnie - na mocy ustawy z 26 paź-

dziernika 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych - właścicielami „go-

spodarstwa rolnego o powierzchni 0,53 ha”. Tym samym, wbrew stanowisku Sądu

Apelacyjnego wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz w braku od-

miennych ustaleń, należy przyjąć, że rodzice wnioskodawczyni posiadali gospodar-

stwo rolne, którego powierzchnia przekraczała próg 0,5 ha. Aczkolwiek nie można

wykluczyć, że posiadana przez rodziców wnioskodawczyni nieruchomość nie speł-

niała pozostałych wymogów definicji gospodarstwa rolnego z art. 2 pkt 4 ustawy z 14

grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich

rodzin w jego pierwotnym brzmieniu, w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego nie

wskazano, na jakiej podstawie przyjął on, że przedmiotowa nieruchomość nie była

gospodarstwem rolnym w rozumieniu ustawy, lecz „zabudowaną działką o po-

wierzchni 0,53 ha”.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny nie ustosunkował się również do

kwestii związku między pobieraniem przez wnioskodawczynię nauki w szkole przy-

sposobienia rolniczego a wykonywaniem pracy w gospodarstwie rolnym rodziców,

poprzestając na negatywnej ocenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność

pracy wnioskodawczyni w gospodarstwie rolnym rodziców. Z ustawy z dnia 15 lipca

1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania (Dz.U. Nr 32, poz. 160) wynika zaś,

że słuchaczami szkół przysposobienia rolniczego mogły być osoby pracujące w rol-

nictwie i nieuczęszczające do innych szkół (art. 14 ust. 1). Natomiast z ustaleń po-

czynionych przez Sąd Okręgowy i niekwestionowanych przez Sąd Apelacyjny wyni-

ka, że nauka w szkole trwała przez trzy dni w tygodniu, po dwie godziny wieczorem

od 1800

do 2000

. Oznacza to, że organizacja nauki pozwalała wnioskodawczyni speł-

nić wymóg pracy w gospodarstwie rolnym w stosownym wymiarze czasu pracy. Je-

żeli zatem okaże się, że wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym rodziców było -

5

podlegającym weryfikacji przy przyjmowaniu do szkoły - warunkiem nauki w szkole

przysposobienia rolniczego, należy przyjąć, że okres przez jaki wnioskodawczyni

uczęszczała do wyżej wymienionej placówki oświatowej powinien podlegać zalicze-

niu do wymaganego stażu pracy zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej .

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================