II CSK 66/09

Sygn. akt II CSK 66/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lipca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. G.

przeciwko Oficynie Wydawniczej „A.” - Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w P. oraz D. P.

o ochronę praw autorskich,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 24 lipca 2009 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 sierpnia 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Zaskarżonym przez pozwanych Oficynę Wydawniczą „A.” sp. z o.o. oraz D.

P. wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2008 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanych

od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 6 marca 2008 r. W sprawie tej

poczyniono następujące ustalenia.

W dniu 5 czerwca 1996 r. powód A. G. i pozwana Oficyna Wydawnicza „A.”

sp. z o.o zawarli umowę, której przedmiotem było wykonanie tłumaczenia z języka

angielskiego na język polski części haseł wchodzących w skład publikacji pt.

„Encyklopedia...." Podstawę przekładu stanowił oryginalny tekst „The Guinness

Who's Who of Jazz." Powód dostarczać miał tłumaczenie partiami, a całość

tłumaczenia w postaci wydruku komputerowego i dyskietki powód zobowiązał się

dostarczyć w terminie do 30 września 1996 r. Jedną kopię tłumaczenia w postaci

zbioru na dyskietce komputerowej powód miał pozostawić dla siebie.

Na podstawie § 2 i 3 umowy pozwane Wydawnictwo nabyło wyłączne prawo

do wydawania tłumaczenia drukiem w formie książkowej, rozpowszechniania

w jakikolwiek sposób, w tym obrotu we wszystkich nakładach i wydaniach bez

ograniczenia liczby egzemplarzy i wydań. Wysokość wynagrodzenia powoda

uzależniona była od wydania tłumaczenia drukiem w określonej liczbie

egzemplarzy. Wydawca obowiązany był w terminie 45 dni, licząc od dnia

dostarczenia tłumaczenia, zawiadomić tłumacza o przyjęciu lub nieprzyjęciu

tłumaczenia lub o uzależnieniu przyjęcia danej partii tłumaczenia od wprowadzenia

zmian określonych przez Wydawcę w wyznaczonym terminie, a niewysłanie takiego

zawiadomienia miało być uważane za przyjęcie danej partii tłumaczenia (§ 10

umowy). Zgodnie z umową powodowi przysługiwało prawo do dokonania korekty

autorskiej (§ 13 umowy), która jednak nie została wykonana z powodu

nieprzekazania powodowi przez pozwane Wydawnictwo tłumaczenia. Po przyjęciu

tłumaczenia Wydawca zobowiązany był do wydania i rozpowszechnienia w terminie

1 roku co najmniej w jednej z form określonej w § 2 umowy.

Powód wywiązał się z umowy i po przetłumaczeniu biogramów w przedziale

literowym od „A" do „G" dostarczył je pozwanemu Wydawnictwu na dyskietkach

ATARI ST 520 w kilku partiach. Po dostarczeniu przez powoda pierwszej partii

3

tłumaczenia pozwane Wydawnictwo zgłosiło pewne uwagi do przekazanego przez

powoda materiału, dotyczące sposobu zapisywania różnych elementów takich jak

np. odmiany nazwisk. W kolejno przekazanych powodowi partiach tłumaczenia na

dyskietkach powód uwzględnił uwagi Wydawcy.

Po otrzymaniu całego tłumaczenia od powoda pozwane Wydawnictwo

wypłaciło powodowi honorarium za tłumaczenie, ale nie przekazało tego

tłumaczenia powodowi do korekty autorskiej i nie zgłosiło żadnych zastrzeżeń do

tłumaczenia. W Wydawnictwie „A." przyjęte było wprawdzie, że informowało ono

zainteresowanego o rezygnacji z wydania jego utworu, brak jednak dowodu, że

taka informacja została powodowi wysłana.

Powód utrwalał tłumaczone biogramy na dyskietkach, pracując na sprzęcie

komputerowym ATARI S.T. 520 i takie dyskietki z tłumaczeniem dostarczył

pozwanemu Wydawnictwu. Pozostałe biogramy książki „The Guinness

Who's Who of Jazz" tłumaczyli R. K. i J. W.

Powód nie otrzymał od Wydawnictwa przetłumaczonego przez siebie tekstu

do korekty i wobec tego powziął obawę, że cykl wydawniczy opóźni się.

Zatelefonował więc do pozwanego D. P., redaktora merytorycznego edycji

Guinnessa w Wydawnictwie „A.", aby zorientować się, na jakim etapie jest sprawa.

Z rozmowy tej dowiedział się, że ani jego tłumaczenie, ani tłumaczenia pozostałych

tłumaczy nie zostaną wykorzystane, a pozwany D. P. chce napisać własną

publikację. Informacja ta wzbudziła w powodzie obawę, że wykonane przez niego

dla Wydawnictwa „A." tłumaczenie może zostać wykorzystane w sposób niezgodny

z umową.

Powód bowiem w swojej praktyce tłumacza nie spotkał się z tym, aby

wydawnictwo wydało pieniądze na tłumaczenie, a następnie go nie wykorzystało.

Na podstawie informacji, że pozwany D. P. miał być redaktorem wydania

Guinnessa i chce sam wykonać całość pracy, a więc napisać książkę

i przetłumaczyć cały tekst książki, chociaż nie trudni się tym zawodowo, powód

podejrzewał, że pozwany D. P. chce zrobić jakiś rodzaj kompilacji.

Przed ukazaniem się książki „Encyklopedia... " powód przekazał fragmenty

tłumaczeń biogramów wykonanych dla Wydawnictwa „A." redaktorowi Jazzi

magazine R. B. wiosną 1999 r. Po ukazaniu się przedmiotowej Encyklopedii

4

jesienią 1999 r. świadek ten pisał recenzję do tej książki dla Jazzi magazine i

porównał wówczas tekst otrzymany od powoda z tekstem zawartym ww.

Encyklopedii, stwierdzając, że teksty te zawierają „dokładnie te same

sformułowania.”

Na zlecenie pozwanego Wydawnictwa „A." pozwany D. P. miał dokonać

oceny merytorycznej materiałów dostarczonych przez Wydawnictwo „A.," w tym

również przetłumaczonego przez powoda i dwóch innych tłumaczy tekstu „The

Guinness Who's Who of Jazz", które miało się ukazać w serii „Encyklopedii …" i

miało być kolejnym tomem tej serii. Po zapoznaniu się z tymi tłumaczeniami

pozwany ten uznał, że nie ma możliwości połączenia tłumaczeń autorstwa trzech

różnych tłumaczy w jedną książkę, gdyż tak różnią się stylistyką rytmem, użyciem

pewnych sformułowań, że wydana książka miałaby trzy różne brzmienia, a żadne z

przedstawionych mu tłumaczeń nie spełnia roli wydawnictwa encyklopedycznego.

Pozwany uznał również, że w przekazanych mu tłumaczeniach jest tyle

nieścisłości, że nie będzie ich sprawdzał oraz że napisze nową książkę opartą na

szkielecie Guinnessa i do książki tej włączy dodatkowe biogramy, których w

Guinnessie nie ma, a z Guinnessa usunie biogramy nie mające odniesienia na

rynku polskim.

W wyniku prowadzonych rozmów pomiędzy pozwanym Wydawnictwem „A."

a pozwanym D. P. doszło do zawarcia w dniu 15 czerwca 1997 r. umowy o

napisanie oryginalnego utworu „Encyklopedia Jazzu" w terminie do 28 lutego 1998

r. Miała to być kompilacja będąca połączeniem wcześniejszych tekstów autorskich

D. P. z tłumaczeniem oryginału Ginnessa. W § 5 ust. 1 umowy przewidziano

wynagrodzenie dla autora za wydanie utworu drukiem w formie książkowej, a w § 6

zaznaczono, że wynagrodzenie ustalone w § 5 ust. 1 umowy obejmuje wykonanie i

dostarczenie tłumaczenia w umówionej postaci.

Pozwana Oficyna Wydawnicza „A." sp. z o. o. wydała w 1999 r. książkę pt.

„Encyklopedia …", wskazując jako autora tej pozycji pozwanego D. P. W książce tej

oprócz biogramów muzyków zagranicznych znalazły się biogramy muzyków

polskich.

We wstępie do książki „Encyklopedia …" pozwany D. P. zawarł między

innymi następującą informację: „...zamysłem Wydawnictwa było przygotowanie

5

tomu jazzowego na podstawie (podobnie jak kilka poprzednich tomów) oryginalnej

publikacji „The Guinness Who's Who of Jazz" pod redakcją brytyjskiego krytyka C.

L. W trakcie opracowywania merytorycznej strony tomu dostrzegłem jednak sporo

uproszczeń, zasadniczych błędów i konsekwentnego promowania brytyjskich

artystów kosztem wielu wybitnych i znanych jazzmanów. Uznałem zatem za

konieczne przygotowanie własnej wersji tomu „JAZZ".

We wstępie do książki pozwany D. P. podziękował również wszystkim,

„którzy dokładali starań i pracy w realizacji tego wydawnictwa", podając, że

„szczególnie ważna okazała się pomoc oraz sugestie R. K., A.G., P. B. ...". W

rzeczywistości powód nie udzielił pozwanemu D. P. żadnej pomocy ani sugestii w

realizacji książki, a nazwisko powoda ukazało się zupełnie bezprawnie. Pozwany

D. P. wyjaśnił, że od Wydawnictwa wiedział, że powód był zaangażowany w projekt

przygotowywania „Encyklopedii Guinnesa" i dlatego w przedmowie książce umieścił

podziękowanie, chcąc uhonorować ludzi, którzy w jakiś sposób uczestniczyli w

całym wielkim projekcie tworzenia książki.

Po ukazaniu się w 1999 r. książki „Encyklopedia …" powód porównał

biogramy zagranicznych muzyków od litery „A" do „G", które ukazały się w książce

D. P., z własnym tłumaczeniem tychże biogramów wykonanym dla Wydawnictwa

„A." i zauważył, „że większość z nich jest praktycznie wzięta bez zmian" z

biogramów przetłumaczonych przez niego oprócz dodanej dyskografii.

Powód A. G. wniósł o ochronę swych praw autorskich przez nakazanie

pozwanym Oficynie Wydawniczej A. sp. z o.o. i D. P. zaniechania wprowadzania do

sprzedaży i wycofanie z obrotu egzemplarzy książki pt. „Encyklopedia …" oraz

o opublikowanie w miesięczniku „Jazz Forum" i w „Gazecie Wyborczej"

oświadczenia przyznającego, że pozwani dopuścili się rozpowszechniania plagiatu

twórczości powoda, zawierającego przeproszenie powoda za dokonanie

naruszenia prawa autorskiego, a także domagał się zasądzenia na swoją rzecz od

pozwanych zadośćuczynienia w kwocie 20.000 zł za doznaną krzywdę.

Pozwani Oficyna Wydawnicza A. sp. z o. o. i D. P. wnieśli o oddalenie

powództwa, podnosząc, że nie dopuścili się przejęcia twórczości powoda i że

autorem powyższej publikacji jest pozwany D. P.

6

Wyrokiem z dnia 6 marca 2008 roku Sąd Okręgowy w P. zobowiązał

pozwanych do usunięcia skutków naruszenia autorskich praw osobistych powoda

przez zaniechanie wprowadzenia do sprzedaży oraz wycofanie z obrotu

egzemplarzy książki pt. „Encyklopedia …" z bezprawnie podanym autorstwem

pozwanego D. P., a także zamieszczenie w formie płatnego ogłoszenia, poza

działem ogłoszeń drobnych, w miesięczniku „Jazz Forum" oraz dzienniku „Gazeta

Wyborcza" - wydanie ogólnopolskie sobotnio-niedzielne, ogłoszenia o następującej

treści: „Oficyna Wydawnicza „A." spółka z o.o. w P. i D. P. oświadczają, że

bezprawnie podali D. P. jako autora książki pt. „Encyklopedia …", przy czym D. P.

dopuścił się plagiatu w stosunku do A. G., autora polskiego przekładu haseł

wykorzystanych w powyższej książce w zakresie liter od „A" do „G", dotyczących

muzyków zagranicznych. W związku z powyższym Oficyna Wydawnicza „A."

spółka z o.o. w P. i D. P. przepraszają A. G. za dokonane naruszenie prawa

autorskiego.” Ponadto Sąd zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda

kwotę 20.000 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił.

Rozpoznając apelację pozwanych Sąd II instancji stwierdził, że Sąd

Okręgowy poczynił w analizowanej sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne na

podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Z poczynionych ustaleń

wyciągnięte zostały prawidłowe wnioski prawne i poprawnie Sąd I instancji

zinterpretował treść oraz znaczenie zastosowanych przepisów. Ponadto Sąd

Apelacyjny wskazał, że przyjmuje ustalenia faktyczne i wnioski prawne Sądu

Okręgowego jako swoje własne.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie można uznać za zasadny zarzut

pozwanych, że Sąd I instancji naruszył art. 78 prawa autorskiego w zw. z art. 16

prawa autorskiego. Pozwani twierdzili, że do naruszenia ww. przepisów doszło

w wyniku ich błędnej wykładni i przyjęcia, że naruszenie praw autorskich powoda

nastąpiło na skutek bezprawnego wykorzystanie tłumaczeń jego autorstwa, mimo

iż po pierwsze brak jest w materiale dowodowym podstaw do takiego przyjęcia, po

drugie w zawartej umowie o tłumaczenie powód udzielił zgody na ich

wykorzystanie. Ponadto zdaniem pozwanych naruszenie art. 78 Prawa

autorskiego, polegało także na jego błędnym zastosowaniu i zasądzeniu od

pozwanych zadośćuczynienia oraz nakazania wycofania z obrotu przedmiotowej

7

książki, mimo iż Sąd I instancji nie ustalił, czy naruszenie praw autorskich przez

pozwanych było zawinione.

Jak zauważył Sąd Apelacyjny przedmiotem niniejszego procesu nie są

autorskie prawa majątkowe, lecz naruszenie autorskich praw osobistych tłumacza

związanych z prawem do oznaczenia autorstwa i występowania jako autor dzieła

jakim jest tłumaczenie. Tym samym nie ma najmniejszych wątpliwości, że

naruszenie osobistych praw autorskich powoda polegające na pominięciu

wskazaniu powoda jako autora tłumaczenia „Encyklopedia …" jest zawinione i to w

postaci winy umyślnej. Tym samym wbrew zarzutom pozwanych prawidłowo Sąd

Okręgowy uznał, że pozwany D. P. dopuścił się plagiatu w stosunku do twórczości

powoda i tym samym w stosunku do tego pozwanego powództwo na podstawie art.

78 ust. 1 o prawie autorskim i prawach pokrewnych podlegało w całości

uwzględnieniu.

Zdaniem Sądy Apelacyjnego trafnie Sąd I instancji uwzględnił powództwo

również w stosunku do pozwanego Wydawnictwa. Należy bowiem zauważyć, że

legitymację bierną w procesie o ochronę praw autorskich ma każda osoba, która

bezprawnie wkracza w autorskie prawa osobiste i że do określenia kręgu osób

stosuje się przepis art. 422 k.c. Podstawą zatem odpowiedzialności z tytułu prawa

autorskiego w stosunku do tego pozwanego jest również wydawca dzieła.

W stosunku do tego pozwanego Sąd Okręgowy prawidłowo uwzględnił powództwo,

z tym jednak zastrzeżeniem, że przyjął, iż plagiatu w stosunku do powoda dopuścił

się jedynie D. P., a pozwane Wydawnictwo bezprawnie wprowadziło do sprzedaży

sporną „Encyklopedię. ...", nie dopuściło się natomiast plagiatu.

Zdaniem Sądu II instancji środki ochrony praw zastosowane przez Sąd I

instancji należy uznać za stosowne w rozumieniu art. 78 prawa autorskiego

i adekwatne do stopnia naruszenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 78 ust. 1

twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem,

może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może

także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności

potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne

oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione,

sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia

8

za doznaną krzywdę lub - na żądanie twórcy - zobowiązać sprawcę, aby uiścił

odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji słusznie uwzględnił żądanie

przez powoda na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach

pokrewnych kwoty 20 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,

zważywszy na rozmiar plagiatu oraz jego opublikowanie. Żądana kwota jest

odpowiednia i w każdym razie wbrew zarzutom pozwanych niewygórowana.

Za nieuzasadniony uznał także Sąd Apelacyjny zarzut pozwanych, że

sentencję wyroku Sądu I instancji w pkt. 1 uznać należy za nieprecyzyjną i jako

taką uniemożliwiającą jej wykonanie, albowiem niniejszy spór sądowy dotyczy

I wydania „Encyklopedii… " z 1999 r.

Prawdą jest, że powód w pozwie z dnia 4 listopada 2002 roku wniósł

o zaniechanie wprowadzania do sprzedaży oraz wycofanie z obrotu egzemplarzy

książki pt: „Encyklopedia… " . Trzeba jednak mieć na uwadze, że zgodnie z treścią

art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego

wywodzi skutki prawne. Tym samym ten, kto, powołując się na przysługujące mu

prawo, żąda czegoś od innej osoby, obowiązany jest udowodnić fakty (okoliczności

faktyczne) uzasadniające to żądanie, ten zaś, kto odmawia uczynienia zadość

żądaniu, a więc neguje uprawnienie żądającego, obowiązany jest udowodnić fakty

wskazujące na to, że uprawnienie żądającemu nie przysługuje. Pozwani znając

stanowisko powoda oraz przedstawione przez niego środki dowodowe wskazujące

na zaistnienie naruszenia, winni wykazać, że wprowadzili stosowne zmiany w

wydawnictwie, na skutek których stan naruszenia autorskich praw osobistych

powoda ustał, czego pozwani w trakcie trwania postępowania nie podnieśli.

W skardze kasacyjnej pozwani zarzucili:

Naruszenie prawa materialnego, tj. a) art. 1. ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy

o prawie autorskim i prawach pokrewnych przez ich niewłaściwe zastosowanie

i przyjęcie, że dokonane przez powoda tłumaczenie haseł encyklopedycznych było

przejawem działalności twórczej o indywidualnym charakterze; b) art. 6 k.c. w zw.

z art. 78 ust. 1 ustawy o prawach autorskich i prawa pokrewnych, polegające na ich

błędnej wykładni i przyjęciu, iż ciężar udowodnienia zmian dokonanych w kolejnych

wydaniach Encyklopedii… spoczywa na pozwanych, mimo iż faktów, z których

9

wywodzone jest roszczenie - w tym przede wszystkim tożsamość Encyklopedii... z

publikacją będącą w obrocie, której wycofania się domaga - powinien dowodzić

powód; c) art. 78 w zw. z art. 16 ustawy o prawach autorskich i prawa pokrewnych,

polegające na ich błędnej wykładni i przyjęciu, iż naruszenie praw autorskich

powoda polegało na pominięciu wskazania go wbrew umowie jako autora

tłumaczenia, mimo iż zgodnie z dokonanymi ustaleniami faktycznymi, powód był

autorem tłumaczenia jedynie części spornych haseł, został wymieniony z nazwiska

w preambule do Encyklopedii... w umowie zaś nie było ustalone w jaki sposób ma

zostać uwidocznione autorstwo tłumaczeń powoda, za to powód upoważnił w

umowie wydawnictwo do wykorzystania utworu; d) art. 78 ustawy o prawach

autorskich i prawa pokrewnych w zw. z art. 422 k.c., polegające na ich błędnej

wykładni i przyjęciu, iż również pozwanej Oficynie Wydawniczej A. Sp. z o.o.

przypisać należy na podstawie art. 422 k.c. zawinione naruszenie praw autorskich

powoda, a tym samym zasądzić od tego pozwanego zadośćuczynienie - mimo iż

w ustaleniach faktycznych przyjęto, że pozwany ten nie dopuścił się plagiatu,

w związku z czym nie sposób przypisać temu pozwanemu winy w naruszeniu praw

autorskich powoda;

2) Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik

sprawy, tj.: art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art.

391 k.p.c., polegające na dokonaniu przez Sąd II instancji oceny dowodu z zeznań

świadków A. J., K. B., E. W., której dokonania zaniechał Sąd I instancji - z

naruszeniem granic swobodnej oceny dowodów i zaniechaniu wyjaśnienia w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn, dla których uznał zeznania ww.

świadków za ogólnikowe i nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał na jakiej podstawie

faktycznej i prawnej oparł swoje rozstrzygniecie i jego wyrok w pełni poddaje się

kontroli kasacyjnej. Nie jest więc zasadny zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

Zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. w związku z wyraźną regulacją zawartą w art.

3983

§ 3 k.p.c. nie może być zaś skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej.

Na uwzględnienie zasługują natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego.

10

Trafnie skarżący zarzucili naruszenie art. art. 1. ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy

z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst Dz. U.

z 2006 r., Nr 90, poz. 631 ze zm.). Tłumaczenie z języka obcego na język polski

może być utworem w rozumieniu wspomnianej ustawy jeżeli zawiera niezbędne

cechy, które musi posiadać każdy utwór. Musi to więc być taki przejaw działalności

twórczej, który ma indywidualny charakter. Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku

przyjął, bez bliższego zbadania tej okoliczności, że tłumaczenie haseł

w encyklopedii muzycznej jakiego dokonał powód było utworem. Diagramy

poszczególnych kompozytorów zawarte w angielskim wydaniu „The Guinness

Who's Who of Jazz." zawierają proste informacje o ich życiu i twórczości.

Nie można wobec tego z góry założyć, że ich tłumaczenie było utworem

w rozumieniu art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zaniechanie

wyjaśnienia tej podstawowej dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy kwestii

sprawia, że uznać należy za trafny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut

naruszenia art. 1 i 2 ust 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W procesie o naruszenie autorskich praw osobistych ciężar udowodnienia

faktu naruszenia praw powoda spoczywa co do zasady na nim. To powód powinien

więc wykazać czy pozwani naruszyli jego prawo i na czym polega to naruszenie.

Zakładając, że tłumaczenie dokonane przez powoda było utworem, to jego obciąża

dowód wykazania, że pozwani naruszyli jego prawo zarówno w pierwszym wydaniu

„Encyklopedia... " jak i w kolejnych wydaniach. Z drugiej strony wykazanie przez

powoda, że naruszenie miało miejsce już w pierwszym wydaniu pozwala zwolnić

się pozwanym od odpowiedzialności za naruszenie osobistych prawa autorskich

poprzez wykazanie, że następne wydania nie zawierają takich naruszeń. Strony

przy ponownym rozpoznaniu sprawy muszą więc pamiętać o tym, aby każda z nich

przedstawiła dowody wskazujące na zakres żądania, a także na związany z tym

zakres odpowiedzialności za naruszenie autorskich praw osobistych powoda. W tej

sytuacji skoro w zaskarżonym wyroku, pomimo podniesienia przez pozwanych, że

naruszenie nie dotyczy następnych wydań Sąd Apelacyjny bez zbadania tej

okoliczności uznał, że pozwani naruszyli prawa autorskie powoda to tym samym

naruszył art. 6 k.c. w związku z art. 78 ustawy o prawie autorskim i prawach

pokrewnych.

11

W zaskarżonym wyroku Sąd Apelacyjny utrzymał wyrok Sądu Okręgowego

z którego wynika, że należy zaniechać wprowadzanie do sprzedaży oraz wycofać

z obrotu egzemplarze książki pt. „Encyklopedia...” ze względu na bezprawne

oznaczenie jako jej autora pozwanego D. P. Ponadto utrzymany w mocy wyrok

Sądu Okręgowego zobowiązywał pozwanych do oświadczenia, że bezprawnie

podali D. P. jako autora książki „Encyklopedia...” i przepraszają powoda za

naruszenie jego praw autorskich. Wprawdzie w tym oświadczeniu wskazane miało

być, że D. P. dopuścił się plagiatu we wspomniane książce w stosunku do powoda

jako autora polskiego przekładu haseł w zakresie litery od A do G dotyczących

muzyków zagranicznych. Z drugiej strony z ustaleń Sądu Apelacyjnego wynika, że

autorem książki „Encyklopedia...” był pozwany D. P. bo to on dokonał całościowego

zestawienia wszystkich haseł, ujednolicił i uzupełnił tłumaczenia haseł

z angielskiego oraz wprowadził do encyklopedii także wiele dodatkowych

diagramów dotyczących polskich kompozytorów. W tej sytuacji niewątpliwie

autorem książki „Encyklopedia...” jest pozwany D. P. Zakładając, że tłumaczenie

dokonane przez powoda jest utworem, nie można jednak z faktu wykorzystania

bezprawnie jego utworu przez pozwanych, polegającego na przetłumaczeniu części

haseł zawartych w „Encyklopedii...” wyciągać wniosku, że pozwany P. nie jest

autorem tej książki. Utrzymane w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego narusza art.

16 i art. 78 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, gdyż pozbawia

pozwanego D. P. autorstwa utworu, które to autorstwo zostało ustalone przez

orzekające w sprawie sądy. Jeżeli okaże się, że tłumaczenie dokonane przez

powoda jest utworem, to należy, stosując art. 78 ustawy o prawie autorskim

i prawach pokrewnych, dobrać takiej środki ochrony praw powoda, które wskażą na

bezprawne wykorzystanie jego tłumaczenia przy tworzeniu przez pozwanego P.

utworu pod nazwą „Encyklopedia...”. Środki ochronne przewidziane w art. 78

wspomnianej ustawy muszą być zastosowane przez sąd precyzyjnie, aby nie

pozbawiać przy okazji autorstwa pozwanego oraz pozostawać w odpowiedniej

proporcji do skali naruszeń praw powoda.

Mając na uwadze, że część zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej

okazał się uzasadniona Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815

k.p.c., orzekł jak

w sentencji.

12