I PK 1/09

Sygn. akt I PK 1/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 sierpnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa K. P.

przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W.

Biuru Terenowemu w K..

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 sierpnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K..

z dnia 8 lipca 2008 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powódka K. P., domagała się zasądzenia od strony pozwanej Funduszu

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Biuro Terenowe w K.. kwoty 14.112 zł

z ustawowymi odsetkami od dnia 7 lutego 2007 r. do dnia zapłaty.

Strona pozwana Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Biuro

Terenowe w K. wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.. wyrokiem z

dnia 4 marca 2008 r., oddalił powództwo.

Sąd Rejonowy ustalił (zaznaczając, że stan faktyczny jest bezsporny), że K.

P. była zatrudniona u pracodawcy działającego pod firmą Chłodnie „I." sp. z o.o. w

okresie od dnia 28 czerwca 1998 r. do dnia 25 lutego 2002 r. W dniu 29 maja 2001

r. doznała wypadku przy pracy, spowodowanego przez innego pracownika tego

samego pracodawcy. Prawomocnym wyrokiem z dnia 21 czerwca 2006 r. Sąd

Okręgowy w K. zasądził na rzecz powódki kwotę 50.650 zł z ustawowymi

odsetkami z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę, kwotę 23.510 zł z ustawowymi

odsetkami z tytułu odszkodowania, kwotę 21.929 zł z ustawowymi odsetkami

tytułem skapitalizowanej renty; rentę wyrównawczą w kwocie 216 zł miesięcznie,

oraz kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W dniu 23 marca 2004 r., ogłoszono upadłość pracodawcy powódki.

Ponadto, w dniu 14 grudnia 2004 r. nastąpiła zmiana postanowienia, co do

sposobu prowadzenia upadłości, tj. z układowej na likwidacyjną. 21 lipca 2005 r.

Sąd Rejonowy wydał postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego

wobec spółki Chłodnie „I.", które to postanowienie uprawomocniło się 17 stycznia

2006 r.

22 stycznia 2007 r. Komornik Sądowy Rewiru V przy Sądzie Rejonowym w

K.. wydał postanowienie o umorzeniu wszczętego na wniosek powódki

postępowania egzekucyjnego wobec spółki Chłodnie „I.", a zamierzającego do

wyegzekwowania wierzytelności wynikającej z wyroku Sądu Okręgowego w K. z

dnia 21 czerwca 2006 r.

Z powodu bezskuteczności egzekucji powódka, w dniu 7 lutego 2007 r.

złożyła wniosek o wypłatę należnych, a niezaspokojonych świadczeń z Funduszu

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na podstawie art. 43 ustawy z dnia 13

3

lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności

pracodawcy (Dz.U. z 2006 r., Nr 158, poz. 1121).

Pismem z dnia 23 kwietnia 2007 r. Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych odmówił powódce wypłaty jakichkolwiek świadczeń, wynikających z

wyżej powołanego wyroku Sądu Okręgowego w K., powołując się przede

wszystkim na to, iż dochodzone przez powódkę świadczenia nie zostały

wymienione w art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń

pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.

Sąd Rejonowy uznał, iż roszczenie powódki jest bezzasadne. Sąd pierwszej

instancji stwierdził, iż zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z

2006 r., Nr 158, poz. 1121) do roszczeń powódki należy stosować art. 6 ustawy z

dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r., Nr 9, poz. 85 ze

zm.). Dochodzone przez powódkę roszczenia nie są wymienione w art. 6, który

zawiera wykaz świadczeń zaspokajanych przez Fundusz. W ocenie Sądu

Rejonowego, w przedmiotowej sprawie należało dokonać oceny zgodności

polskiego ustawodawstwa z prawem wspólnotowym.

Sąd podzielił argumenty powódki dotyczące przesłanek bezpośredniego

stosowania norm zawartych w dyrektywach, jak również wertykalnego skutku

dyrektyw w odniesieniu do podmiotów stanowiących „emanację państwa". Tym

niemniej uznał, że dyrektywa 2002/74/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia

23 września 2002 r. zmieniająca dyrektywę Rady 80/987/EWG w sprawie zbliżania

ustawodawstw Państw Członkowskich dotyczących ochrony pracowników na

wypadek niewypłacalności pracodawcy nie określa roszczeń, które mają zostać

zaspokojone w razie niewypłacalności pracodawcy. To państwa członkowskie

władne są do określenia w ramach wewnętrznego porządku prawnego roszczeń,

których wypłata jest gwarantowana na wypadek niewypłacalności pracodawcy.

Wynika to wprost z art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 2 ust. 2 dyrektywy 80/987/EWG (w

wersji zmienionej dyrektywą 2002/74/WE). Art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 2 muszą być,

zdaniem Sądu, odczytywane łącznie, co oznacza, że zakresem dyrektywy objęte są

te roszczenia pracowników wynikające z umowy o pracę lub stosunku pracy, które

4

dotyczą zapłaty należności („pay") za okres poprzedzający wskazaną datę.

Natomiast art. 2 ust. 2 dyrektywy stanowi, że to państwa członkowskie definiują

pojęcie należności Sąd powołał się na wyrok ETS w sprawie A. R. Caballero v.

Fondo de Garantia Salarial (Fogasa) z dnia 12 grudnia 2002 r. C-442/2000, pkt 26 i

27). Sąd uznał ponadto, że polskie tłumaczenie Dyrektywy jest błędne, gdyż w art.

2 ust. 2 termin „pay" przetłumaczono jako „wynagrodzenie" (nieprawidłowo), a w

art. 3 ust. 1 ten sam termin przetłumaczono jako „należność" (prawidłowo).

Sąd Rejonowy podkreślił, że bezpośredniego skutku dyrektywy należy

upatrywać w tym, że pozostawiona państwom członkowskim swoboda, co do

ustalenia zakresu świadczeń objętych gwarancją nie jest absolutna. Muszą one

bowiem przestrzegać w szczególności zasady równości i niedyskryminacji, zgodnie

z którą porównywalne sytuacje nie mogą być traktowane w sposób odmienny,

chyba że takie zróżnicowanie jest obiektywnie uzasadnione (por. wyrok ETS l.V.

Navarro v. Fondo de Garantia Salarial (Fogasa) z dnia 17 stycznia 2008 r. C-

246/06 i powołane tam orzecznictwo). Aby dokonać powyższego porównania, w

ocenie Sądu Rejonowego, należało odpowiedzieć na pytanie, czy sytuacja

pracownika dochodzącego roszczeń z tytułu wypadku przy pracy jest

porównywalna do sytuacji pracownika dochodzącego roszczeń z umowy o pracę.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że roszczenia z tytułu czynów

niedozwolonych nie są porównywalne z roszczeniami wywodzonymi z umowy.

Roszczenia wynikające z wypadku przy pracy są już objęte ryzykiem

ubezpieczeniowym w ramach systemu ubezpieczeń społecznych (ustawa o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych).

Brak jest zatem przekonywających argumentów dla przyjęcia, że pracownicy

dochodzący roszczeń z czynów niedozwolonych winni być traktowani tak samo jak

pracownicy dochodzący roszczeń z umowy. Dodatkowo, Sąd Rejonowy wskazał,

że roszczenia powódki powstały w wyniku wypadku przy pracy, który miał miejsce

29 maja 2001 r., a więc na trzy lata przed zaistnieniem niewypłacalności

pracodawcy. Zarówno Dyrektywa poprzednia oraz obowiązująca ustawa przewidują

ograniczenie odpowiedzialności, co do określonego okresu przed

niewypłacalnością pracodawcy (maksymalnie rok przed datą niewypłacalności

pracodawcy). Nie sposób więc także z tego powodu przyjąć, że Fundusz powinien

5

pokryć roszczenia powódki, skoro ich źródłem jest zdarzenie sprzed trzech lat

licząc od daty niewypłacalności pracodawcy.

Sąd Rejonowy, powołując się na wyrok ETS w sprawie C-246/06, uznał że

w przypadku braku transpozycji Dyrektywy 2002/74 do krajowego porządku

prawnego na dzień 8 października 2005 r. (termin transpozycji Dyrektywy zawarty

w art. 2 ust. 1 Dyrektywy 2002/74/WE) w żadnym razie nie można powoływać się

na ewentualną bezpośrednią skuteczność art. 3 akapit 1 dyrektywy 80/987 w

odniesieniu do stanu niewypłacalności zaistniałego przed tą datą. Tym niemniej sąd

krajowy od dnia wejścia w życie dyrektywy, tj. od dnia 8 października 2002 r.,

powinien dokonywać interpretacji krajowego porządku prawnego z poszanowaniem

równości i niedyskryminacji. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że jeżeli

niewypłacalność pracodawcy powstała po dniu akcesji Polski do UE, Sąd winien

dokonywać interpretacji przepisów krajowych z uwzględnieniem wskazanych

zasad. W przedmiotowej sprawie niewypłacalność pracodawcy powódki powstała w

dniu 23 marca 2004 r. gdyż późniejsza zmiana postanowienia o ogłoszeniu

upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o głoszeniu upadłości

obejmującej likwidację majątku jest bez znaczenia dla oceny daty powstania

niewypłacalności pracodawcy. Niewypłacalność ta powinna bowiem być oceniona

przez pryzmat rozwiązań przyjętych w ustawie z dnia 29 grudnia 1993 r., co wynika

z wykładni art. 43 ust. 1 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy z dnia 13 lipca 2006 r. (Dz.U. 158, poz. 1121). Na

gruncie zaś ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. za utrwalony można uznać pogląd, że

zmiana postanowienia dotyczącego prowadzenia postępowania upadłościowego

oznacza ponowną niewypłacalność pracodawcy, o ile pracodawca odzyskał

zdolność zaspokajania roszczeń pracowniczych (por. uchwała SN z dnia 12 lipca

2006 r., II PZP 4/2006). W odniesieniu pracodawcy powódki, taka sytuacja nie

została przez powódkę wykazana (art. 6 k.c.). Skoro więc niewypłacalność

pracodawcy powódki powstała przed datą akcesji Polski do UE, brak jest podstaw

do stosowania dyrektywy dla oceny jej roszczeń.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony apelacją wniesioną przez

powódkę.

6

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.. wyrokiem z

dnia 8 lipca 2008 r., oddalił apelację i zasądził od powódki na rzecz strony

pozwanej 900 zł. tytułem kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy stwierdził, że zgodnie z treścią preambuły, Dyrektywa

80/987/EWG ma na celu zapewnienie minimalnego stopnia ochrony pracowników

na wypadek niewypłacalności pracodawcy. W tym celu zobowiązuje ona państwa

członkowskie do ustanowienia organu, który gwarantuje płatność kwoty

pozostającej do spłaty zainteresowanym pracownikom. Z artykuł 1 ust. 1

dyrektywy 80/987 wynika, że dyrektywę tę stosuje się do roszczeń

pracowników, wynikających z umów o pracę lub stosunku pracy i istniejących

wobec pracodawców, którzy są niewypłacalni w rozumieniu art. 2 ust. 1.

Artykuł 2 ust. 2 tej dyrektywy stwierdza, że dyrektywa ta nie narusza prawa

krajowego w zakresie definicji pojęć „pracownik", „pracodawca"

„wynagrodzenie''', „roszczenie wynikające z prawa nabytego'" i „prawo

prowadzące do nabycia roszczenia". Artykuł 3 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje,

że Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne, aby instytucje

udzielające gwarancji zapewniły zaspokojenie roszczeń pracowników

wynikających z umowy o pracę lub stosunku pracy i dotyczących zapłaty

należności za okres poprzedzający wskazaną datę, zgodnie z art. 4 dyrektywy.

Zgodnie z art. 4 dyrektywy 80/987 państwa członkowskie mają prawo do

ograniczenia odpowiedzialności instytucji udzielających gwarancji określonych

w art. 3 tejże dyrektywy, ograniczając ją do wynagrodzenia przysługującego za

określony okres lub ustalając jej pułap.

Sąd drugiej instancji podniósł, że w kontekście powyżej wskazanych

celów i jasno brzmiących przepisów dyrektywy z jej art. 1 wynika, że z zasady

nie ma ona zastosowania jeżeli źródłem roszczenia pracowników wobec

pracodawców nie jest umowa o pracę lub stosunek pracy a państwa

członkowskie, w przepisach krajowych, gwarantowanego dyrektywą zakresu

niezaspokojonych roszczeń nie poszerzyły. Jak wynika tymczasem z

niespornego stanu faktycznego w niniejszej sprawie, roszczenia o których

zaspokojenie wystąpiła powódka do FGŚP, zasądzone zostały powódce w

wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 21 czerwca 2006 r., w związku ze

7

szkodą na osobie, jakiej doznała ona, w czasie gdy strony wiązał stosunek

pracy, z winy innego pracownika, a „źródłem prawnym” zasądzenia tych

świadczeń był art. 435 k.c. a nie treść łączącej strony umowy o pracę lub

nawiązanego na jego podstawie stosunku pracy.

Źródłem prawa powódki do świadczeń jakie stanowią przedmiot jej

roszczeń wobec Funduszu nie jest zatem ani treść umowy o pracę ani treść

szeroko rozumianego stosunku pracy, w sensie o jakim mowa w dyrektywie,

lecz oderwane od treści prawnej tego zobowiązania kontraktowego samoistne

zobowiązanie deliktowe i przepisy Kodeksu cywilnego. Jakkolwiek w sensie

faktycznym powstanie prawa powódki do świadczeń odszkodowawczych jakie

przysługiwały jej od podmiotu będącego przedsiębiorcą a zarazem jej byłym

pracodawcą, wiąże się ze zdarzeniami, które wystąpiły w trakcie trwania

stosunku pracy, to jednak źródłem zobowiązania i prawa powódki do

świadczeń odszkodowawczych zasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego w

K. nie jest treść stosunku pracy lecz art. 435 k.c., który nie kształtuje treści

zobowiązań ze stosunku pracy. Z tych przyczyn, w ocenie Sądu Okręgowego,

nie ma podstaw, aby świadczenia, o jakie powódka wystąpiła do Funduszu

utożsamiać z należnościami, o jakich mowa w art. 1 i 3 akapit 1 dyrektywy

80/987. Oceny tej nie zmienia pogląd wyrażony dotychczas jedynie w

uzasadnieniu do przywołanego w apelacji wyroku Sądu Najwyższego z dnia

10 grudnia 1997 roku o sygn. II UKN 395/97, jeśli rozumieć go, jako

stanowisko, że każde zobowiązanie, bez względu na podstawę prawną,

podmiotu będącego pracodawcą, do świadczenia renty uzupełniającej w

efekcie szkód doznanych w wypadku przy pracy przez pracownika, jest

zobowiązaniem ze stosunku pracy.

Stanowisko to, znajduje potwierdzenie nie tylko w orzeczeniach

Trybunału, na jakie powołał się Sąd Rejonowy, ale również w dyrektywie Rady

89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w

celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (Dz.U.

L 183, str. 1) i w dotyczącym jej przepisów wyroku ETS z dnia 14 czerwca

2007 r. w sprawie C-127/05 Komisji Wspólnot Europejskich przeciwko

zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Z motywów

8

wydanego przez ETS orzeczenia wywieść należy, że jakkolwiek obowiązkiem

pracodawców w państwach członkowskich jest w ramach stosunku pracy

zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy w każdym aspekcie odnoszącym

się do ich pracy to nie wynika już, aby przewidziany w prawie unijnym

obowiązek oznaczał także obowiązek włączenia do treści każdego stosunku

pracy odpowiedzialności pracodawców za szkody pracowników, zaistniałe w

efekcie zdarzeń zaistniałych w nadzwyczajnych lub nieprzewidzianych

okolicznościach będących „poza kontrolą pracodawcy, lub też w wypadku

wyjątkowych okoliczności, których konsekwencji nie można było uniknąć,

pomimo stosowania wszystkich środków ostrożności". Powyższe wskazuje, że

nawet jeśli według przepisów prawa krajowego można przypisać podmiotom

będącym pracodawcą odpowiedzialność odszkodowawczą wobec osób

będących ich pracownikami lub byłymi pracownikami na zasadzie ryzyka, to

jednak treść stosunku pracy stanowić będzie źródło prawne takiej

odpowiedzialności, (czyli będą one roszczeniami z umowy lub stosunku

pracy) dopiero wówczas, jeśli wynika to z umowy o pracę lub innych

przepisów prawa pracy będących bezpośrednim źródłem praw

pracowniczych, czyli strony stosunku pracy, także w ujęciu przepisów

wspólnotowych.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony skargą

kasacyjną wniesioną przez powódkę. W skardze kasacyjnej zarzucono

naruszenie: prawa materialnego: art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 dyrektywy Rady

80/987/EWG zmienionej przez dyrektywę 2002/74/WE w sprawie zbliżania

ustawodawstw Państw Członkowskich dotyczących ochrony pracowników na

wypadek niewypłacalności pracodawcy (Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 270

z 8 października 2002 r., poz. 10 - 13) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż

roszczenia o wypłatę odszkodowania, zadośćuczynienia i renty wyrównawczej nie

wchodzą w zakres zastosowania tego przepisu; naruszenie zasady bezpośredniego

skutku prawa wspólnotowego (wchodzącej w skład acquis communautaire) poprzez

błędną wykładnię i przyjęcie, iż roszczenia o wypłatę odszkodowania,

zadośćuczynienia i renty wyrównawczej nie wchodzą w zakres zastosowania

wskazanych wyżej przepisów dyrektywy i w konsekwencji - odmowę ich

9

uwzględnienia, oraz naruszenie zasady równości i niedyskryminacji wyrażonej w

orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i art. 32 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną wykładnie i przyjęcie, iż roszczenia z

tytułu czynów niedozwolonych i roszczenia wywodzone z umowy nie są

porównywalne.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku Sądu Okręgowego w K.. z dnia 8 lipca 2008 r. i zasądzenie od strony

pozwanej na rzecz powódki kwoty 14.112,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7

lutego 2007 r. do dnia zapłaty; ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego

w K.. z dnia 8 lipca 2008 r. oraz wyroku Sądu Rejonowego w K.. Wydział IV Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 marca 2008 r. i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Ponadto wniesiono o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki

kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje, a

także kosztów postępowania kasacyjnego i kosztów zastępstwa adwokackiego

przed Sądem Najwyższym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, strona pozwana wniosła o

nieprzyjmowanie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie

„kasacji” i zasądzenie koszów postępowania.

Biorący udział w postępowaniu przed Sądem Najwyższym Prokurator

Generalny wyraził pogląd, że skarga kasacyjna powinna być oddalona.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Rozważania dotyczące pierwszej z nich czyli zarzutu naruszenia art. 3

„ust.1” w związku z art. 1 dyrektywy Rady 80/987/EWG zmienionej przez dyrektywę

2002/74/WE w sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich

dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy,

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 270 z 8 października 2002 r. poz. 10-13)

należy rozpocząć od stwierdzenia, że ta podstawa skargi może być poddana

ocenie Sądu Najwyższego z uwagi na to, że aczkolwiek wypadek przy pracy oraz

10

ogłoszenie upadłości pracodawcy z możliwością zawarcia układu miały miejsce

przed akcesją, uprawomocnienie postanowienia o umorzeniu postępowania

upadłościowego miało miejsce nie tylko po 5 maja 2004 r. ale i po upływie terminu

na transpozycję dyrektywy 2002/74/WE, (termin ten upłynął 8 października 2005 r.

a postanowienie uprawomocniło się 17 stycznia 2006 r.). Sąd Najwyższy

podtrzymuje bowiem zapatrywanie wyrażone zarówno w orzecznictwie (por.

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1996 r. III ZP 6/96 OSNAPiUS

2997, nr 12, poz. 210, OSP 1997 nr 9, s. 43 z glosą Małgorzaty Gersdorf), jak i w

doktrynie (Małgorzata Gersdorf „Niewypłacalność pracodawcy w prawie pracy”

Warszawa 2002) co do tego, że zdarzenia, z którymi ustawodawca wiąże

wystąpienie niewypłacalności pracodawcy wymienione w art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z

dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85 ze zm.)

mają charakter równorzędny, wobec czego niewypłacalność pracodawcy „zachodzi”

– w rozumieniu tego przepisu - w razie wystąpienia któregokolwiek z nich. Skoro

zatem zdarzenie wymienione w art. 3 ust. 1 pkt 4 (umorzenie postępowania

upadłościowego) ustawy miało miejsce po upływie terminu na transpozycję

dyrektywy 2002/74 WE należy uznać za dopuszczalne powołanie się polskiej

obywatelki na jej postanowienia jako na podstawę zgłoszonych przez nią roszczeń.

Sąd Najwyższy nie znalazł jednakże w dyrektywie 2002/74/WE podstawy do

skutecznego domagania się zaspokojenia przez instytucję gwarancyjną (Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) części kwot zadośćuczynienia, renty i

odszkodowania zasądzonych na rzecz pracownika od niewypłacalnego pracodawcy

z tytułu wypadku przy pracy. Art. 3 dyrektywy, na który powołuje się skarżąca w

polskiej wersji językowej nakłada na Państwa Członkowskie obowiązek podjęcia

niezbędnych środków, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, zgodnie z

art. 4 spłatę „kwot pozostających do spłaty pracownikom wynikających z umowy o

pracę lub stosunku pracy i dotyczących zapłaty należności za okres poprzedzający

wskazaną datę”. Z kolei w art. 1 dyrektywy określono, że ma ona zastosowanie do

„roszczeń pracowników wynikających z umów o pracę lub stosunku pracy

istniejących wobec pracodawców, którzy są niewypłacalni w rozumieniu art. 2 ust.

1”. Z analizy systemowej dyrektywy oraz z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości

11

Wspólnot Europejskich wynika jednoznacznie, że użyte w polskiej wersji językowej

określenie „należności” odnosi się do „wynagrodzenia” w takim sensie, jaki nadają

mu ustawodawstwa krajowe Państw Członkowskich oraz orzecznictwo sądów

krajowych. W art. 2 ust. 2 dyrektywy zawarte jest stosowne upoważnienie do

określenia w prawie krajowym pojęć „pracownik”, „pracodawca”, „wynagrodzenie”,

„prawo nabyte”, „prawo w trakcie nabywania”. Również w art. 4 ust. 2 dyrektywy w

polskiej wersji językowej jest mowa - w kontekście gwarancji wprowadzonych

przez dyrektywę- o okresie czasu nie krótszym niż obejmujący wynagrodzenie za

trzy ostatnie miesiące. Dodać można , że w innych wersjach językowych użyte

sformułowania wyraźnie wskazują, że dyrektywa ma zastosowanie do roszczeń o

charakterze wynagrodzeniowym. W języku angielskim użyto określenia „pay” a we

francuskim „remuneration”. Upoważnienie do określenia w krajowym systemie

prawnym zakresu pojęcia „wynagrodzenie” wynikające z art. 2 ust. 2 dyrektywy

byłoby pozbawione sensu, gdyby regulacją dyrektywy objęte były wszelkie możliwe

roszczenia zgłaszane przez pracowników wobec pracodawców. Natomiast z

upoważnienia tego wynika, że pojęciu „wynagrodzenia” może być nadany bardzo

szeroki zakres, obejmujący również pewne roszczenia odszkodowawcze pełniące

funkcje w pewnym sensie substytutów wynagrodzenia za pracę czyli środków

służących w swym założeniu zapewnieniu utrzymania pracownika i członków jego

rodziny. Taki wniosek płynie z wielu orzeczeń wydanych na tle dyrektywy

80/987/EWG, której postanowienia – w analizowanym zakresie – nie różnią się od

zawartych w dyrektywie z 2002 roku. Najbardziej dobitnie Trybunał Sprawiedliwości

Wspólnot Europejskich (ETS) wyraził ten pogląd w wyroku z dnia 16 grudnia 2004

r. w sprawie Jose Vicente Olaso Valero przeciwko Fondo de Garantia Salarial

(Fogasa) C – 520/03, W tezie tego wyroku wyraźnie stwierdzono, że „do sądu

krajowego należy określenie, czy pojęcie ‘wynagrodzenie’ w sposób, w jaki zostało

zdefiniowane w prawie krajowym, obejmuje także odszkodowanie z tytułu

niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli tak jest, odszkodowania

te należą do zakresu stosowania dyrektywy Rady 80/987/ EWG z dnia 20

października 19890 r w sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich

dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy”,

Natomiast w wyroku z dnia 22 listopada 2007 r. w sprawie Mira Maria Robledillo

12

Nunez przeciwko Fondo de Garantia Salarial (Fogasa) C - 498/06 Trybunał

zaznaczył w uzasadnieniu, że przyznana przez dyrektywę prawu krajowemu

możliwość bliższego określenia świadczeń, za które ponosi odpowiedzialność

instytucja udzielająca gwarancji, jest uzależniona od wymogów wynikających z

powszechnej zasady równości i niedyskryminacji.

Z przedstawionych rozważań wynika, że zakres świadczeń gwarantowanych

jest definiowany przez ustawodawstwo polskie, które podlega samodzielnej

interpretacji dokonywanej przez polskie sądy. Jedyną przesłanką ograniczającą w

pewnym sensie tę samodzielność jest dbałość o zachowanie zasady równości i

niedyskryminacji.

W świetle tych stwierdzeń Sad Najwyższy nie znajduje podstaw do uznania,

że przepis art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń

pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, w którym wśród należności

podlegających zaspokojeniu ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych nie zostały wymienione odszkodowania i inne należności z tytułu

wypadku przy pracy nie może być zastosowany w tej sprawie. Zastosowanie art. 3

w związku z art. 1 dyrektywy 2002/74/WE nie uzasadnia jego pominięcia i nie

uzasadnia twierdzenia o objęciu tych roszczeń odpowiedzialnością instytucji

udzielającej gwarancji. Ustawa nie zawiera niedopuszczalnego w świetle dyrektywy

wykroczenia poza odesłanie do prawa krajowego w zakresie zdefiniowania pojęcia

wynagrodzenia i wypełnia obowiązek zapewnienia gwarancji należnych

pracownikom w razie niewypłacalności pracodawcy (art. 3 dyrektywy),

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się naruszenia zasad równości i

niedyskryminacji wynikających z art. 32 Konstytucji. Przede wszystkim z zasad

tych nie wynika nakaz zaspokojenia przez instytucję udzielającą gwarancji

wszelkich roszczeń pracowników niewypłacalnego pracodawcy, które nie zostały

przez niego zaspokojone. Wynika z nich jedynie obowiązek baczenia, by

stosowane ograniczenia odpowiedzialności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych miały podstawy usprawiedliwione, niedyskryminujące i

nienaruszające zasady równości. W przypadku roszczeń z tytułu wypadku przy

pracy upadłość pracodawcy nie pozbawia pracownika zaspokojenia. Nie można

bowiem pominąć odpowiedzialności organu rentowego ponoszonej na podstawie

13

przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków

przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze

zm.) obecnie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 119, poz. 1673 ze

zm.). Pracownik na jej podstawie otrzymuje świadczenia o charakterze

odszkodowawczym bez względu na sytuację ekonomiczną pracodawcy. Nie

pozostaje bez ochrony w razie niewypłacalności pracodawcy. Dodać można, że

objęcie ochroną przez instytucję udzielającą gwarancji na wypadek

niewypłacalności pracodawcy nie oznacza zaspokojenia wszelkich roszczeń bez

względu na ich wysokość i czas powstania. Tak daleko nie sięgają gwarancje.

Pewne zróżnicowanie sytuacji pracowników ma uzasadnienie w usprawiedliwionych

względach na istotę udzielanych gwarancji, sprowadzającą się do braku możliwości

zaspokojenia wszystkich roszczeń przez instytucję publiczną. Wyłączenie

niektórych roszczeń, które nie mają charakteru wynagrodzeniowego, przy

udzieleniu innych gwarancji roszczeniom z tytułu wypadków przy pracy nie narusza

zasady równości i niedyskryminacji. Zróżnicowanie ma bowiem uzasadnione

społecznie podstawy i dokonuje się według cech zasadnie, niedyskryminująco

różnicujących.

Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

/tp/