II PK 31/09

Wyrok z dnia 12 sierpnia 2009 r.

II PK 31/09

Zgłoszenie gotowości do podjęcia pracy nie jest tożsame z jej podjęciem

w rozumieniu art. 120 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obo-

wiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 241,

poz. 2416 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Bogusław Cudowski

(sprawozdawca), Katarzyna Gonera.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 sierpnia

2009 r. sprawy z powództwa Stanisława W. przeciwko T.W. Sp. z o.o. Zakładowi Na-

prawy T. w W. o nagrodę jubileuszową, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wy-

roku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2008 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Powód Stanisław W. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od T.W. Sp. z o.o. -

Zakładu Naprawy T. w W. kwoty 12.510,28 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia

1 lipca 2003 r. do dnia zapłaty tytułem nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy, której nie

wypłacono mu w chwili rozwiązania stosunku pracy w dniu 30 czerwca 2003 r., w

związku z przejściem na emeryturę. Powód wskazał, iż pozwany zakład pracy decyzję

swoją motywował tym, iż pracownik po zakończeniu zasadniczej służby wojskowej nie

podjął pracy w terminie 30 dni, co oznaczało brak możliwości okresu tej służby do

stażu pracy warunkującego przyznanie nagrody jubileuszowej. Jednocześnie pra-

cownik podniósł, iż nie ze swojej winy pracę podjął jedynie 9 dni po upływie 30-dnio-

wego terminu, a wiązało się to z likwidacją zakładu pracy, w którym był zatrudniony

przed odbyciem służby wojskowej.

2

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości podkreślając, że poza oko-

licznością niezachowania przez powoda 30-dniowego terminu do podjęcia pracy po

zakończeniu służby wojskowej, na przeszkodzie wypłacie nagrody jubileuszowej

zgodnie z jego żądaniem stoi fakt, iż powód nabył do niej prawo dopiero po dniu 19

lutego 1997 r., co rozstrzyga o niemożności zaliczenia okresów przewidzianych w

zarządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie

ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej

oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358 ze. zm.).

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych wyrokiem z dnia 1 grudnia 2006 r. oddalił powództwo. Sąd ustalił, że Stanisław

W. zatrudniony był T.W. Sp. z o.o. - Zakład Naprawy T. w W. od dnia 2 stycznia 1990

r. do dnia 30 czerwca 2006 r. W okresie od dnia 22 października 1963 r. do dnia 16

października 1965 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, po czym w dniu 25 listo-

pada 1965 r. podjął pracę w Miejskim Przedsiębiorstwie Produkcji Pomocniczej. Pracy

w zakładzie, w którym był zatrudniony przed powołaniem do wojska nie podjął, albo-

wiem zakład ten został zlikwidowany. Stanisław W. zgłosił się tam około 2 tygodni po

zakończeniu służby wojskowej, lecz na miejscu nikogo nie zastał. Gdy przyszedł po

raz kolejny sekretarka poinformowała go o likwidacji zakładu, następnie zaś likwidator

wydał mu pismo datowane na dzień 19 listopada 1965 r. w przedmiocie okresu zatrud-

nienia pracownika w likwidowanym podmiocie.

W ocenie Sądu do sytuacji powoda zastosowanie znajdował ogólny przepis

stanowiący podstawę wypłat nagród jubileuszowych w przekształconym MZK, czyli

pozwanej Spółce, a więc art. 33 ust. 2 Ponadzakładowego układu zbiorowego pracy

[...] Zakładów Budżetowych w W. oraz przepisy szczególne, do których art. 33 ust. 2

odsyła, takie jak przepisy art. 120 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym

obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Do powoda będzie się przy tym odnosił

przepis art. 120 ust. 3 tej ustawy, zgodnie z którym pracownikowi, który podjął pracę

po upływie 30 dni od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej, czas odbywania tej

służby wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia w zakresie

wymiaru urlopu wypoczynkowego i wysokości odprawy pośmiertnej, a także upraw-

nienia emerytalno-rentowe.

Sąd odniósł się także do kwestii zawinienia powoda przy przekroczeniu 30-

dniowego terminu na podjęcie pracy po zakończeniu służby wojskowej (art. 120 ust.

4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospo-

3

litej Polskiej). Sąd wskazał, iż nie sposób uznać, że powód nie mógł podjąć pracy z

przyczyn usprawiedliwiających nieobecność pracownika w pracy, albowiem likwidacja

jego poprzedniego zakładu pracy takiej przyczyny nie stanowi, na co wskazuje samo

brzmienie art. 120 ust. 3 powyższej ustawy. Nie ma znaczenia również fakt, iż powód

czekał przez pewien czas na zaświadczenie od likwidatora, skoro o likwidacji dowie-

dział się dopiero po 2 tygodniach od zakończenia służby wojskowej.

Wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2008 r. Sąd Okręgowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie oddalił apelację wniesioną przez powoda. W ocenie Sądu

Okręgowego należało w pełni podzielić zapatrywania Sądu pierwszej instancji, który

prawidłowo ustalił stan faktyczny i dokonał właściwej jego subsumcji. W pierwszej

kolejności Sąd wskazał, iż faktu zgłoszenia się do pracy nie można w żaden sposób

utożsamiać z podjęciem pracy, o którym mowa w przepisie art. 120 ustawy z dnia 21

listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.

„Podjęcie pracy" powinno być, zdaniem Sądu, rozumiane jako rozpoczęcie świadcze-

nia pracy przez pracownika. Sąd zauważył, że termin ten pojawia się w wielu innych

aktach prawnych, między innymi w art. 80 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

(jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm.), czy art. 70 ustawy z dnia 24

sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 96,

poz. 667 ze zm.). Sformułowania tego używa ustawodawca także w przepisach Ko-

deksu pracy (art. 47, 51 § 1, 57 § 1, 153). Sąd podkreślił, że we wszystkich powyż-

szych przypadkach podjęcie pracy (zwykle w odpowiednim terminie) wiąże się z

pewnymi gratyfikacjami dla pracownika (możliwość wliczania poprzednich okresów

świadczenia pracy bądź służby przy ustalaniu uprawnień pracowniczych) i nie spo-

sób uznać, iż wystarczające do tego byłoby samo zgłoszenie się do pracodawcy, czy

nawet wyrażenie gotowości do podjęcia pracy. W świetle powyższego nie można

więc stawiać znaku równości pomiędzy zgłoszeniem się do pracodawcy, a podjęciem

pracy.

Zdaniem Sądu drugiej instancji prawidłowo Sąd Rejonowy ocenił, iż do sytu-

acji, w jakiej znalazł się powód, nie można stosować przepisu art. 120 ust. 4 ustawy z

dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Pol-

skiej, albowiem likwidacja zakładu pracy nie wchodzi w zakres przyczyn usprawiedli-

wiających nieobecność w pracy. Do przyczyn takich - należą między innymi - nie-

zdolność do pracy, inwalidztwo wskutek choroby, czy też powołanie na ćwiczenia lub

przeszkolenie wojskowe. W przypadku likwidacji zakładu pracy znajdzie zaś zasto-

4

sowanie art. 120 ust. 3 wyżej wymienionej ustawy. Słuszność twierdzeń Sądu pierw-

szej instancji potwierdza przede wszystkim treść art. 121 ust. 1 wyżej wymienionej

ustawy, zgodnie z którym żołnierze rezerwy, którzy w ciągu trzydziestu dni od dnia

zwolnienia z czynnej służby wojskowej, z zastrzeżeniem art. 120 ust. 4, nie mogą

podjąć pracy wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, u którego byli

zatrudnieni w dniu powołania do tej służby albo rozwiązania z nimi stosunku pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników, a także którzy z innych przyczyn poszukują

pracy - korzystają z pierwszeństwa w zakresie pośrednictwa pracy. W tym samym

akcie prawnym ustawodawca wskazuje więc, iż przyczyny usprawiedliwiające nie-

obecność w pracy, o których mowa w art. 120 ust. 4 ustawy, a ogłoszenie upadłości

lub likwidacji pracodawcy, to dwie zupełnie różne okoliczności.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd zgodził się w pełni ze stwierdzeniem Sądu

pierwszej instancji, że skoro powód zakończył służbę wojskową w dniu 16 paździer-

nika 1965 r., a dopiero w dniu 25 listopada 1965 r. zatrudnił się w Miejskim Przedsię-

biorstwie Produkcji Pomocniczej (tj. u kolejnego pracodawcy), to wskazany w art. 120

ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospo-

litej Polskiej termin 30 dni dla podjęcia pracy po zakończeniu służby nie został do-

chowany.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł powód, zaskarżając go w

całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy po-

przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 12.510,28 zł wraz ustawo-

wymi odsetkami od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia zapłaty, ewentualnie o uchylenie za-

skarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia przepisów prawa ma-

terialnego - art. 33 ust. 1, 2, 3, 7, 8 Ponadzakładowego układu zbiorowego pracy dla

pracowników Miejskich Zakładów [...] - Komunalnych Zakładów Budżetowych w W. w

związku z art. 120 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obo-

wiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz.

2416 ze zm.) w związku z art. 8 k.p.

W ocenie skarżącego naruszenie powyższe polega na tym, że Sąd Okręgowy

uznał, iż wskazane przepisy wymagają, aby uprawniona osoba podjęła, po zakoń-

czeniu służby wojskowej faktycznie pracę u byłego pracodawcy w terminie 30 dni

podczas, gdy przepis art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszech-

nym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim zawiera okre-

5

ślenie „podjął pracę u pracodawcy”, obejmuje nie tylko obowiązek faktycznego podję-

cia pracy, ale również zachowanie polegające na „zgłoszeniu się do pracodawcy w

celu podjęcia pracy" w sytuacji braku obiektywnej możliwości jej podjęcia. Drugie na-

ruszenie polega natomiast na tym, że Sąd Okręgowy uznał, że przepis art. 120 ust. 4

ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospo-

litej Polskiej, w zakresie w jakim posługuje się pojęciem „przyczyny usprawiedliwia-

jące nieobecność w pracy” należy rozumieć w sposób zawężający, ograniczony jedy-

nie do przyczyn o charakterze typowych zdarzeń losowych, podczas gdy przepis ten

obejmuje wszelkie obiektywne i niezależne okoliczności usprawiedliwiające niemoż-

ność podjęcia pracy przez osobę uprawnioną, w tym również likwidację zakładu

pracy.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony fak-

tem, iż skarga jest oczywiście uzasadniona. Ponadto, zdaniem skarżącego, w spra-

wie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości,

a mianowicie art. 120 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym

obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 8 k.p., poprzez wyjaśnienie: 1)

czy przepis art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obo-

wiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim zawiera określenie

„podjął pracę u pracodawcy" obejmuje tylko faktyczne podjęcie pracy, czy też również

„zgłoszenie się do pracodawcy (likwidatora) w celu podjęcia pracy" w sytuacji braku

obiektywnej możliwości jej podjęcia?; 2) czy przepis art. 120 ust. 4 ustawy z dnia 21

listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, w

zakresie w jakim posługuje się pojęciem „przyczyny usprawiedliwiające nieobecność

w pracy" należy rozumieć w sposób zawężający, ograniczony jedynie do przyczyn o

charakterze typowych zdarzeń losowych (np. choroba, inwalidztwo, ćwiczenia woj-

skowe) czy też w sposób rozszerzający, obejmujący wszelkie obiektywne i nieza-

leżne okoliczności usprawiedliwiające tę nieobecność, w tym również likwidację za-

kładu pracy?; 3) czy przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 120 ust. 1 i 4 ustawy

z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Pol-

skiej należy stosować art. 8 k.p. i wynikające z tego przepisu zasady współżycia

społecznego, czy też brak jest podstaw do jego zastosowania?

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że Sąd Okręgowy powi-

nien przyjąć, że 30-dniowy termin został zachowany, gdyż przed jego upływem powód

zgłosił się do likwidatora zakładu, a nawet gdyby przyjąć, że został on przekroczony,

6

to nie było to spowodowane zaniedbaniami ze strony powoda, lecz usprawiedliwio-

nymi okolicznościami leżącymi po stronie zakładu, co przy uwzględnieniu zasad

współżycia społecznego wskazanych przez powoda powinno prowadzić do zasądze-

nia roszczenia.

W ocenie skarżącego zgłoszenie się przez powoda przed bramy zakładu i do

likwidatora przed upływem 30 dni od dnia zakończenia służby wojskowej powinno

być traktowane jako zgłoszenie się do byłego pracodawcy. Skarżący podkreślił także,

że dopiero po otrzymaniu pisma likwidatora z dnia 19 listopada 1965 r. powód osta-

tecznie zorientował się, że nie zostanie zatrudniony u byłego pracodawcy. Nie-

zwłocznie, bo już od dnia 25 listopada 1965 r. powód podjął pracę w Miejskim Przed-

siębiorstwie Produkcji Pomocniczej w W. Przed podjęciem pracy zobowiązany został

do wykonania obowiązkowych badań lekarskich i z uwagi na podane wcześniej

wszystkie okoliczności termin przyjęcia do pracy przesunął się o kilka dni. Opóźnie-

nie kilkudniowe, nawet jeśli miało miejsce, wynikło z braku należytej informacji i nie

może obciążać powoda, nie powstało bowiem z jego winy. Przeciwne rozumowanie

należy, zdaniem skarżącego, uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecz-

nego. Zgodnie z treścią art. 120 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o po-

wszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej „terminy przewidziane w ust.

1 i 2 uważa się za zachowane, jeżeli pracownik nie mógł podjąć pracy z przyczyn

usprawiedliwiających nieobecność w pracy". Taką przyczyną jest w ocenie skarżą-

cego likwidacja zakładu pracy.

Zdaniem skarżącego Sąd orzekający powinien uwzględnić roszczenie i podnie-

sioną argumentację na korzyść powoda choćby z uwagi na zasady współżycia spo-

łecznego, społeczno-gospodarcze przeznaczenie i cel wskazanych przepisów (art. 8

k.p.). Celem art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obo-

wiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, było bowiem swoiste „wynagrodzenie"

osób, które po powrocie z wojska wyraziły gotowość dalszego zatrudnienia u byłego

pracodawcy, poprzez przyznanie im szczególnych uprawnień. Skarżący podkreślił, że

powód podjął wszelkie możliwe próby powrotu do poprzedniego pracodawcy, w tej

sytuacji odmowa uwzględnienia jego stażu w wojsku jako uprawniającego do nagrody

jubileuszowej, powinna być oceniona przez Sąd jako naruszająca zasady współżycia

społecznego i społeczno-gospodarczego przeznaczenie tego prawa.

Skarżący wskazał wreszcie na koniec, że w wyroku z dnia 6 listopada 2001 r.,

I PKN 676/00 (OSNP 2003 nr 19, poz. 462), Sąd Najwyższy uznał, że wykonywanie

7

prawa w stosunkach pracy podlega ocenie sądu pracy w aspekcie zasad współżycia

społecznego, a w wyroku z dnia 10 maja 1977 r., I PRN 64/77 (LEX nr 14381), Sąd

Najwyższy przyjął, że ocena wszelkich uprawnień pracownika nie może pomijać za-

sad współżycia społecznego zawartych w art. 8 k.p.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 120 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obo-

wiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej czas odbywania służby wojskowej wlicza

się do okresu zatrudnienia u pracodawcy, u którego pracownik był zatrudniony lub u

innego pracodawcy, pod warunkiem podjęcia pracy w ciągu trzydziestu dni od zwol-

nienia z czynnej służby wojskowej. Nie było sporne, że skarżący nie podjął pracy w

terminie trzydziestu dnia od zwolnienia ze służby. Nie budzi też wątpliwości, że po-

wód nie podjął pracy ze względu na szczególne okoliczności. Jego zakład pracy

został bowiem zlikwidowany. Nie było również kwestionowane, iż powód podejmował

próby podjęcia pracy, które zakończyły się niepowodzeniem nie z jego winy. Należy

zgodzić się jednak z tym, że zgłoszenie gotowości do podjęcia pracy nie jest toż-

same z jej podjęciem w rozumieniu przepisów powołanej wyżej ustawy. Sądy obu

instancji trafnie przyjęły, że do przedmiotowego przypadku nie znajduje zastosowa-

nia przepis art. 120 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Przepis ten

stanowi bowiem o niemożności podjęcia pracy z przyczyn usprawiedliwiających nie-

obecność w pracy. Likwidacja zakładu pracy nie może być więc utożsamiana z

usprawiedliwioną przyczyną nieobecności w pracy, jaką jest np. choroba.

Powód został zwolniony ze służby w dniu 16 października 1965 r., a zatrudnie-

nie podjął w dniu 25 listopada 1965 r. Tym samym nie został zachowany trzydziesto-

dniowy termin na podjęcie pracy, o którym stanowi art. 120 cytowanej ustawy.

W związku z powyższym należało uznać, że nie zostały naruszone wskazane

w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego, w tym układu zbiorowego pracy

pozwanego. Skarga kasacyjna nie była więc oczywiście uzasadniona. Przepisy art.

120 ustawy są sformułowane w sposób niewymagający wykładni. Nie jest bowiem

wątpliwe, że przewidują one warunek podjęcia pracy w terminie 30 dni od zakończe-

nia służby wojskowej. Nie jest więc zasadne twierdzenie skarżącego, że zgłoszenie

się do pracodawcy (lub likwidatora) w celu podjęcia pracy jest równoznaczne z jej

podjęciem.

8

Skarżący podnosi ponadto, że jego roszczenie powinno być uwzględnione z

uwagi na konieczność uwzględnienia zasad współżycia społecznego oraz społeczno

- gospodarcze przeznaczenie i cel przepisów ustawy. Po pierwsze, należy stwierdzić,

że art. 8 k.p. nie może stanowić samodzielnej podstawy dochodzonych roszczeń

pracowniczych. Po drugie zaś, nie można uznać w tym przypadku, by pozwany pra-

codawca naruszył zasady uczciwego działania, dobre obyczaje, czy zachował się

nieuczciwie lub nielojalnie wobec pracownika. Zdaniem Sądu Najwyższego nie do-

szło bowiem do naruszenia zasad współżycia społecznego. Pracodawca zastosował

jedynie obowiązujące przepisy, odnoszące się do zasad zaliczania okresu służby

wojskowej. W żadnym razie nie można więc stwierdzić, że zachowanie pracodawcy

stanowiło czyn niedozwolony. Oczywiste jest, że rozstrzygnięcie w sprawie upraw-

nień pracowniczych nie może pomijać zasad współżycia społecznego. Jednak

uwzględnienie roszczenia pracowniczego uzależnione jest od stwierdzenia ich naru-

szenia.

Wynika z powyższego, że zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego odpowiada

prawu, a zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione. W obowiązującym

stanie prawnym uwzględnienie roszczenia powoda okazało się niemożliwe, pomimo

iż do niezachowania przewidzianego terminu nie doszło z jego winy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 39814

k.p.c. orzeczono jak w sen-

tencji wyroku.

========================================