II PZP 9/09

Uchwała z dnia 12 sierpnia 2009 r.

II PZP 9/09

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Bogusław Cudowski

(sprawozdawca), Katarzyna Gonera.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2009 r.

sprawy z powództwa Mariana K. przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świad-

czeń Pracowniczych Biuru Terenowemu w W. o świadczenie z Funduszu Gwaranto-

wanych Świadczeń Pracowniczych na skutek zagadnienia prawnego przedstawione-

go postanowieniem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Warszawie z dnia 17 czerwca 2009 r. [...]

„Czy przepis art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pra-

cowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158, poz. 1121) stanowi

regulację całościową dla wypłaty świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspo-

kojonych roszczeń pracowniczych czy też dla oceny zasadności wypłaty tych świad-

czeń należy uwzględniać okresy, o których mowa w art. 12 ust. 3 - 5 tej ustawy ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Samodzielną podstawę dochodzenia roszczeń od Funduszu Gwaranto-

wanych Świadczeń Pracowniczych stanowi art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006

r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy

(Dz.U. Nr 158, poz. 1121, ze zm.).

U z a s a d n i e n i e

Na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 17 czerwca 2009 r. [...], wydanym

w sprawie z powództwa Mariana K. przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świad-

czeń Pracowniczych - Biuru Terenowemu w W. o świadczenie z Funduszu Gwaran-

towanych Świadczeń Pracowniczych, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzy-

2

gnięcia następujące zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości: „czy przepis

art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158, poz. 1121) stanowi regulację całościo-

wą dla wypłaty świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojonych roszczeń

pracowniczych, czy też dla oceny zasadności wypłaty tych świadczeń należy

uwzględniać okresy, o których mowa w art. 12 ust. 3 - 5 tej ustawy ?”

Przedstawione zagadnienie prawne wyłoniło się przy rozpoznawaniu apelacji

powoda Mariana K. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych dla Warszawy Żoliborza w Warszawie z dnia 7 października 2008 r. [...], od-

dalającego powództwo przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracow-

niczych - Biuru Terenowemu w W. o świadczenie z Funduszu Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych. Powód Marian K. wystąpił z powództwem przeciwko

Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - Biuru Terenowemu w W.

o zapłatę kwoty 5.886,50 zł z tytułu zaspokojenia niewypłaconej powodowi przez

niewypłacalnego pracodawcę odprawy pieniężnej przysługującej na podstawie

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow-

nikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U.

z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.). Powód był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Pań-

stwowym „Polskie Koleje Państwowe”, a następnie w Zakładzie Robót Inżynieryjnych

Sp. z o.o. w W. w okresie od dnia 1 września 1994 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. Sto-

sunek pracy został z nim rozwiązany przez pracodawcę na podstawie art. 10 ust. 1 w

związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy. Okres wypowiedzenia został skrócony na podstawie art. 361

§ 1 k.p. Sąd Re-

jonowy-Sąd Gospodarczy dla m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 6 czerwca

2003 r. [...] ogłosił upadłość Zakładu Robót Inżynieryjnych Sp. z o.o. z siedzibą w W.

Postępowanie upadłościowe zostało umorzone na wniosek syndyka masy upadłości

postanowieniem Sądu Rejonowego-Sądu Gospodarczego dla Warszawy Pragi w

Warszawie z dnia 18 lipca 2005 r. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 11

sierpnia 2005 r.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu w wyroku z

dnia 15 lutego 2004 r., wydanym z powództwa Mariana K. i innych przeciwko syndy-

kowi masy upadłości Zakładu Robót Inżynieryjnych Sp. z o.o., zasądził na rzecz po-

woda Mariana K. kwotę 5.886,50 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 stycznia 2004

3

r. Pracodawca nie zaspokoił zasądzonego tym wyrokiem roszczenia powoda Maria-

na K. o odprawę. Powód wystąpił na podstawie art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy z wnio-

skiem do Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o zaspokojenie

roszczenia o odprawę zasądzoną na jego rzecz wyrokiem Sądu Rejonowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 15 lutego 2004 r. Fundusz od-

mówił powodowi wypłaty świadczenia, wskazując, że zgodnie z art. 43 ustawy z dnia

13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności praco-

dawcy wniosek powoda podlegał rozpatrzeniu na podstawie przepisów ustawy z dnia

29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności

pracodawcy w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenie nie zostało

zaspokojone. Fundusz, powołując się na art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993

r., stwierdził, że w tym wypadku przekroczony został ustalony w tym przepisie okres

między dniem powstania niewypłacalności pracodawcy, a dniem ustania stosunku

pracy. Artykuł 6 ust. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. stanowił bowiem, że odprawa

pieniężna przysługująca w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących

pracodawcy podlega zaspokojeniu przez Fundusz, jeżeli ustanie stosunku pracy na-

stąpiło w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia

niewypłacalności pracodawcy lub w okresie nie dłuższym niż 4 miesiące następujące

po tym dniu.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Warszawy Żoliborza

w Warszawie oddalił powództwo wyrokiem z dnia 7 października 2008 r. [...]. Sąd

Rejonowy stwierdził, że przepisy art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. wprowadzają

wyjątki od stosowania regulacji zawartych w tej ustawie. Zgodnie z zasadami wy-

kładni prawa wyjątki należy interpretować ściśle a nie w sposób rozszerzający.

Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. od dnia wejścia w życie jest stosowana w pełnym za-

kresie do wniosków składanych po tym dniu. Na podstawie art. 46 tej ustawy tylko w

sprawach wszczętych i niezakończonych w dniu jej wejścia w życie należy stosować

przepisy dotychczasowe. W pozostałych sprawach, tj. gdy wnioski zostały złożone po

dniu wejścia w życie ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., a więc po dniu 1 października

2006 r., należy stosować przepisy tej ustawy.

Na podstawie art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. do wypłaty świad-

czeń, o których jest mowa w art. 43 ust. 1 i 2 tej ustawy, stosuje się odpowiednio art.

7 ust. 3 i 4, art. 8, art. 9 ust. 1 i art. 10 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. w brzmieniu

4

obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone, oraz art. 291

§ 5 k.p. Niewypłacalność pracodawcy oraz okresy, z których roszczenia podlegają

zaspokojeniu przez Fundusz, należy określać według ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

Z art. 43 ust. 2 tej ustawy wynika bowiem jedynie, że przy wypłacie świadczeń nie

uwzględnia się okresów, o których mowa w art. 6, oraz terminów, o których mowa w

art. 7, dotychczas obowiązującej ustawy. Należy zatem stosować przepisy art. 12

ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., które określają okresy, z których roszczenia podlegają

zaspokojeniu przez Fundusz.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Warszawy Żoliborza

w Warszawie oddalił powództwo, gdyż roszczenie powoda o odprawę nie powstało w

okresie referencyjnym, o którym jest mowa w art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 13 lipca

2006 r.

Powód Marian K. wniósł apelację od wyżej wskazanego wyroku, domagając

się jego zmiany i zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Funduszu dochodzonej

pozwem kwoty 5.886,50 zł. Powód zarzucił zaskarżonemu wyrokowi błędną wykład-

nię art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. Powód wyraził pogląd, że art. 43 ustawy z

dnia 13 lipca 2006 r. ma charakter wyjątku i należy interpretować go ściśle oraz że

jest jednocześnie regulacją zupełną w tym znaczeniu, że do świadczeń zaległych

można stosować zarówno ustawę dawną, jak i nową jedynie w zakresie wprost z

niego wynikającym. Artykuł 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., zdaniem powoda, nie

dopuszcza możliwości stosowania zarówno art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia

1993 r. jak i art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, rozpa-

trując apelację powoda uznał, że w sprawie występuje zagadnienie prawne budzące

poważne wątpliwości i przedstawił to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyż-

szemu w powołanym na wstępie pytaniu prawnym. Sąd Okręgowy w Warszawie w

uzasadnieniu pytania prawnego wyraził pogląd odmienny od wyrażonego przez Sąd

Rejonowy w zaskarżonym wyroku. W ocenie Sądu Okręgowego wykładnia językowa

art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. wskazuje, że ustawodawca uregulował cało-

ściowo zagadnienie wypłaty świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojo-

nych roszczeń pracowniczych, o których jest mowa w tym artykule. Regulacja za-

warta w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. dotyczy roszczeń pracowniczych, do

których uprawnienie powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy, są stwierdzo-

ne prawomocnym wyrokiem sądu i nie zostały zaspokojone ze środków Funduszu z

5

powodu niezłożenia wniosku do Funduszu, niespełnienia wymogów dotyczących

okresów, o których mowa w art. 6, lub terminów, o których mowa w art. 7 ustawy z

dnia 29 grudnia 1993 r. Przepis art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. stanowi

wprawdzie, że zaspokojenie świadczeń następuje w zakresie zgodnym z art. 6 i 6a

ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Jednak art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

wyłącza badanie okresów referencyjnych określonych w art. 6 ustawy z dnia 29

grudnia 1993 r. Jednocześnie przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., które na

podstawie art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. mają zastosowanie do wypłaty

świadczeń z Funduszu, regulują wszystkie zagadnienia niezbędne do wypłaty świad-

czeń z Funduszu.

Sąd Okręgowy wskazał, że przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., które

zostały wymienione w art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., mają swoje odpo-

wiedniki w ustawie z dnia 13 lipca 2006 r. Z tożsamości wskazanych regulacji w obu

ustawach wynika, że gdyby ustawodawca chciał wprowadzić stosowanie przepisów

ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. do roszczeń, o których jest mowa w art. 43 tej ustawy,

w tym stosowanie przepisów wskazanej ustawy o okresach referencyjnych, to byłby

zbędny art. 43 ust. 7 wskazanej ustawy, który odsyła do stosowania przepisów

ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., gdyż analogiczne przepisy znajdują się we wska-

zanej ustawie. Jeżeli w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. ustawodawca zrezy-

gnował ze stosowania przepisów tej ustawy, które dotyczą wypłaty świadczeń przez

Fundusz, to należy uznać, że odstąpił także od uwzględniania okresów referencyj-

nych określonych w art. 12 tej ustawy przy ustalaniu prawa do świadczeń z Fundu-

szu, o których jest mowa w art. 43 tej ustawy. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Warszawie uważa jednak, że pogląd, który wyraził Sąd Rejo-

nowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Warszawy Żoliborza w Warszawie

w zaskarżonym wyroku, można również uznać za przekonujący.

Sąd Okręgowy podniósł ponadto, że uznanie, iż regulacje zawarte w art. 43

ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.są regulacjami szczególnymi i całościowymi, może

wywoływać wątpliwość, czy taka wykładnia jest zgodna z zasadą równości wobec

prawa. Nie ma bowiem aksjologicznego uzasadnienia dla twierdzenia, iż od dnia

wejścia w życie ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. występują okresy referencyjne, które

ograniczają zaspokajanie roszczeń przez Fundusz (dla odprawy pieniężnej jest to 9

miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub okres

nie dłuższy niż 4 miesiące następujący po tej dacie), a w art. 43 tej ustawy ustawo-

6

dawca nie wprowadził żadnych okresów referencyjnych, które ograniczają zaspoka-

janie przez Fundusz roszczeń powstałych w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29

grudnia 1993 r. Byłoby to nieuzasadnione i niedopuszczalne różnicowanie obywateli

wobec prawa. W tej sytuacji nie można wykluczyć, że wykładnia przepisów art. 43

ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. powinna uwzględniać okoliczność, iż zaspokojeniu

przez Fundusz mogą podlegać roszczenia, które nie zostały zaspokojone przez Fun-

dusz na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., tylko wówczas, gdy spełnione

zostaną kryteria ograniczające (okresy referencyjne) z ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

Porównanie odpowiednich przepisów dawnej i nowej ustawy wskazuje, że przy za-

stosowaniu przepisów nowej ustawy nastąpiłoby rozszerzenie kręgu pracowników

uprawnionych do wypłaty tych świadczeń, gdyż zwiększony o trzy miesiące został

okres, w jakim może nastąpić ustanie stosunku pracy przed wystąpieniem niewypła-

calności pracodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Treść pytania, które przedstawił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie, jest dość niejasna i nie wynika z niej, jaki problem

prawny miałby konkretnie rozstrzygnąć Sąd Najwyższy, zważywszy zwłaszcza to, iż

art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. ma rozbudowaną treść. Artykuł 43 ustawy za-

wiera 7 ustępów i samo określenie regulacji w nim zawartej jako przepisu jest niepo-

prawne. Z uzasadnienia przedstawionego przez Sąd Okręgowy można wywniosko-

wać, że Sąd ten chciałby uzyskać rozstrzygnięcie problemu rozgraniczenia działania

w czasie ustawy nowej (ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracow-

niczych w razie niewypłacalności pracodawcy) i ustawy dawnej (ustawy z dnia 29

grudnia 1993 r o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności praco-

dawcy; jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85 ze zm.), powoływanej w przepi-

sach art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. jako „ustawa, o której mowa w art. 50 ust.

1”. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie rozpatruje

przepisy art. 43 jako przepisy kolizyjnoprawne (przejściowe), które rozstrzygają pro-

blemy kolizji w czasie między dawną a nową ustawą. Sąd Okręgowy nie rozpatrzył

jednak bliżej problemu prawidłowości takiej kwalifikacji przepisów art. 43 ustawy z

dnia 13 lipca 2006 r. Artykuł 43 tej ustawyznajduje się w rozdziale 8 ustawy z dnia 13

lipca 2006 r., zatytułowanym „Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przej-

7

ściowe i końcowe”. Nie oznacza to jednak, że regulacje zamieszczone w art. 43 są

regulacjami międzyczasowego prawa kolizyjnego.

Przeprowadzenie analizy regulacji zawartej w art. 43 w celu udzielenia Sądowi

Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie odpowiedzi

zawierającej wykładnię przydatną w rozstrzygnięciu zawisłej przed nim sprawy wy-

maga powołania i rozpatrzenia całości regulacji zawartej w art. 43 ustawy z dnia 13

lipca 2006 r.

Artykuł 43 tej ustawy stanowi:

„1. Osoby będące byłymi pracownikami lub członkami rodzin zmarłych pra-

cowników lub zmarłych byłych pracowników, uprawnionymi do renty rodzinnej, któ-

rych roszczenia pracownicze nie zostały zaspokojone przez syndyka, likwidatora lub

byłego niewypłacalnego pracodawcę, pomimo prawomocnego wyroku sądu prze-

ciwko tym podmiotom, mogą w terminie do dnia 30 czerwca 2007 r. wystąpić z pi-

semnym wnioskiem do kierownika Biura Terenowego Funduszu Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych o wypłatę świadczeń ze środków Funduszu z tytułu nie-

zaspokojonych roszczeń, w zakresie zgodnym z art. 6 i 6a ustawy, o której mowa w

art. 50 pkt 1, w brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały

zaspokojone. 2. Przepis ust. 1 ma zastosowanie do roszczeń pracowniczych, do któ-

rych uprawnienie powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a z tytułu

których świadczenia ze środków Funduszu nie mogły być wypłacone z powodu nie-

złożenia wniosku do Funduszu, o którym mowa w ust. 1, niespełnienia wymogów

dotyczących okresów, o których mowa w art. 6, lub terminów, o których mowa w art.

7 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1 w brzmieniu obowiązującym w okresie, za

który roszczenia nie zostały zaspokojone. 3. Przepisy ust. 1 i 2 mają również zasto-

sowanie, z wyłączeniem warunku prawomocnego wyroku sądu przeciwko syndykowi,

likwidatorowi lub byłemu niewypłacalnemu pracodawcy, w przypadkach, gdy świad-

czenia ze środków Funduszu nie mogły być wypłacone w związku z art. 29 ust. 2

ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publiczno-

prawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287, z późn. zm.). 4. Wniosek, o

którym mowa w ust. 1, powinien zawierać określenie syndyka, likwidatora lub niewy-

płacalnego pracodawcy oraz wskazanie tytułów roszczeń, o których mowa w ust. 1,

oraz ich wysokości. Do wniosku należy dołączyć prawomocne orzeczenie sądu, o

którym mowa w ust. 1, oraz dokumenty potwierdzające bezskuteczność przeprowa-

dzonej egzekucji lub bezskuteczność ich dochodzenia w postępowaniu likwidacyjnym

8

lub upadłościowym prowadzonym wobec niewypłacalnego pracodawcy, z zastrzeże-

niem ust. 5. 5. W przypadkach, o których mowa w ust. 3, orzeczenie sądu nie jest

wymagane. 6. Zaspokojeniu ze środków Funduszu podlegają należności główne. 7.

Do wypłaty świadczeń, o których mowa w ust. 1 i 2, stosuje się odpowiednio art. 7

ust. 3 i 4, art. 8, art. 9 ust. 1 i art. 10 ustawy, o której mowa w art. 50 pkt 1 w brzmie-

niu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone, oraz art.

291 § 5 Kodeksu pracy.”

Treść przepisów art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. jednoznacznie wska-

zuje, że te przepisy odnoszą się do stanów faktycznych, które miały miejsce w cało-

ści w okresie obowiązywania poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 grudnia

1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. W

okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. zaistniał stan niewypłacal-

ności pracodawcy i powstały roszczenia, do których zaspokojenia była zobowiązana

instytucja gwarancyjna, a także upłynęły terminy do zgłaszania wniosków indywidu-

alnych o zaspokojenie roszczeń przez Fundusz. Roszczenia, o których jest mowa w

art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., podlegają zaspokojeniu przez Fundusz, jeżeli

mimo powstania niewypłacalności pracodawcy nie zostały one zaspokojone przez

Fundusz. Niezaspokojenie roszczeń przez Fundusz mogło nastąpić z różnych przy-

czyn: a) syndyk czy likwidator w ogóle nie wystąpił z wnioskiem do Funduszu; b) za-

interesowana osoba nie wystąpiła z wnioskiem do Funduszu; c) zainteresowana

osoba wystąpiła do Funduszu, ale z naruszeniem terminu, w którym powinna złożyć

wniosek; d) Fundusz odmówił wypłaty, ponieważ nie zostały spełnione wymogi doty-

czące okresów, za które Fundusz zaspokajał roszczenia pracownicze.

Regulacje zawarte w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. mają zastosowanie

nawet w takich sytuacjach, gdy powództwo pracownika o zaspokojenie przez Fun-

dusz roszczenia przysługującego w stosunku do niewypłacalnego pracodawcy zo-

stało oddalone prawomocnym wyrokiem sądu.

Regulacje zawarte w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. dotyczą stanów

faktycznych, które miały miejsce w całości w okresie obowiązywania ustawy z dnia

29 grudnia 1993 r. Ustawodawca w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. wprowadził

szczególną podstawę obowiązku zaspokojenia przez Fundusz roszczeń, o których

jest mowa w tym artykule. Regulacje zawarte w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

nie należą zatem do kolizyjnych norm międzyczasowych, które wskazują w razie

zmiany prawa, a w szczególności w razie wejścia w życie nowej ustawy i uchylenia

9

ustawy dotychczasowej (dawnej), prawo właściwe do rozstrzygnięcia konkretnej sy-

tuacji faktycznej, która jest powiązana zarówno z okresem obowiązywania dawnego,

jak i nowego prawa.

Niestosowanie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. do zaspokojenia

przez Fundusz roszczeń, o których jest mowa w art. 43 tej ustawy, wynika z ogólnej

zasady prawa kolizyjnego międzyczasowego, że prawo nie działa wstecz (lex retro

non agit). Ta zasada została wyrażona dla przepisów regulujących stosunki o cha-

rakterze cywilnoprawnym w art. 3 k.c., zgodnie z którym ustawa nie ma mocy

wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu.

Z zasady niedziałania prawa wstecz wynika, że do sytuacji, które miały miej-

sce w całości pod rządami dawnej ustawy, nie może być zastosowana ustawa nowa,

chyba że przewiduje to wyraźnie przepis prawa (dopuszczalność wywodzenia retro-

aktywności z celu ustawy jest obecnie kwestionowana w doktrynie i w orzecznictwie,

zob. M. Kłoda: Prawo międzyczasowe prywatne. Podstawowe zasady, Warszawa

2007, s. 160 i nast. oraz powołane tam piśmiennictwo i orzecznictwo). W ustawie z

dnia 13 lipca 2006 r. nie ma przepisu, z którego wynikałoby, że ta ustawa ma zasto-

sowanie do zaspokajania przez Fundusz roszczeń niezaspokojonych przez niewy-

płacalnego pracodawcę, jeżeli niewypłacalność pracodawcy powstała przed dniem

wejścia w życie tej ustawy.

Na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. w sprawach

wszczętych i niedokończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się prze-

pisy dotychczasowe. Ustawa przewiduje więc dalsze działanie ustawy dawnej do

spraw w toku. Pojęcie „sprawa wszczęta” nie zostało przez ustawodawcę wyjaśnione

i mogą się nasuwać wątpliwości, czy dniem wszczęcia sprawy o zaspokojenie przez

Fundusz roszczeń pracowniczych niezaspokojonych przez niewypłacalnego praco-

dawcę jest dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy, czy też dzień, w którym

złożony został wniosek przez syndyka, likwidatora lub pracownika o wypłatę świad-

czeń z Funduszu. Nawet jednak przy przyjęciu, że dniem wszczęcia sprawy jest

dzień złożenia wniosku do Funduszu, co jest wysoce wątpliwe, nowa ustawa mogła-

by mieć zastosowanie jedynie do wniosków, które zostały złożone w przepisanym

terminie od dnia wystąpienia niewypłacalności pracodawcy.

W braku szczególnej regulacji zawartej w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

sprawy zaspokojenia przez Fundusz roszczeń, których dotyczy ten artykuł, byłyby

10

sprawami zakończonymi przed wejściem w życie ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., a

tym samym znajdującymi się poza zakresem zastosowania tej ustawy.

W świetle powyższego wadliwy jest pogląd, że przepisy ustawy z dnia 13 lipca

2006 r. miałyby zastosowanie do wniosków składanych przez pracowników po wej-

ściu w życie tej ustawy o zaspokojenie przez Fundusz roszczeń niezaspokojonych

przez niewypłacalnego pracodawcę, który stał się niewypłacalny przed dniem wejścia

w życie tej ustawy, a w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. ustanowiony został wy-

jątek od stosowania w całości przepisów tej ustawy na rzecz stosowania niektórych

przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Przedstawiony pogląd został wyrażony

przez Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Warszawy Żoliborza

w Warszawie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 7 października 2008 r.

[...], którym zostało oddalone powództwo Mariana K. przeciwko Funduszowi Gwa-

rantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zagadnienie prawne, które Sąd Okręgowy-

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie przedstawił do rozstrzygnięcia

Sądowi Najwyższemu, wynika z wątpliwości, czy wyżej przedstawiony pogląd jest

prawidłowy.

Ustawodawca w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. zamieścił szczególną

regulację, która stanowi podstawę do występowania z wnioskami do Funduszu o za-

spokojenie roszczeń pracowniczych, do których zaspokojenia przez Fundusz miały

zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., ale z różnych przyczyn nie

doszło do ich zaspokojenia. Ustawodawca w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

nie poddał tych wniosków i roszczeń regulacjom zawartym w wymienionej ustawie.

Wnioski składane do Funduszu na podstawie art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

podlegają przepisom ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., ale z wyłączeniem zastoso-

wania niektórych jej przepisów. Zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

roszczenia są zaspokajane przez Fundusz w zakresie określonym w art. 6 i art. 6a

ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. W art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

ustawodawca wyłączył jednak zastosowanie określonych w art. 6 ustawy z dnia

grudnia 1993 r. okresów referencyjnych, z których roszczenia podlegają zaspokoje-

niu przez Fundusz. W art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. ustawodawca

enumeratywnie wskazał przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r., które mają zasto-

sowanie do wypłaty świadczeń przez Fundusz.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 lutego 2009 r., I PK 150/08 (nieopubliko-

wany) orzekł, że regulacje zawarte w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. stanowią

11

samodzielną podstawę dochodzenia świadczeń od Funduszu, a przesłanki wypłaty

tych świadczeń zostały określone w ustawie z dnia 29 grudnia 1993 r. Sąd Najwyż-

szy wskazał, że artykuł 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. był - tak jak wszystkie prze-

pisy z zakresu szeroko rozumianego prawa pracy - wynikiem kompromisu między

partnerami społecznymi, co trzeba zawsze uwzględniać przy wykładni prawa pracy.

Ustawodawca zdecydował się na ochronę Funduszem tych świadczeń, które z róż-

nych przyczyn nie zostały wypłacone na starych zasadach w przeszłości. Jak wynika

z uzasadnienia projektu ustawy, takich roszczeń było dużo. Chodziło zatem o ich

realne zaspokojenie z uwagi na fakt, iż poprzednia regulacja nie dała uprawnionym

takich możliwości mimo niewypłacalności pracodawcy. Brak zaspokojenia mógł na-

stępować z wielu powodów, w tym braku wniosku osoby uprawnionej, złożenia wnio-

sku po terminie, przekroczenia okresów referencyjnych. Zasada zaufania obywatela

do państwa wymaga, aby art. 43 ustawy z 13 lipca 2006 r. był interpretowany zgod-

nie z jego założeniem, tj. jako dający możliwość zrekompensowania niewypłaconych

świadczeń chronionych Funduszem. Oznacza to, że zarówno zakres świadczeń, jak i

przesłanka ich wypłaty w postaci wystąpienia niewypłacalności pracodawcy, powinny

być oceniane z punktu widzenia przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. w

brzmieniu obowiązującym w okresie, za który roszczenia nie zostały zaspokojone.

W sprawie, w której został wydany powyższy wyrok, chodziło o ustalenie prze-

pisów, na podstawie których należy oceniać powstanie niewypłacalności pracodaw-

cy. Powód dochodził bowiem od Funduszu zaspokojenia świadczeń przysługujących

od pracodawcy, który faktycznie zaprzestał wykonywania działalności. Pracodawca,

który faktycznie zaprzestał prowadzenia działalności był uznawany za niewypłacal-

nego na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. w brzmieniu

ustalonym ustawą zmieniającą z dnia 28 grudnia 1995 r. (Dz.U. Nr 87, poz. 43). Po-

wyższy przepis został uchylony przez art. 27 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności pieniężnych od przedsiębiorców

(Dz.U. Nr 155, poz. 1287). Sąd drugiej instancji w zaskarżonym skargą kasacyjną

wyroku wyraził pogląd, że do wniosków o wypłatę świadczeń z Funduszu wnoszo-

nych na podstawie art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. należy stosować przepisy

tej ustawy w sprawach, w których art. 43 nie odsyła do ustawy z dnia 29 grudnia

1993 r., a więc między innymi, w sprawie pojęcia niewypłacalności pracodawcy.

Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. nie obejmuje pojęciem niewypłacalności pracodawcy

zaprzestania przez pracodawcę prowadzenia działalności.

12

Należy zaznaczyć, że prawidłowość powyższego stanowiska podważa już

treść art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., który dotyczy sytuacji, gdy świad-

czenia ze środków Funduszu nie mogły być wypłacone w związku z art. 29 ust. 2

ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publiczno-

prawnych od przedsiębiorców. Artykuł 29 ust. 2 ustawy restrukturyzacyjnej jest prze-

pisem przejściowym do wyżej omówionej regulacji uchylającej art. 3 ust. 2 pkt 3

ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 30 maja

2005 r., P 7/04 (Dz.U. Nr 101, poz. 851; OTK-A 2005 nr 5, poz. 53) orzekł, że art. 29

ust. 2 w związku z art. 30 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektó-

rych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców jest niezgodny z art. 2 Kon-

stytucji RP. Przy przyjęciu, że do wniosków składanych na podstawie art. 43 ustawy

z dnia 13 lipca 2006 r. należy stosować pojęcie niewypłacalności pracodawcy zdefi-

niowane w tej ustawie, art. 43 ust. 3 tej ustawy byłby wewnętrznie sprzeczny, gdyż

roszczenia w nim określone nie podlegałyby zaspokojeniu przez Fundusz ze względu

na to, że pracodawca nie jest niewypłacalny w rozumieniu ustawy z dnia 13 lipca

2006 r. Ponadto wyżej wskazany pogląd prowadziłby do tego, że wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 30 maja 2005 r., P 7/04, nie byłby wykonany.

W analizie zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Warszawie należy wskazać, odwołując się do celów regulacji zawartej w art. 43

ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., że ta regulacja musi być wykładana z uwzględnieniem

usunięcia skutków niezgodnego z prawem wspólnotowym określenia w ustawie z

dnia 29 grudnia 1993 r. okresów referencyjnych. Dyrektywa Rady nr 80/987/EWG z

dnia 20 października 1980 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkow-

skich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy

(Dz.Urz. WE L 283, s. 23; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, s.

217), którą Polska była związana od dnia wstąpienia do Unii Europejskiej, tj. od dnia

1 maja 2004 r., stanowiła w art. 3: „1. Państwa członkowskie podejmują środki nie-

zbędne, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, zgodnie z art. 4, zaspokoje-

nie roszczeń pracowników, wynikających z umowy o pracę lub stosunku pracy i doty-

czących zapłaty należności za okres poprzedzający wskazaną datę. 2. Data określo-

na w ust. 1 pozostaje do wyboru państw członkowskich jako: - termin zaistnienia

niewypłacalności pracodawcy - lub termin wypowiedzenia pracy pracownikowi z po-

wodu niewypłacalności pracodawcy - lub termin zaistnienia niewypłacalności praco-

dawcy lub termin zakończenia umowy o pracę lub stosunku pracy danego pracowni-

13

ka spowodowany niewypłacalnością pracodawcy”. W sytuacji, gdy państwo człon-

kowskie wybrało termin zaistnienia niewypłacalności pracodawcy, to zgodnie z art. 4

ust. 2 dyrektywy 80/987 miało obowiązek zapewnić zaspokojenie roszczeń odnoszą-

cych się do wynagrodzenia należnego za trzy ostatnie miesiące umowy o pracę lub

stosunku pracy, przypadające w okresie sześciu miesięcy poprzedzających termin

zaistnienia niewypłacalności pracodawcy.

Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wyjaśnił w swoim orzecz-

nictwie, że określenie „termin zaistnienia niewypłacalności pracodawcy”, które zo-

stało użyte w art. 3 ust. 2 i art. 4 ust. 2 dyrektywy nr 80/987, należy rozumieć w ten

sposób, że oznacza ono dzień wniesienia wniosku o otwarcie postępowania upadło-

ściowego, a nie dzień wydania w następstwie tego wniosku orzeczenia o otwarciu

postępowania upadłościowego lub o odmowie wszczęcia postępowania ze względu

na niewystarczające aktywa pracodawcy (zob.: wyroki z dnia 10 lipca 1997 r. w

sprawie C-373/95, Federica Maso i inni oraz Graziano Gazzetta i inni przeciwko Isti-

tuto nazionale della previdenza sociale [INPS] i Republice Włoskiej, Zb. Orz. 1997, s.

I-4051, punkty 52 i 54 oraz sentencja, pkt 2, z dnia 10 lipca 1997 r. w połączonych

sprawach C- 94/95 i C-95/95, Danila Bonifaci i inni [C-94/95] oraz Wanda Berto i inni

[C-95/95] przeciwko Istituto nazionale della previdenza sociale [INPS], Zb. Orz. 1997,

s. I-3969, punkty 52 i 54 oraz z dnia 15 maja 2003 r. C-160/01, Karin Mau przeciwko

Bundesanstalt für Arbeit, Zb. Orz. 2003, s. I-4791, punkt 48 i sentencja, pkt 1). W

ustawie z dnia 29 grudnia 1993 r. okres referencyjny został określony w stosunku do

terminu zaistnienia niewypłacalności pracodawcy, ale rozumianego jako dzień wyda-

nia orzeczenia przez sąd, a nie dzień złożenia wniosku. Powyższej sprzeczności

prawa polskiego z prawem wspólnotowym i jej skutków dotyczą wyroki Sądu Naj-

wyższego z dnia 5 grudnia 2006 r., II PK 16/06 (niepublikowany), z dnia 5 grudnia

2006 r., II PK 18/06 (OSNP 2008 nr 1-2, poz. 7) oraz z dnia 18 grudnia 2006 r., II PK

17/06 (OSNP 2008 nr 1-2, poz. 8).

Dyrektywa 2002/74/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września

2002 r. zmieniająca dyrektywę Rady 80/987/EWG w sprawie zbliżania ustawodawstw

państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacal-

ności pracodawcy (Dz.Urz. WE L 270 z 8.10.2002 r., s. 10; Dz.Urz. UE Polskie wy-

danie specjalne, rozdz. 5, t. 4, s. 261) nadała nowe brzmienie art. 3 i art. 4 w dyrek-

tywie 80/987. W art. 3 i art. 4 dyrektywy 80/987 w brzmieniu nadanym dyrektywą nr

2002/74 prawodawca wspólnotowy odstąpił od ścisłego określania dnia, w stosunku

14

do którego mają być ustalane roszczenia pracownicze objęte gwarancją. We wska-

zanych postanowieniach w nowym brzmieniu jest mowa o dniu ustalonym przez pań-

stwa członkowskie, sprzed którego i/lub ewentualnie po którym niezapłacone rosz-

czenia pracownicze mają zostać objęte gwarancją. Państwa członkowskie były obo-

wiązane wdrożyć postanowienia dyrektywy 2002/74 przed dniem 8 października

2005 r. Polska wdrożyła postanowienia dyrektywy 2002/74 w ustawie z dnia 13 lipca

2006 r., a więc z opóźnieniem. W ustawie z dnia 13 lipca 2006 r. ustawodawca mógł

zastosować okresy referencyjne ustalane w stosunku do dnia niewypłacalności pra-

codawcy rozumianego jako dzień wydania orzeczenia przez właściwy organ, zgodnie

z nowym brzmieniem art. 3 i art. 4 dyrektywy 80/987.

Zastosowanie w regulacjach zawartych w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006

r. okresów referencyjnych określonych w tej ustawie nie usunęłoby skutków wyżej

omówionej sprzeczności przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. z prawem

wspólnotowym, gdy chodzi o określenie okresów referencyjnych, z których roszcze-

nia pracownicze są zaspokajane przez instytucję gwarancyjną. Usunięcie skutków tej

sprzeczności mogło nastąpić tylko przez wyłączenie w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca

2006 r. stosowania okresów referencyjnych określonych w ustawie z dnia 29 grudnia

1993 r. bez wprowadzania w to miejsce okresów referencyjnych określonych w usta-

wie z dnia 13 lipca 2006 r. Jednocześnie nie było uzasadnione, a może nawet mo-

głoby być uznane za sprzeczne z zasadą równości wobec prawa, wiązanie wyłącze-

nia lub niewyłączenia stosowania okresów referencyjnych w regulacjach zawartych w

art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. w zależności od tego, czy niewypłacalność pra-

codawcy powstała po wstąpieniu, czy przed wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej.

W analizie zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie nie ma potrzeby rozważania przed-

stawionych przez ten Sąd uwag dotyczących ewentualnego naruszenia zasady rów-

ności wobec prawa przez przyjęcie, że do zaspokojenia przez Fundusz roszczeń, o

których jest mowa w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., nie mają zastosowania

okresy referencyjne określone w tej ustawie. Zaspokajanie przez Fundusz roszczeń

niezaspokojonych przez niewypłacalnego pracodawcę, gdy niewypłacalność praco-

dawcy powstała w okresie obowiązywania poprzednio obowiązującej ustawy z dnia

29 grudnia 1993 r., i to tylko roszczeń stwierdzonych prawomocnymi wyrokami, ure-

gulowane w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r., jest bowiem nieporównywalne z

zaspokajaniem przez Fundusz roszczeń niezaspokojonych przez niewypłacalnego

15

pracodawcę, gdy niewypłacalność pracodawcy powstała w okresie obowiązywania

ustawy z dnia 13 lipca 2006 r.

Na podstawie powyższych ustaleń należy stwierdzić, że do zaspokojenia

przez Fundusz roszczeń, o których jest mowa w art. 43 ustawy z dnia 13 lipca 2006

r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, nie

mają zastosowania okresy referencyjne określone w art. 12 ust. 3 - 5 tej ustawy.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.

========================================