III PK 21/09

Sygn. akt III PK 21/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 sierpnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa W. K.

przeciwko Szpitalowi Powiatowemu im. [...] Samodzielnemu Publicznemu

Zakładowi Opieki Zdrowotnej w B.

o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych i nakazanie udzielenia

powodowi godzin wolnych od pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 sierpnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L.

z dnia 14 listopada 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania.

2

U z a s a d n i e n i e

Pozwany Szpital Powiatowy im. [...], Samodzielny Publiczny Zakład Opieki

Zdrowotnej w B., w sprawie z powództwa W. K. o wynagrodzenie za pracę w

godzinach nadliczbowych i nakazanie udzielenia godzin wolnych od pracy, wniósł

skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 14 listopada 2008 r.

Zaskarżonym wyrokiem oddalono apelację pozwanego od wyroku Sądu

Rejonowego w P. z dnia 20 czerwca 2008 r., zobowiązującego pozwanego do

udzielenia powodowi 1956 godzin i 17 minut czasu wolnego od pracy, oddalającego

powództwo w pozostałej części i orzekającego o kosztach procesu.

W okresie objętym sporem, to jest od 1 grudnia 2004 r. do 31 grudnia 2007

r. powód był zatrudniony u strony pozwanej jako lekarz – starszy asystent. Poza

normalnymi obowiązkami pracowniczymi powód pełnił dyżury medyczne, za które

otrzymywał wynagrodzenie w wysokości od 130% do 200% stawki godzinowej

wynagrodzenia zasadniczego, do czego podstawą był art. 32 j ustawy z dnia 30

sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (jednolity tekst: Dz. U. Z 2007 r. Nr

14, poz. 89 ze zm.). Sąd Rejonowy podniósł, że ta ustawa nie zapewnia lekarzowi

czasu odpoczynku, przewidzianego w art. 32 i art. 33 k.p. oraz w dyrektywie

2003/88 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej

niektórych aspektów czasu pracy (Dz. Urz. UE L 299 s. 9, Dz. Urz. UE –sp. 05, t. 4,

s.381). Przewiduje bowiem jedynie fakultatywne zwolnienie przez ordynatora

lekarza z części dnia pracy po dyżurze, a przepisy dyrektywy i orzecznictwo

Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości uznają cały czas dyżuru zakładowego za

czas pracy. Przepisy tej dyrektywy są bezpośrednio skuteczne wobec powoda. Miał

on więc prawo do 11 godzinnego, nieprzerwanego odpoczynku dobowego i do 35

godzinnego nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego.

Sąd Rejonowy powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 13 marca 2008 r., I PZP 11/07 (OSNP 2008 nr 17 - 18, poz.

247) według której lekarzowi pełniącemu dyżury medyczne w okresie do dnia 1

stycznia 2008 r. nie służy roszczenie o dodatkowe wynagrodzenie w razie

nieudzielenia przez pracodawcę odpowiednich okresów odpoczynku (art. 132 i 133

k.p.) niezależnie od wynagrodzenia wypłaconego z tytułu dyżuru; nie wyłącza to

3

możliwości dochodzenia roszczeń o odszkodowanie lub zadośćuczynienie na

zasadach ogólnych. Sąd Rejonowy stwierdził, że dyrektywa 2003/88 nie odnosi się

do uprawnień finansowych pracownika, reguluje ona natomiast jego prawo do

czasu odpoczynku, który powinien być wykorzystany w naturze. Z tych przyczyn

oddalono żądanie zasądzenia wynagrodzenia jak za godziny nadliczbowe za

niewykorzystany czas odpoczynku i zobowiązano stronę pozwaną do udzielenia

stosownej ilości godzin wolnych od pracy.

Oddalając apelację pozwanego Sąd Okręgowy stwierdził, że nastąpiło to

wskutek omyłki, a jego intencją była zmiana zaskarżonego wyroku i oddalenie

powództwa. Sąd Okręgowy podkreślił, że podziela pogląd Sądu Najwyższego

wyrażony w powołanej uchwale I PZP 11/07 oraz zgodną z nim uchwałę z dnia 8

czerwca 2008 r., I PZP 10/07 (OSNP 2008 nr 23-24, poz. 342), z której także

wynika, że w razie nieudzielenia odpowiednich okresów odpoczynku pracownik

może dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia na zasadach ogólnych.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie art. 2 pkt 9, art. 16 i art.

17 ust. 2 dyrektywy 2003/88 oraz art. 132 i art. 133 k.p. przez zasądzenie

skumulowanych dni wolnych, co nie zapewnia pracownikowi odpowiedniego

odpoczynku i nie chroni należycie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Jak stwierdził Sąd

Okręgowy, oddalił on apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego –

zasądzającego skumulowany czas wolny na rzecz powoda – tylko przez omyłkę i

że podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwałach I PZP 10/07 oraz I

PZP 11/07.

W obu tych uchwałach przyjęto jednoznacznie – w tezach lub

uzasadnieniach – że w razie nieudzielenia pracownikowi czasu odpoczynku w

wymiarze wynikającym z art. 3 i art. 5 dyrektywy 2003/88 oraz art. 132 i art. 133

k.p. , nie ma on ani roszczenia o dodatkowe wynagrodzenie z tego tytułu, ani o

udzielenie skumulowanego czasu wolnego w wymiarze równym ilości

niewykorzystanych godzin odpoczynku. Dodatkowe wynagrodzenie nie przysługuje

4

pracownikowi, gdyż prawo do wynagrodzenia przysługuje za pracę wykonaną, a za

czas jej niewykonywania tylko wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi (art. 80

k.p.). Takiego przepisu nie ma w odniesieniu do nieudzielenia czasu odpoczynku, a

za okres dyżuru, którego wykonywanie pozbawiło powoda odpowiedniego

odpoczynku, otrzymywał on stosowne wynagrodzenie. Natomiast udzielenie

skumulowanego czasu odpoczynku w naturze nie pełni funkcji, która jest

przypisana do regulacji wprowadzających minimalne okresy wypoczynku dobowego

(11 godzin) i tygodniowego (35 godzin, a wyjątkowo 24 godziny). Te okresy są

przewidziane ze względu na bezpieczeństwo i higienę pracy, a w szczególności dla

ochrony zdrowia pracownika. Funkcji tej nie pełni udzielenie skumulowanego czasu

wolnego, zwłaszcza w znacznym wymiarze.

Uznając zatem, że sprawa sankcji nieudzielenia czasu odpoczynku nie jest

uregulowana w przepisach prawa pracy, a także mając na względzie wymóg

skuteczności prawa stanowionego przez Unię Europejską, należy w tym zakresie

stosować przepisy Kodeksu cywilnego (art. 300 k.p.). W przypadku poniesienia

przez pracownika szkody majątkowej z tego tytułu, może on dochodzić

odszkodowania na podstawie art. 471 k.c., a w razie uszczerbku tylko

niemajątkowego – na podstawie art. 23 i art. 24 k.c.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c.

/tp/