I CSK 60/09

Sygn. akt I CSK 60/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

Protokolant Anna Matura

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego

w K.

przeciwko "W." S.A.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 3 września 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 24 października 2007 r. zasądził od

pozwanego „W.” S.A. na rzecz powoda Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w K.

kwotę 1.939.859 zł z odsetkami tytułem odszkodowania ubezpieczeniowego.

Sąd ustalił, że tę kwotę Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 17 lutego 2006

r. zasądził na rzecz powoda od notariusz A.O. Pobierała ona od stron czynności

notarialnych opłaty sądowe od wniosku o wpis do księgi wieczystej i ich nie

przekazała właściwemu sądowi rejonowemu. Egzekucji tej należności strony

powodowej nie udało się dokonać. Pozwany Zakład, który zawarł z notariusz A.O.

umowę obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej notariuszy,

odmówił wypłaty odszkodowania.

Sąd uznał, że czynnością notarialną w rozumieniu art. 19a ustawy z dnia

14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (jedn. tekst: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz.

1158 - dalej: "pr. not.") jest również pobieranie i odprowadzanie przez notariuszy

opłat sądowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej. Szkoda wyrządzona

przez notariusza Skarbowi Państwa na skutek nieodprowadzenia tych opłat jest

zatem objęta obowiązkowym ubezpieczeniem OC notariuszy.

Zarówno ustalenia Sądu Okręgowego, jak i jego rozważania prawne zostały

przez Sąd Apelacyjny uznane za prawidłowe, toteż apelacja pozwanego Zakładu

została wyrokiem tego Sądu z dnia 8 lipca 2008 r. oddalona. Sąd w sentencji

zaznaczył, że pozwany odpowiedzialność wobec Skarbu Państwa ponosi in

solidum wraz z notariuszem. Nie podzielił argumentów, że przekazanie przez

notariusza opłat właściwemu sądowi rejonowemu (art. 7 § 2 in. fine pr. not. ) nie jest

czynnością notarialną.

Skarga kasacyjna pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego – oparta na

obu podstawach z art. 3983

k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 19a w zw. z art.

1 § 1 i 79 Pr. not., a także art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c., i zmierza do uchylenia

powyższego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności, o których mowa w art. 1 § 1

Pr. not., jest zgodnie z art. 19a tej ustawy obowiązkiem notariusza. Celem umowy

ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, której istotę określają przepisy art. 822

§ 1-4 k.c., jest - z jednej strony - udzielenie ochrony ubezpieczeniowej

odpowiedzialnemu za szkodę przez przejęcie przez ubezpieczyciela ciężaru

negatywnych konsekwencji majątkowych wyrządzonej szkody, spoczywających

bezpośrednio na jej sprawcy i będących skutkiem ponoszenia przezeń

odpowiedzialności cywilnej za tę szkodę, oraz - z drugiej strony - wzmocnienie

ochrony interesów osoby trzeciej, poszkodowanej w wyniku wypadku

ubezpieczeniowego.

Na podstawie art. 822 § 4 k.c. uprawniony do odszkodowania może

dochodzić roszczenia bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń (actio directa),

co chroni go przed skutkami ewentualnego braku możliwości uzyskania pełnego

zaspokojenia ze względu na sytuację majątkową podmiotu bezpośrednio

odpowiedzialnego za szkodę.

Notariusz dokonuje następujących czynności (do których strony są albo

wprost zobowiązane przez normy, albo którym dla wzmocnienia ochrony swoich

praw mogą nadać formę notarialną – art. 1 § 1 Pr. not.): 1) sporządza akty

notarialne, 2) sporządza poświadczenia, 3) doręcza oświadczenia, 4) zapisuje

protokoły, 5) sporządza protesty weksli i czeków, 6) przyjmuje na przechowanie

dokumenty, pieniądze i papiery wartościowe, 7) sporządza wpisy, odpisy i wyciągi

dokumentów, 8) sporządza, na żądanie stron, projekty aktów, oświadczeń i innych

dokumentów, 9) sporządza inne czynności wynikające z odrębnych przepisów

(art. 79 w związku z art. 1 Pr. not.). W myśl art. 2 § 2 Pr. not. czynności notarialne,

dokonane przez notariusza zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu

urzędowego. Związane jest więc z nimi domniemanie prawne zarówno ich

legalności, jak i publicznej wiarygodności.

Stosownie do art. 92 § 4 Pr. not., jeżeli akt notarialny w swej treści zawiera

przeniesienie, zmianę lub zrzeczenie się prawa ujawnionego w księdze wieczystej

lub ustanowienie prawa podlegającego ujawnieniu w księdze wieczystej, bądź

4

obejmuje czynność przenoszącą własność nieruchomości, choćby dla tej

nieruchomości nie była prowadzona księga wieczysta, notariusz sporządzający akt

notarialny jest obowiązany zamieścić w tym akcie wniosek o dokonanie wpisu

w księdze wieczystej zawierający wszystkie dane wymagane przepisami kodeksu

postępowania cywilnego. Notariusz jest obowiązany przesłać z urzędu sądowi

właściwemu do prowadzenia ksiąg wieczystych wypis aktu notarialnego

zawierający wniosek o wpis do księgi wieczystej wraz z dokumentami stanowiącymi

podstawę wpisu, w terminie trzech dni od sporządzenia aktu. Notariusz zgodnie

z art. 7 § 2 Pr. not., pobiera także opłatę sądową od wnioskodawców, jeżeli

wniosek o wpis do księgi wieczystej (o którym mowa w art. 92 § 4) podlega opłacie

sądowej. Szczegółowe zasady pobierania opłat oraz sposób i termin ich

przekazywania sądom, zostały określone w rozporządzeniu Ministra

Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie pobierania przez notariuszy

opłat sądowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej zamieszczanych w aktach

notarialnych (Dz. U. Nr 90, poz. 1011 ze zm. - dalej "rozporządzenie"), wydanym na

podstawie delegacji przewidzianej w art. 7 § 3 Pr. not. Stosownie do § 4 ust. 1 i 2

rozporządzenia notariusz pobrane opłaty przekazuje dokonując wpłat na rachunek

bankowy właściwego sądu rejonowego lub bezpośrednio w kasie tego sądu

w terminie do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym została

pobrana opłata). Notariusz w tych określonych ustawowo ramach działa z urzędu

jako organ pomocniczy sądów.

W świetle wskazanych rozwiązań ustawowych pośrednictwa notariusza

w zakresie przekazania sądowi należnej opłaty sądowej niepodobna utożsamiać

z czynnością notarialną, czy też czynnością dokonywaną przy wykonywaniu

czynności notarialnej. Wychodząc z odmiennego założenia Sąd Apelacyjny błędnie

uznał, że to pośrednictwo objęte jest obowiązkowym ubezpieczeniem

odpowiedzialności cywilnej notariuszy.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.