II UZP 7/09

Uchwała z dnia 2 września 2009 r.

II UZP 7/09

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Bogusław Cudowski

(sprawozdawca), Zbigniew Hajn.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2009 r.

sprawy z wniosku Teresy K., Adama K., Piotra K. - następców prawnych ubezpie-

czonego Stanisława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi

w G.W. o zasiłek chorobowy, na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego po-

stanowieniem Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 czerwca 2009

r. [...]

„1. czy zawarte w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadcze-

niach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

(tekst jednolity Dz.U. z 2005 r., nr 31, poz. 267 ze zm.; dalej jako „ustawa zasiłkowa”)

sformułowanie „ustanie poprzedniej niezdolności do pracy” należy rozumieć jako

ustanie niezdolności do pracy w znaczeniu medycznym, czy też jako „ustanie prawa

do zasiłku chorobowego po wyczerpaniu 182 - dniowego okresu zasiłkowego";

2. czy niezdolność do pracy spowodowana „tą samą chorobą” w rozumieniu

art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej oznacza ostatnią chorobę powodującą niezdolność do

pracy przed przerwą, czy też jakąkolwiek chorobę powodującą niezdolność do pracy

z dotychczasowego okresu zasiłkowego;

3. czy zasada wliczania okresów poprzedniej niezdolności do pracy spowodo-

wanej tą samą chorobą przewidziana art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej dotyczy jednej,

czy i kolejnych przerw w niezdolności do pracy?”

p o d j ą ł uchwałę:

Ustanie „poprzedniej niezdolności do pracy” (art. 9 ust. 2 ustawy z dnia

25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego

zgłoszonego w razie choroby i macierzyństwa, jednolity tekst: Dz.U z 2005 r. Nr

31, poz. 267 ze zm.) oznacza ustanie niezdolności do pracy, w znaczeniu me-

2

dycznym; odmówił udzielenia odpowiedzi na pytania przedstawione w pkt 2 i 3

postanowienia Sądu Okręgowego.

U z a s a d n i e n i e

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2009 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia trzy zagadnienia prawne nastę-

pującej treści: „czy zawarte w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świad-

czeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

(tekst jednolity Dz.U. z 2005 r., nr 31, poz. 267 ze zm., dalej ustawa zasiłkowa) sfor-

mułowanie „ustanie poprzedniej niezdolności do pracy" należy rozumieć jako ustanie

niezdolności do pracy w znaczeniu medycznym, czy też jako „ustanie prawa do zasił-

ku chorobowego po wyczerpaniu 182-dniowego okresu zasiłkowego"?; czy niezdol-

ność do pracy spowodowana „tą samą chorobą" w rozumieniu art. 9 ust. 2 ustawy

zasiłkowej oznacza ostatnią chorobę powodującą niezdolność do pracy przed prze-

rwą, czy też jakąkolwiek chorobę powodująca niezdolność do pracy z dotychczaso-

wego okresu zasiłkowego?; czy zasada wliczania okresów poprzedniej niezdolności

do pracy spowodowanej tą samą chorobą przewidziana art. 9 ust. 2 ustawy zasiłko-

wej dotyczy jednej, czy i kolejnych przerw w niezdolności do pracy ?”

Powyższe zagadnienia zostały sformułowane na podstawie następującego stanu

faktycznego. Stanisław K. od 1999 r. podlegał ubezpieczeniu chorobowemu jako

osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. W okresie od dnia 19 lis-

topada 2007 r. do 18 maja 2008 r. ubezpieczony otrzymał zasiłek chorobowy za pełny

182 dniowy okres zasiłkowy. Niezdolność do pracy orzekana była kolejno z powodu

schorzeń określanych symbolami: I 10 (nadciśnienie), I 84 (guzy krwawnicze odbytu),

a ostatnio od 2 lutego 2008 r. - C 34 (nowotwór złośliwy oskrzeli i płuc). Zaświadcze-

nie lekarskie stwierdzające niezdolność do pracy spowodowaną ostatnią chorobą

stwierdza niezdolność do pracy do 193 dnia od pierwszego dnia okresu zasiłkowego

(do dnia 29 maja 2008 r.). Kolejne zaświadczenia lekarskie, składane przez ubezpie-

czonego wraz z wnioskami o wypłatę zasiłku chorobowego, wskazują na niezdolność

do pracy powodowaną schorzeniem C 34 od dnia 22 lipca do 7 września 2008 r. oraz

od dnia 30 września do 29 października 2008 r. Decyzją z dnia 23 października 2008

r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Stanisławowi K. przyznania prawa do

3

zasiłku chorobowego za okresy od 22 lipca do 7 września i od 30 września do 29

października 2008 r. W toku procesu ubezpieczony zmarł, a do procesu wstąpili jego

żona i dzieci.

Zdaniem Sądu w sprawie powstało kilka zagadnień prawnych budzących po-

ważne wątpliwości. W pierwszej kolejności Sąd wskazał na brzmienie art. 9 ust. 2

ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym do okresu zasiłkowego wlicza się okresy po-

przedniej niezdolności do pracy, spowodowanej tą samą chorobą, jeżeli przerwa po-

między ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności do pracy nie

przekraczała 60 dni. Przepis art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej wskazujący na „ustanie

poprzedniej niezdolności do pracy" można rozumieć jako ustanie niezdolności do

pracy w znaczeniu medycznym lub też ustanie prawa do zasiłku chorobowego po

wyczerpaniu 182-dniowego okresu zasiłkowego. W ocenie Sądu zadającego pytanie

wykładnia gramatyczna tego przepisu prowadzi do wniosku, iż dolicza się poprzednie

okresy niezdolności do pracy w znaczeniu medycznym. Ustawodawca nie posłużył

się bowiem zwrotem „poprzedni okres zasiłkowy", a „poprzednia niezdolność do

pracy". Wskazywałoby to na celowe odniesienie do medycznej niezdolności do

pracy. Podobnie w art. 9 ust. 3 ustawy zasiłkowej wskazano, iż do okresu zasiłkowe-

go nie wlicza się okresów niezdolności do pracy przypadającego w okresach wycze-

kiwania (art. 4 ust. 1 ustawy zasiłkowej), a więc okresów, za który zasiłek chorobowy

nie przysługuje, co wskazuje, iż niezdolność do pracy w tym przepisie może być ro-

zumiana jako niezdolność do pracy w znaczeniu medycznym. Okres niezdolności do

pracy po wyczerpaniu 182-dniowego okresu zasiłkowego, za który prawo do zasiłku

nie przysługuje, nie został wprost wyłączony z okresu zasiłkowego, tak jak to uczynio-

no w art. 9 ust. 3 ustawy zasiłkowej z okresami wyczekiwania.

Z kolei wykładnia systemowa, zdaniem Sądu właściwsza, prowadziłaby do

wniosku, że doliczenie ma zastosowanie w przypadku krótszej niż 60-dniowa prze-

rwy pomiędzy dotychczasowym, a nowym okresem zasiłkowym. Do takiego wniosku

prowadzi fakt, iż ust. 2 jest redakcyjną częścią art. 9. W jego ustępie 1 wskazano na

„okres zasiłkowy". Wskazywać więc to może na konieczność odnoszenia się do po-

przedniego okresu zasiłkowego również w ust. 2. Taki sposób wykładni, w ocenie

Sądu, wynika także z faktu, iż okres zasiłkowy, co do zasady, pokrywa się z okresem

niezdolności do pracy stwierdzonym zaświadczeniami lekarskimi. Prawo do zasiłku

chorobowego wynika bowiem z podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Ubezpie-

czony w okresie po wyczerpaniu 182-dniowego okresu zasiłkowego, pomimo dalszej

4

niezdolności do pracy, podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu

prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Tym samym podleganie ubez-

pieczeniu (i związane z tym opłacanie składek), a nie medyczne przeciwwskazanie

do pracy w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, winno decydować o

upływie 60-dniowego okresu przerwy. Na taki sposób rozumienia art. 9 ust. 2 wska-

zuje Z. Kluszyńska (w: System Ubezpieczeń społecznych. Zagadnienia podstawowe,

pod red. G. Szpor, wydanie IV, Warszawa 2007, s. 86), podając, iż „okresów niezdol-

ności do pracy, w których zasiłek nie przysługuje, nie wlicza się do okresu zasiłkowe-

go".

Drugim zagadnieniem wskazanym przez Sąd jest to, czy art. 9 ust. 2 ustawy

zasiłkowej nakazuje doliczenie do okresu zasiłkowego okresów poprzedniej niezdol-

ności do pracy spowodowanej tylko tą samą chorobą, czy też zgodnie z ust. 1 doli-

czenie następuje do łącznego okresu poprzedniej nieprzerwanej niezdolności do

pracy, a wywołanie niezdolności do pracy tą samą chorobą odnosi się do ostatniej lub

którejkolwiek z dotychczasowych chorób powodujących czasową niezdolność do

pracy. Sąd wskazał, że według I. Jędrasik-Jankowskiej (Ubezpieczenie społeczne.

Tom 3. Ubezpieczenie chorobowe, Warszawa 2003, s. 68-69) w zakresie liczenia

okresu zasiłkowego należy rozróżnić „taką samą", „tę samą" i „inną" chorobę. Jej

zdaniem wystąpienie niezdolności do pracy po upływie 60 dni jest spowodowane

„taką samą", a nie „tą samą chorobą". Sąd wskazał następnie, że K. Tymorek twier-

dzi, iż „jeżeli między okresami orzeczonych niezdolności do pracy ubezpieczony nie

odzyskał zdolności do pracy - okresy niezdolności do pracy przypadające przed prze-

rwą i po przerwie zlicza się do jednego okresu zasiłkowego. W takim przypadku roz-

poczęcie kolejnego okresu zasiłkowego nie jest możliwe" (Służba Pracownicza 2005

nr 8, poz. 11). W takiej sytuacji ubezpieczony może złożyć wniosek o świadczenie re-

habilitacyjne lub rentę.

Powiązanie powyższego z art. 9 ust. 1 ustawy zasiłkowej prowadzić może, w

ocenie sądu, do wniosku, że nowy okres zasiłkowy nie rozpoczyna biegu, jeżeli po-

nowna niezdolność do pracy powstaje wskutek tego schorzenia, które było przyczyną

ostatniej niezdolności do pracy w poprzednim 182-dniowym okresie zasiłkowym lub -

co wydaje się już zbyt daleko idące - jednego ze schorzeń będących przyczyną nie-

zdolności do pracy w poprzednim 182-dniowym okresie zasiłkowym.

TrzecimzagadnieniembudzącymwątpliwościSądujestrozstrzygnięcie,czyart. 9 ust. 2

ustawy zasiłkowej ma zastosowanie tylko raz, czy wiele razy w przypadku kolejnych

5

niezdolności do pracy przerywanych okresami zdolności do pracy. Literalne brzmienie

przepisu nie wyklucza jego wielokrotnego stosowania. Wykładnia celowościowa, jak

się zdaje słuszniejsza, prowadzi zaś do wniosku, iż wobec podlegania ubezpieczeniu

chorobowemu i opłacania składek z tego tytułu, prawo do zasiłku winno ubezpieczo-

nemu przysługiwać. Przepis art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej, jako wyjątek od zasady

prawa do zasiłku, winien być wykładany ściśle. Kolejne pozbawienia prawa do zasił-

ku, w przypadku kiedy okresy kolejnej niezdolności do pracy są stosunkowo krótkie,

ubezpieczony opłaca składki na ubezpieczenie chorobowe, zdają się być nieuzasad-

nione i sprzeczne z samą istotą ubezpieczenia chorobowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pytania prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu przez Sąd Okręgowy

dotyczą problemów interpretacyjnych, które związane są z ustaleniem prawa do za-

siłku chorobowego. Zasady nabycia prawa do zasiłku chorobowego określają przepi-

sy ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zasady liczenia okresu zasiłkowego w

przypadku niezdolności do pracy spowodowanej tą samą chorobą są uregulowane w

art. 9 ust. 2 ustawy „zasiłkowej”. Przepis ten stanowi, że do okresu zasiłkowego wli-

cza się okresy poprzedniej niezdolności do pracy, spowodowanej tą samą chorobą,

jeżeli przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności

do pracy nie przekraczała 60 dni. W staniem faktycznym ubezpieczony wyczerpał

okres zasiłkowy. Jednak okres nieprzerwanej niezdolności do pracy wykraczał poza

okres zasiłkowy, gdyż trwał 193 dni. Ta sama choroba stała się przyczyną kolejnych

niezdolności do pracy. Przerwy pomiędzy ustaniem poprzednich niezdolności do

pracy były krótsze niż 60 dni. Jednak gdyby przerwy były liczone od dnia ustania

prawa do zasiłku przerwa ta byłaby dłuższa niż 60 dni. Zasadnicza wątpliwość Sądu

Okręgowego dotyczyła tego, jak należy liczyć długość przerwy. Decydujące znacze-

nie ma w tym przypadku rozstrzygnięcie, czy przerwa powinna być liczona od daty

ustania prawa do zasiłku, czy od daty ustania poprzedniej niezdolności do pracy.

W celu określenia daty, od której należy liczyć długość 60 dniowej przerwy

konieczne jest odwołanie się do treści przepisu art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej. W

przepisie tym ustawodawca niewątpliwie odróżnia „okres zasiłkowy” i „okres niezdol-

ności do pracy”. Zgodnie z obowiązującymi zasadami wykładni w każdym przypadku

6

pierwszeństwo ma wykładnia językowa. Sąd Okręgowy trafnie stwierdza, że wykład-

nia językowa prowadzi do wniosku, że doliczaniu podlegają okresy niezdolności do

pracy w znaczeniu medycznym. W tej sytuacji niedopuszczalne jest zastosowanie

innych reguł wykładni, np. systemowej. Możliwość taka istnieje bowiem jedynie w

przypadku, kiedy rezultaty wykładni językowej prowadzą do niemożliwych do zaak-

ceptowania rezultatów. Proponowana przez Sąd Okręgowy koncepcja dokonania

wykładni systemowej jest zbędna. Wnioski z niej wynikające są podyktowane próbą

znalezienia kompromisowego rozwiązania. Wykładnia taka jest jednak contra legem.

W celu rozwiązania problemu należy zatem ograniczyć się do reguł wynikających z

przepisu art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej (na temat okresu zasiłkowego i jego liczenia

zob. I. Jędrasik - Jankowska: Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecz-

nego, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 379-384). To, że ubezpieczony opłacał składki po

wyczerpaniu okresu zasiłkowego nie może przesądzać o rozstrzygnięciu, polegają-

cym na liczeniu okresu przerwy od daty ustania prawa do zasiłku. Bowiem z tytułu

opłacania składek ubezpieczonym przysługuje prawo do zasiłku chorobowego jedy-

nie w ustawowo określonym czasie.

Wynika więc z powyższego, że w razie każdej niezdolności do pracy powstaje

prawo do nowego okresu zasiłkowego, którego długość określa art. 9 ust. 2 ustawy.

O tym, czy będzie to pierwszy dzień okresu zasiłkowego, czy kolejny decyduje rodzaj

choroby, a w razie tej samej choroby długość przerwy między obiema niezdolno-

ściami. Z przepisu art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej wynika także, iż do okresu zasiłko-

wego należy doliczyć cały okres niezdolności do pracy wywołanej tą samą chorobą,

pomimo że zasiłek był wypłacony jedynie za część tego okresu. Należy w tym miej-

scu wspomnieć o problemie rozumienia tej samej choroby, choć w sprawie niniejszej

kolejne choroby były oznaczone tym samym numerem statystycznym. W wyroku z

dnia 6 listopada 2008 r., II UK 86/08, Sąd Najwyższy orzekł, iż pojęcia „ta sama cho-

roba”, użytego w art. 9 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej nie należy odnosić do tych sa-

mych numerów statystycznych, zgodnych z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób i

Problemów Zdrowotnych ICD-10, gdyż nie chodzi o identyczne objawy odpowiada-

jące numerom statystycznym, lecz o opis stanu klinicznego konkretnego układu lub

narządu, który - choć daje różne objawy, podpadające pod różne numery statystycz-

ne - wciąż stanowi tę samą chorobę, skoro dotyczy tego samego narządu lub układu.

Z omawianego przepisu nie wynika również, że zasady wliczania przerw mają zasto-

sowanie tylko do jednej przerwy w niezdolności do pracy. Tak więc do kolejnego

7

okresu zasiłkowego należy doliczać te okresy niezdolności do pracy z powodu tej

samej choroby, które zakończyły się w okresie krótszym niż 60 dni, licząc od dnia

powstania kolejnej niezdolności. Z powyższych względów nie było potrzebne udzie-

lenie odpowiedzi na pytania przedstawione w pkt 2 i 3 postanowienia Sądu Okręgo-

wego.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.

========================================