III CZP 59/09

Uchwała z dnia 9 września 2009 r., III CZP 59/09

Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w K. przy uczestnictwie Dariusza G. o wpis do rejestru dłużników

niewypłacalnych, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu

9 września 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Kielcach postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2009 r.:

„Czy złożenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 56

ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym wniosku o wpis

do rejestru dłużników niewypłacalnych osoby fizycznej – płatnika składek na

ubezpieczenie społeczne w rozumieniu ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z. 2007 r. Nr 11, poz. 74),

której zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały stwierdzone

tytułem wykonawczym wydanym w trybie art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 110,

poz. 18) mieści się w zakresie działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

określonej w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych?"

podjął uchwałę:

Wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis osoby fizycznej,

będącej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru

dłużników niewypłacalnych, złożony na podstawie art. 56 ustawy z dnia 20

sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst Dz.U. z 2007 r. Nr

168, poz. 1186 ze zm.), jest wolny od opłaty sądowej.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. wniósł o wpisanie do rejestru

dłużników niewypłacalnych dłużnika Dariusza G. – płatnika składek na

ubezpieczenie społeczne. Wyjaśnił, że dłużnik zalega z zapłatą należności z tytułu

składek ubezpieczeniowych, co zostało stwierdzone w tytule wykonawczym

wydanym na podstawie art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu

administracyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze

zm. – dalej: "u.p.e.a.").

Przewodniczący w Sądzie Rejonowym w Kielcach zarządzeniem z dnia 1

grudnia 2008 r. zwrócił wniosek jako nieopłacony (art. 19 ust. 3 ustawy o Krajowym

Rejestrze Sądowym, jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 – dalej:

"u.K.Rej.S."), ponieważ uznał, że wniosek podlegał opłacie stałej określonej w art.

54 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.”).

Przy rozpoznawaniu zażalenia wnioskodawcy ujawniło się zagadnienie prawne

budzące poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy w Kielcach przedstawił do

rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawiona przez Sąd Okręgowy wątpliwość prawna wymaga wyjaśnienia,

czy wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis osoby fizycznej, będącej

płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników

niewypłacalnych jest ustawowo wolny od opłaty sądowej. Problem ten, istotny dla

praktyki, nie był dotychczas rozstrzygany w judykaturze; nie normuje go również ani

ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ani ustawa o Krajowym

Rejestrze Sądowym. Ustawowe zwolnienie od opłat sądowych w sprawach

rejestrowych – we wskazanych sytuacjach – jest natomiast przewidziane w art. 6948

§ 3 k.p.c., tj. przy wpisach dokonywanych przez sąd z urzędu oraz przy wpisach

dokonywanych na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.K.Rej.S. Ten przepis dotyczy jednak

rejestru przedsiębiorstw, a nie rejestru dłużników niewypłacalnych, dlatego Sąd

Okręgowy trafnie zauważył, że ustawowego zwolnienia od opłaty sądowej wniosku

o wpis płatnika składek ubezpieczeniowych do rejestru dłużników niewypłacalnych

można poszukiwać tylko w treści art. 114 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998

r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74

ze zm. – dalej: "u.s.u.s."), która stanowi, że w zakresie prowadzonej działalności

określonej w ustawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ponosi opłat

skarbowych i sądowych.

Zakres działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określony jest w art. 68 i

69 u.s.u.s., ale tylko w sposób przykładowy, niewyczerpujący. Inicjowanie

postępowania o wpis płatników składek do rejestru dłużników niewypłacalnych

można umieścić w umocowaniu zamieszczonym w art. 68 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s.,

przewidującym kontrolę wykonywania płatności składek przez płatników. Przede

wszystkim jednak istotne są zadania i czynności Zakładu jako dysponenta

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 51 ust. 2 u.s.u.s.); chodzi o racjonalne i

efektywne zarządzanie Funduszem, gdyż głównymi jego przychodami są składki na

ubezpieczenie społeczne (art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s.).

W judykaturze podkreśla się, że rejestr dłużników niewypłacalnych jest

rozwiązaniem prawnym mającym chronić potencjalnego wierzyciela przed

niewypłacalnością dłużnika jeszcze przed powstaniem zobowiązania. Rejestr

ujawnia dłużników niewiarygodnych, niezasługujących na zaufanie w obrocie

gospodarczym, a tym samym prowadzi do eliminowania ich z obrotu (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2003 r., V CK 7/03, OSNC 2004, nr 4, poz. 67

oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2009 r., III CZP 33/09, OSNC

2010, nr 2, poz. 21). Inicjowanie wpisów do tego rejestru należy zaliczyć więc do

przedsięwzięć profilaktycznych, celowych w działalności Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, dyscyplinujących płatników składek ubezpieczeniowych, służących

efektywniejszej ściągalności składek. Takie działania mieszczą się w sferze

ustawowych zadań i obowiązków Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonuje w zakresie ograniczonym różne

zadania niemieszczące się w systemie ubezpieczeń społecznych, np. jako

pracodawca oraz jako właściciel mienia niezbędnego do prowadzenia działalności.

Czynności związane z zarządzaniem Funduszem Ubezpieczeń Społecznych należą

natomiast do podstawowych, ustawowych zadań Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, dlatego jego wniosek o wpis osoby fizycznej, będącej płatnikiem

składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników niewypłacalnych jest

wolny od opłaty sądowej (art. 114 ust. 4 u.s.u.s.).

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w

uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).