I CSK 35/09

Wyrok z dnia 16 września 2009 r., I CSK 35/09

Wskazanie właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami

autorskimi lub pokrewnymi przez Komisję Prawa Autorskiego, o którym mowa

w art. 107 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach

pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.), nie może być

zastąpione porozumieniem organizacji zbiorowego zarządzania przyznającym

jednej z nich wyłączność działania w określonym terminie.

Sędzia SN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Marian Kocon

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Autorów "Z." w W.

przeciwko "K.M.", spółce z o.o. w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 września 2009 r. skargi kasacyjnej strony

pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2008 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Stowarzyszenie Autorów "Z." domagało się zasądzenia od spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością "K.M." w W. kwoty 405 287,55 zł, wskazując, że kwota ta z

ustawowymi odsetkami należy się współtwórcom utworów audiowizualnych

wyświetlanych w kinie pozwanej spółki, na rzecz których ono działa.

W uzasadnieniu pozwu Stowarzyszenie podało, że jest organizacją zbiorowego

zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, dysponującą

zezwoleniem właściwego ministra na zarządzenie m.in. prawami autorskimi do

utworów słownych, muzycznych, słowno-muzycznych i choreograficznych w

utworze audiowizualnym na polu eksploatacji – wyświetlanie.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 19 listopada 2007 r. uwzględnił powództwo na

podstawie art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach

pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm. – dalej: "Pr.aut.") w

brzmieniu nadanym mu (wespół z pozostałymi przepisami tego artykułu) z mocą od

dnia 22 lipca 2000 r. przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie

ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. Nr 53, poz. 637) w

związku z art. 70 ust. 3 i art. 105 ust. 1 Pr.aut.

Sąd Apelacyjny, oddalając apelację pozwanej spółki, wyrokiem z dnia 2

września 2008 r. podzielił stanowisko Sądu Okręgowego o przysługiwaniu stronie

powodowej jako organizacji zbiorowego zarządzania legitymacji do dochodzenia we

własnym imieniu od strony pozwanej na rzecz uprawnionych podmiotów roszczeń o

wynagrodzenie, o którym mowa w art. 70 ust. 2 Pr.aut. w brzmieniu nadanym mu z

mocą od dnia 22 lipca 2000 r. Domniemanie prawne ustanowione w art. 105 ust. 1

Pr.aut. w zakresie wiążącym się z art. 70 ust. 3 Pr.aut. w brzmieniu nadanym mu z

mocą od dnia 22 lipca 2000 r. rozciągało się na zarządzanie, ochronę i dochodzenie

zarówno praw autorów polskich, jak i autorów zagranicznych ze względu na

znajdującą wyraz w art. 5 Pr.aut. zasadę asymilacji. Chociaż art. 70 ust. 2 Pr.aut.

został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 maja 2006 r., K 5/05

(OTK-A Zb.Urz. 2006, nr 5, poz. 59) za niezgodny z art. 2 i 32 w związku z art. 64

ust. 2 Konstytucji, mógł jednak stanowić podstawę zasądzenia dochodzonej w

sprawie kwoty, ponieważ obejmowała ona przewidziane w tym przepisie

wynagrodzenie za okres od dnia 6 maja 2001 r. do dnia 31 grudnia 2004 r., przepis

ten zaś, zgodnie z wymienionym wyrokiem, utracił moc dopiero 6 czerwca 2007 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie budził też wątpliwość fakt wyświetlania utworów

audiowizualnych w kinie pozwanej spółki i sposób ustalenia wysokości

dochodzonego wynagrodzenia na rzecz współtwórców tych utworów, należnego im

na podstawie art. 70 ust. 2 Pr.aut.

Pozwana spółka, skarżąc wyrok Sądu Apelacyjnego w całości, przytoczyła jako

podstawy kasacyjne naruszenie art. 105 ust. 1 w związku z art. 70 ust. 3 Pr.aut.

przez przyjęcie, że stronie powodowej jako organizacji zbiorowego zarządzania,

mającej zezwolenie na zbiorowe zarządzanie utworami słownymi, muzycznymi i

słowno-muzycznymi, przysługuje domniemanie legitymacji także w zakresie

żądania wynagrodzenia należnego zagranicznym współtwórcom utworu filmowego

oraz naruszenie art. 6 k.c. przez przyjęcie, że powód udowodnił, iż jest organizacją

zbiorowego zarządzania, za pośrednictwem której pozwany powinien wypłacać

wynagrodzenie zagranicznym współtwórcom utworu audiowizualnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powodowe Stowarzyszenie jest niewątpliwie organizacją zbiorowego

zarządzania w rozumieniu art. 104 Pr.aut. Organizacje, o których mowa w tym

przepisie są uprawnione do zarządzania prawami autorskimi lub prawami

pokrewnymi – w zasadzie jedynie majątkowymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 3 grudnia 2004 r., I CK 312/02, nie publ.) – w imieniu własnym na rzecz

podmiotów uprawnionych. Uprawnienie to obejmuje różnego rodzaju formy

wykonywania praw autorskich lub praw pokrewnych, w szczególności kontrolowanie

korzystania z dóbr chronionych normami prawa autorskiego, negocjowanie umów

licencyjnych z przyszłymi użytkownikami tych dóbr, inkasowanie wynagrodzeń od

użytkowników, a w niektórych sytuacjach także ustalanie wynagrodzeń, ich

dochodzenie na drodze sądowej oraz podział pomiędzy osoby uprawnione. Może

ono wynikać przede wszystkim z powierzenia zarządu określonymi prawami

autorskimi lub prawami pokrewnymi przez uprawnionego w drodze czynności

cywilnoprawnej. Może też – jak się powszechnie przyjmuje – opierać na podjęciu

przez daną organizację zarządzania określonymi prawami autorskimi lub prawami

pokrewnymi na zasadach prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia (art. 752-756

k.c.). Ponadto źródło tego uprawnienia mogą w pewnych przypadkach stanowić

przepisy prawa.

Do zbiorowego zarządzania określonymi prawami autorskimi lub prawami

pokrewnymi uprawniają te przepisy, które przewidują w oznaczonym zakresie

obowiązkowe pośrednictwo organizacji zbiorowego zarządzania. Do tego rodzaju

przepisów należał m.in. powołany w skardze kasacyjnej art. 70 ust. 3 Pr.aut. w

brzmieniu odnoszącym się do mającego zastosowanie w sprawie art. 70 ust. 2

Pr.aut., a obecnie należy art. 70 ust. 3 w brzmieniu nadanym mu z mocą od dnia 1

listopada 2007 r.

Mający zastosowanie w sprawie art. 70 ust. 2 Pr.aut. przyznawał niektórym

współtwórcom utworu audiowizualnego, a mianowicie głównemu reżyserowi,

operatorowi obrazu, twórcy scenariusza, twórcom innych utworów literackich lub

muzycznych stworzonych do utworu audiowizualnego lub w nim wykorzystanych

oraz artystom wykonawcom uczestniczącym w utworze audiowizualnym,

dodatkowe – w stosunku do uzyskiwanego od producenta z tytułu udziału w

powstaniu utworu audiowizualnego – wynagrodzenie bezpośrednio od

użytkowników za korzystanie na określonych polach. Należało się ono m.in. z tytułu

wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach, w wysokości proporcjonalnej do

uzyskiwanych stąd wpływów, miało więc w tym przypadku charakter tzw.

wynagrodzenia tantiemowego. Obowiązujący obecnie art. 70 ust. 21

Pr.aut.,

ustanowiony w następstwie wyeliminowania z porządku prawnego art. 70 ust. 2

Pr.aut. przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 maja 2006 r., K 5/05,

przyznaje dodatkowe wynagrodzenie, dotyczące tych samych pół eksploatacji, które

wymieniał jego poprzednik, wszystkim współtwórcom utworu audiowizualnego oraz

artystom wykonawcom w nim uczestniczącym. Również ten przepis przewiduje z

tytułu wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach współtwórcom i artystom

wykonawcom wynagrodzenie tantiemowe.

Należy podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, w ślad za

wypowiedziami piśmiennictwa, że wskazane unormowania, przyznające

współtwórcom utworu audiowizualnego oraz artystom wykonawcom dodatkowe

wynagrodzenie mają też zastosowanie do zagranicznych twórców oraz artystów

wykonawców. Wynika to z przyjętej w art. 5 pkt 4 Pr.aut. i przepisach wiążących

Polskę konwencji międzynarodowych zasady asymilacji (traktowania krajowego),

czyli zrównania twórców oraz artystów wykonawców obcych z krajowymi (por. art. 3

ust. 1 porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej,

Dz.U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143 – dalej: „porozumienie TRIPS”, art. 5 aktu

paryskiego konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych, Dz.U.

z 1990 r. Nr 82, poz. 474, w związku z art. 9 porozumienia TRIPS, art. 2 ust. 2

międzynarodowej konwencji o ochronie wykonawców, producentów fonogramów

oraz organizacji nadawczych, Dz.U. z 1997 r. Nr 125, poz. 800, jak też art. 12

TWE). W związku z powołanymi przepisami porozumienia TRIPS wypada

zaznaczyć, że ze względu na zasięg działania Światowej Organizacji Handlu (por.

http://www.wto.int/english) mają one charakter powszechny.

W związku z tym, że zgodnie z zasadą asymilacji, należne na podstawie

omawianych regulacji dodatkowe wynagrodzenie przysługuje także twórcom oraz

artystom wykonawcom zagranicznym, a w ustawodawstwach innych państw w

zasadzie brak przepisów przyznających podobne wynagrodzenie (por.

uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 maja 2006 r., K 5/05),

pod adresem tych regulacji – wykraczających także poza standardy wspólnotowe –

wysunięto w piśmiennictwie poważne zastrzeżenia. Podniesiono w szczególności,

że przyjęte w prawie polskim rozwiązanie może prowadzić do wypływu z kraju

znacznych kwot na rzecz podmiotów zagranicznych bez widoków na podobne

dochody z innych państw oraz do przerzucania związanych z tym kosztów na

krajowych konsumentów.

Zarówno zgodnie z art. 70 ust. 3 u.p.a w brzmieniu poprzednim, odnoszącym

się do mającego zastosowanie w sprawie art. 70 ust. 2 Pr.aut., jak i w brzmieniu

obecnym, odnoszącym się do art. 70 ust. 21 Pr.aut., wypłata wynagrodzenia przez

korzystającego następuje za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego

zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi. Chociaż, inaczej niż w

art. 21 ust. 1 Pr.aut., nie zastrzeżono wyłączności pośrednictwa właściwej

organizacji w tym zakresie, należy przyjąć, że jej pośrednictwo jest obowiązkowe.

Przemawia za tym zarówno zastrzeżenie, że zapłata za pośrednictwem właściwej

organizacji zbiorowego zarządzania „następuje”, a nie „może nastąpić”, jak też

niemożność osiągnięcia celu ustanowionego pośrednictwa przy innym założeniu.

Ponadto, chociaż w art. 70 ust. 3 Pr.aut. jest tylko mowa o wypłacie wynagrodzenia

za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego zarządzania, trudno przyjąć

funkcjonowanie przewidzianego w tym przepisie pośrednictwa bez uprawnienia

właściwej organizacji do określenia, zgodnie z właściwymi zasadami (por. art. 110

Pr.aut.), wysokości należnego wynagrodzenia, a więc bez uprawnienia tej

organizacji do zbiorowego zarządzania w tym zakresie.

Jak zaznaczono, uprawniona do pośrednictwa, o którym mowa w art. 70 ust. 3

Pr.aut., czyli do sprawowania związanego z tym zarządu prawami autorskimi lub

prawami pokrewnymi, jest właściwa organizacja zbiorowego zarządzania prawami

autorskimi lub prawami pokrewnymi, zgodnie zaś z art. 107 Pr.aut., jeżeli na danym

polu eksploatacji działa więcej niż jedna organizacja zbiorowego zarządzania,

organizacją właściwą w rozumieniu ustawy jest organizacja, do której należy twórca

lub artysta wykonawca, a gdy twórca lub artysta wykonawca nie należy do żadnej

organizacji albo nie ujawnił swojego autorstwa – organizacja wskazana przez

Komisję Prawa Autorskiego. W świetle treści przytoczonych przepisów, to czy dana

organizacja zbiorowego zarządzania jest uprawniona na podstawie art. 70 ust. 3

Pr.aut. do zarządzania w odniesieniu do określonych pól eksploatacji, których

dotyczy dodatkowe wynagrodzenie należne oznaczonym współtwórcom utworu

audiowizualnego i artystom wykonawcom, zależy więc przede wszystkim od tego,

czy organizacja ta jest jedyną organizacją zbiorowego zarządzania działającą na

tych polach eksploatacji. Jeżeli odpowiedź na to pytanie jest pozytywna,

organizacja ta jest uprawniona do zarządzania w tym zakresie, w razie natomiast

odpowiedzi negatywnej, przysługuje jej to uprawnienie tylko o tyle, o ile współtwórca

utworu audiowizualnego lub artysta wykonawca, o którego roszczenie do

dodatkowego wynagrodzenia chodzi, należy do niej albo – gdy do niej nie należy –

została ona wskazana przez Komisję Prawa Autorskiego do sprawowania w tym

zakresie kolektywnego zarządu.

Strona powodowa konsekwentnie twierdziła – zaprzeczając odmiennemu

zapatrywaniu pozwanej spółki – że jest jedyną organizacją zbiorowego zarządzania

działającą na polu eksploatacji – wyświetlanie, którego dotyczą dochodzone w

sprawie roszczenia o dodatkowe wynagrodzenie współtwórców utworów

audiowizualnych (filmów) pokazywanych w kinie pozwanej spółki. Podkreślała, że w

Polsce tylko ona jest upoważniona do sprawowania zarządu w odniesieniu do

utworów słownych, muzycznych, słowno muzycznych i choreograficznych

eksploatowanych w utworze audiowizualnym, co – jej zdaniem – jednoznacznie

wynika z obwieszczenia Ministra Kultury z dnia 13 kwietnia 2004 r. w sprawie

ogłoszenia decyzji Ministra Kultury o udzieleniu i o cofnięciu zezwoleń na podjęcie

działalności organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami

pokrewnymi (M.P. Nr 18, poz. 322). W odniesieniu do innych organizacji,

upoważnionych – zdaniem pozwanej spółki – do zbiorowego zarządzania tymi

samymi prawami, strona powodowa wyjaśniła w szczególności, że Stowarzyszenie

Filmowców Polskich ma zezwolenie na zbiorowe zarządzanie utworami

audiowizualnymi jako całością, nie ma natomiast zezwolenie na zbiorowe

zarządzanie utworami eksploatowanymi w ramach utworów audiowizualnych, tj.

scenariuszami oraz innymi utworami literackimi i utworami muzycznymi, za

korzystanie z których strona powodowa dochodzi wynagrodzenia. Ponadto

powołała się na zawarte przez nią ze Stowarzyszeniem Filmowców Polskich

porozumienie w sprawie prowadzenia wspólnego inkasa wynagrodzeń należnych

na podstawie art. 70 ust. 2 Pr.aut., przyznającego jej wyłączność w zakresie

inkasowania tych wynagrodzeń.

Ze stanowiskiem, że strona powodowa jest jedyną organizacją zbiorowego

zarządzania upoważnioną do zarządzanie utworami eksploatowanymi w ramach

utworu audiowizualnego, za korzystanie z których strona powodowa dochodzi

wynagrodzenia, nie można się zgodzić. Z powołanego obwieszczenia Ministra

Kultury (por. też obwieszczenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 27 listopada 1998 r.

w sprawie ogłoszenia decyzji Ministra Kultury i Sztuki o udzieleniu i o cofnięciu

zezwoleń na podjęcie działalności organizacji zbiorowego zarządzania prawami

autorskimi lub prawami pokrewnymi, M.P. Nr 45, poz. 641), wynika, że

Stowarzyszenie Filmowców Polskich uzyskało zezwolenie na zbiorowe zarządzanie

„prawami autorskimi do utworów audiowizualnych” m.in. na polu eksploatacji –

wyświetlanie (pkt I zezwolenia), oraz na zbiorowe zarządzanie „prawami

pokrewnymi przysługującymi producentom utworów audiowizualnych do

wideogramów” na oznaczonych polach eksploatacji (pkt II zezwolenia).

W piśmiennictwie trafnie wyjaśniono, że nie ma podstaw do uznania – tak jak

przyjmuje strona powodowa (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca

2006 r., III CSK 143/05, OSNC 2006, nr 12, poz. 206) – że pkt I tego zezwolenia

upoważnia Stowarzyszenie Filmowców Polskich do zarządzania prawami

autorskimi m.in. na polu eksploatacji – wyświetlanie jedynie do całości utworów

audiowizualnych, tj. do zarządzania wyłącznie prawami przysługującymi

producentom utworów audiowizualnych, nie upoważnia natomiast do zarządzania,

m.in. na polu eksploatacji – wyświetlanie prawami autorskimi do utworów

audiowizualnych innych osób niż producenci, tj. do utworów eksploatowanych w

ramach utworu audiowizualnego, o które chodzi w niniejszej sprawie. Wnioskowi

takiemu sprzeciwia się zestawienie pkt I zezwolenia, w którym brak wzmianki o

producencie, z punktem II, w którym taka wzmianka się znajduje. Jeżeliby

upoważnienie, o którym mowa w punkcie I zezwolenia, miało mimo braku wzmianki

o producencie dotyczyć wyłącznie zarządzania prawami producenta utworu

audiowizualnego, to zamieszczenie w punkcie II zezwolenia wzmianki o

producencie byłoby zbędne. Podstaw do zacieśnienia upoważnienia, o którym

mowa w punkcie I zezwolenia, jedynie do zarządzania prawami producenta utworu

audiowizualnego nie daje też różnica w sformułowaniach tego zezwolenia oraz

zezwolenia udzielonego stronie powodowej na zbiorowe zarządzanie, m.in. na polu

– wyświetlanie, prawami autorskimi do utworów słownych, muzycznych, słowno-

muzycznych i choreograficznych w utworze audiowizualnym. Jak wyjaśniono w

piśmiennictwie, Minister Kultury, udzielając zezwoleń poszczególnym organizacjom

zbiorowego zarządzania, nie stosował jednolitych określeń, lecz powtarzał treść

wniosków zróżnicowanych pod względem terminologicznym.

Strona powodowa nie mogła więc być uznana za właściwą organizację

zbiorowego zarządzania uprawnioną z mocy art. 70 ust. 3 Pr.aut. do dochodzenia

wszystkich objętych pozwem roszczeń na tej podstawie, że przysługiwała jej w tym

zakresie wyłączność zarządzania. W szczególności co do praw scenarzysty w

utworze audiowizualnym na polu eksploatacji – wyświetlanie mogła w zakresie

zbiorowego zarządzania działać zarówno strona powodowa, jak i Stowarzyszenie

Filmowców Polskich.

Strona powodowa nie mogła być też uznana za właściwą organizację

zbiorowego zarządzania uprawnioną z mocy art. 70 ust. 3 Pr.aut. do dochodzenia

wszystkich objętych pozwem roszczeń na tej podstawie, że uprawnieni twórcy są jej

członkami. Spełnienie tej ostatniej przesłanki nie wchodziło w grę, ponieważ w kinie

pozwanej wyświetlane były głównie filmy zagraniczne.

Poza tym brak danych pozwalających uznać stronę powodową za uprawnioną z

mocy art. 70 ust. 3 Pr.aut. do dochodzenia wszystkich objętych pozwem roszczeń

na tej podstawie, że została – zgodnie z art. 107 Pr.aut. – wskazana przez Komisję

Prawa Autorskiego jako organizacja zbiorowego zarządzania właściwa w zakresie

zarządzania takimi roszczeniami, jak dochodzone. Należy podzielić pogląd, że art.

107 Pr.aut. wyklucza podjęcie prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia w celu

realizacji roszczeń normowanych uprzednio w art. 70 ust. 2., a obecnie w art. 70

ust. 21 Pr.aut. Dopuszczenie takiej możliwości stanowiłoby obejście art. 107 Pr.aut.

w zakresie, w jakim przyznaje on rozstrzygające znaczenie wskazaniu właściwej

organizacji zbiorowego zarządzania przez Komisję Prawa Autorskiego. Z

podobnych przyczyn należy też wykluczyć możliwość zastąpienia wymaganego

przez art. 107 Pr.aut. wskazania właściwej organizacji zbiorowego zarządzania

przez Komisję Prawa Autorskiego umową dwóch organizacji zbiorowego

zarządzania upoważnionych do działania na tych samych polach eksploatacji.

Umowa o takich skutkach wkraczałoby w wyznaczone bezwzględnie obowiązującą

normą kompetencje Komisji Prawa Autorskiego (art. 58 §1 k.c.). Powoływane w

sprawie porozumienie ze Stowarzyszeniem Filmowców Polskich, przyznające

stronie powodowej wyłączność w zakresie inkasowania wynagrodzeń należnych na

podstawie art. 70 ust. 2 Pr.aut., nie mogło więc wywrzeć w świetle art. 70 ust. 3 i

art. 107 Pr.aut. przypisywanego mu przez stronę powodową skutku.

W sprawie nie było zatem podstaw do uznania strony powodowej za

organizację zbiorowego zarządzania uprawnioną na podstawie art. 70 ust. 3 w

związku z art. 107 Pr.aut. do dochodzenia wszystkich objętych pozwem roszczeń.

Jednoczenie uprawnienie strony powodowej do dochodzenia wskazanych w

pozwie roszczeń nie mogło być uznane za wykazane za pomocą wynikającego z

art. 105 ust. 1 Pr.aut. domniemania przysługiwania organizacji zbiorowego

zarządzania uprawnienia do zarządzania i ochrony oraz legitymacji procesowej w

odniesieniu do pól eksploatacji objętych zbiorowym zarządzaniem.

Dochodzenie wskazanych w pozwie roszczeń łączyło się wprawdzie z

podjęciem na podstawie zezwolenia właściwego ministra przez stronę powodową

zbiorowego zarządzania określonymi prawami na oznaczonych polach eksploatacji,

obejmującego również dochodzone roszczenia, czyli ze ziszczeniem się podstawy

domniemania prawnego ustanowionego w art. 105 ust. 1 Pr.aut. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 20 maja 1999 r., I CKN 1139/97, OSNC 2000, nr 1, poz. 6),

jednocześnie jednak w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające obalenie tego

domniemania. W dominujących w piśmiennictwie krytycznych ocenach założeń

domniemania prawnego ustanowionego w art. 105 ust. 1 Pr.aut. trafnie podnosi się,

że osoby, przeciwko którym to domniemanie działa, czyli użytkownicy, na ogół nie

dysponują danymi pozwalającymi im obalić je, tj. przeprowadzić dowód braku

stosownego uprawnienia po stronie organizacji zbiorowego zarządzania, natomiast

organizacje zbiorowego zarządzania, będące beneficjentami tego domniemania,

mogą w zasadzie bez większych trudności, jeżeli tylko rzeczywiście są uprawnione,

wykazać swoje uprawnienie. Z tego względu należy przyjąć, że samo zanegowanie

tego domniemania przez użytkownika, powinno – podobnie jak w innych

przypadkach dowodzenia tzw. faktów negatywnych (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 10 października 2002 r., V CKN 1796/00, OSNC 2004, nr 2,

poz. 23) – mieć wpływ na dowód miarodajnej okoliczności. Jeżeli więc użytkownik

neguje oparte na art. 105 ust. 1 Pr.aut. domniemanie przysługiwania powodowej

organizacji zbiorowego zarządzania uprawnienia do zarządzania i legitymacji

procesowej w odniesieniu do objętych pozwem roszczeń, a możliwość dochodzenia

tych roszczeń zależy ostatecznie od tego – tak jak w niniejszej sprawie – czy

powodowa organizacja zbiorowego zarządzania została wskazana, zgodnie z art.

107 Pr.aut., jako właściwa przez Komisję Prawa Autorskiego, to ta organizacja

powinna wykazać, że do wskazania tego doszło. Jeżeli tego nie uczyni, zostanie

uznana za nieuprawnioną i tym samym dojdzie do obalenia działającego na jej

korzyść domniemania opartego na art. 105 ust. 1 Pr.aut. Zajęcie innego stanowiska

powodowałoby, że domniemanie nabierałoby w praktyce cechy domniemania

nieusuwalnego, a skoro ustawodawca nadał mu – jak większości domniemań

prawnych – kształt domniemania wzruszalnego, możliwość jego obalenia powinna

być realna.

Stwierdzenie braku podstaw do uznania strony powodowej za organizację

zbiorowego zarządzania uprawnioną na podstawie art. 70 ust. 3 w związku z art.

107 Pr.aut. do dochodzenia wszystkich objętych pozwem roszczeń było więc

równoznaczne także z obaleniem w odniesieniu do strony powodowej domniemania

prawnego ustanowionego w art. 105 ust. 1 Pr.aut.

W świetle tych uwag należało uznać zarzut naruszenia art. 70 ust. 3 i art. 105

ust. 1 Pr.aut. oraz art. 6 k.c. za uzasadniony i orzec na podstawie art. 39815

§ 1 k.c.,

jak w sentencji.