II PK 109/09

Sygn. akt II PK 109/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. S.

przeciwko PKP Szybka Kolej Miejska w T. Spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością w G.

o odprawę emerytalną i odsetki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 października 2009 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 9 grudnia 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym w części

oddalającej apelację powoda oraz w punkcie drugim w całości i

przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w G. do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

2

Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w G. zasądził

od PKP Szybka Kolej Miejska w T. Spółki z o.o. w G. na rzecz M. S. odsetki w

ustawowej wysokości od kwoty 32.030,16 zł za okres od 11 sierpnia 2007 r. do 5

maja 2008 r. (pkt I); oddalił powództwo w części dotyczącej odprawy emerytalnej w

kwocie 38.370,50 zł z ustawowymi odsetkami za okres od 11 września 2007 r. do

dnia zapłaty (pkt II); umorzył postępowanie w pozostałym zakresie wobec cofnięcia

przez powoda roszczenia ze skutkiem prawnym (pkt III) oraz orzekł w przedmiocie

kosztów postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia

faktyczne.

Powód zatrudniony był u strony pozwanej na podstawie umowy o pracę na

czas nieokreślony od dnia 1 lipca 2001 r. na stanowisku prezesa zarządu -

dyrektora spółki. Zgodnie z postanowieniami umowy, odwołanie ze stanowiska

prezesa zarządu bądź wygaśnięcie mandatu i niepowołanie w skład zarządu

stanowiło podstawę do rozwiązania z powodem stosunku pracy lub zmiany

warunków pracy i płacy określonych umową z zachowaniem trzymiesięcznego

okresu wypowiedzenia lub na mocy porozumienia stron. W dniu 13 czerwca 2006 r.

powód otrzymał od Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników absolutorium, nie

został jednak powołany w skład zarządu na kolejną kadencję. W okresie od 13

czerwca do 5 października 2006 r. powód przebywał na urlopie wypoczynkowym, a

od 6 października 2006 r. był niezdolny do pracy przez okres 182 dni. Po tym

okresie, od 6 kwietnia do 2 października 2007 r. korzystał ze świadczenia

rehabilitacyjnego. W dniu 18 lipca 2007 r. pozwana Spółka rozwiązała z powodem

umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie art. 53 k.p.

Od dnia 14 czerwca 2006 r. do daty rozwiązania z powodem umowy o pracę

funkcję prezesa zarządu i dyrektora spółki pełniła nowo wybrana na to stanowisko

osoba. Dochodzona kwota 38.370,50 zł stanowi - według powoda - różnicę

pomiędzy wysokością odprawy emerytalnej przewidzianej w zakładowym układzie

zbiorowym pracy dla pracowników SKM z dnia 16 grudnia 2002 r. (640% podstawy

jej wymiaru określonej jako przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze

państwowym za kwartał poprzedzający wypłatę, co stanowi kwotę 72.226,82 zł) a

wypłaconą powodowi z tego tytułu przez stronę pozwaną - po uwzględnieniu

ograniczenia wynikającego z art. 11 ust. 2 ustawy kominowej (dwunastokrotność

3

przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjętego dla ustalenia wynagrodzenia

miesięcznego osób, o których stanowi art. 2 pkt 1-4 w związku z art. 8 ustawy) -

kwotą 33.856,32 zł.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że istota sporu

sprowadza się do oceny czy do powoda mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia

3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami

prawnymi (Dz.U. Nr 26 poz. 306 ze zm., zwanej dalej ustawą kominową lub

ustawą). Sąd pierwszej instancji wskazał, że w sytuacji gdy dochodzi do zawarcia

umowy o pracę z członkiem zarządu spółki kapitałowej, powstaje swoisty

dualistyczny stosunek prawny. Z jednej strony jest to stosunek organizacyjny, do

którego mają zastosowanie przepisy Kodeksu spółek handlowych i wewnętrzne

unormowania obowiązujące w spółce, z drugiej zaś strony dochodzi - na mocy

zawartej umowy o pracę - do powstania stosunku pracy, przy czym w różnych

momentach czasowych może dojść do ustania każdego z tych węzłów

zobowiązaniowych łączących strony. W przedmiotowej sprawie odległość czasowa

pomiędzy ustaniem stosunku organizacyjnego a rozwiązaniem umowy o pracę była

znaczna, bo przekraczała okres 11 miesięcy, jednakże przyczyny takiego stanu

rzeczy nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu. Sąd Rejonowy wskazał, że

powoda do dnia rozwiązania stosunku pracy wiązała umowa o pracę na stanowisku

prezesa zarządu - dyrektora pozwanej Spółki. Co prawda od 13 czerwca 2006 r.

powód funkcji tej faktycznie nie sprawował, jednakże stosunek pracy trwał do czasu

jego rozwiązania. W konsekwencji powód formalnie był nadal zatrudniony na

stanowisku określonym w umowie o pracę, a zatem był osobą, o której stanowi art.

2 ustawy kominowej. Ustawa ta nie różnicuje sytuacji osób w zależności od

sprawowania przez nie określonej funkcji faktycznie lub formalnie (gdy z przyczyn

obiektywnych nie mogą jej sprawować), a jedynie określa, do jakich funkcji i

stanowisk ma zastosowanie. W konsekwencji należy uznać, że wobec powoda w

dacie rozwiązania umowy o pracę i jednoczesnego powstania wymagalności

odprawy emerytalnej miały zastosowanie przepisy ustawy kominowej.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, odprawa emerytalna, ograniczona przez

stronę pozwaną do wysokości określonej w art. 11 ust. 2 ustawy kominowej,

stanowi świadczenie dodatkowe w rozumieniu art. 5 ust. 2. Zgodnie z art. 11 ust. 1

4

ustawy, świadczeniami dodatkowymi, o których mowa w art. 5 ust. 2 są

świadczenia z tytułu zatrudnienia, w tym bytowe, socjalne, komunikacyjne, oraz

ubezpieczenia majątkowe i osobowe - inne bądź wyższe niż ustalone w

regulaminach wynagradzania, zakładowych i ponadzakładowych układach

zbiorowych pracy oraz w odrębnych przepisach. Przepis art. 11 ust. 1 nie stanowi

zamkniętego katalogu świadczeń, a jedynie wskazuje na rodzajowe grupy

świadczeń bez ich szczegółowego wyliczenia. Szczegółowy wykaz świadczeń

dodatkowych, o których mowa w ustawie zawiera rozporządzenie Prezesa Rady

Ministrów z dnia 21 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowego wykazu świadczeń

dodatkowych, które mogą być przyznane osobom kierującym niektórymi

podmiotami prawnymi, oraz trybu ich przyznawania (Dz.U. Nr 14, poz.139, zwane

dalej rozporządzeniem). Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia, odprawa

emerytalna, wymagalna w dacie rozwiązania stosunku pracy w związku z

przejściem pracownika na emeryturę, jest zaliczana do świadczeń dodatkowych.

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił apelację

powoda od powyższego wyroku, podzielając zarówno ustalenia jak i ocenę prawną

dokonane przez Sąd pierwszej instancji i wskazując dodatkowo, że ustawa

kominowa obejmuje swoim zakresem zarówno świadczenia należne w trakcie

trwania stosunku pracy jak i związane z jego ustaniem, takie jak odprawa

emerytalna lub rentowa oraz odprawa przewidziana w art. 12.

Sąd drugiej instancji wskazał, że odprawa emerytalna w wysokości

przewidzianej postanowieniami układu zbiorowego pracy ma charakter świadczenia

dodatkowego w rozumieniu przepisów ustawy kominowej, powołując się w tym

zakresie na poglądy wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 2 września

2003 r., I PK 290/02 (OSNP 2004 nr 17, poz. 299), z dnia 16 marca 2005 r., I PK

199/04 (OSNP 2005 nr 22, poz. 351) oraz z dnia 19 lutego 2007 r., I PK 238/06

(OSNP 2008 nr 7-8, poz. 96), w których stwierdzono, że wyjątkami od zakazu z art.

5 ust. 1 ustawy kominowej są również świadczenia dodatkowe, oraz że art. 5 tej

ustawy stanowi lex specialis w stosunku do przepisów prawa pracy dotyczących

wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy należnych ogółowi

zatrudnionych. Jednocześnie Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska wyrażonego

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2005 r., I PK 174/04 (OSNP 2005 nr

5

20, poz. 319), iż odprawa emerytalna, która nie jest świadczeniem innym lub

wyższym niż przewidziane w układzie zbiorowym (art. 11 ust. 1 ustawy), nie może

być uznana za świadczenie dodatkowe w rozumieniu art. 5 ust. 2.

Dokonując analizy art. 5 i 11 ustawy, Sąd Okręgowy doszedł do

przekonania, że ustawodawca ograniczył świadczenia jakie mogą być pobierane

przez kierujących zakładami pracy jedynie do trzech rodzajów, a mianowicie

wynagrodzenia miesięcznego, świadczenia dodatkowego i nagrody rocznej, co

oznacza, że nie mogą oni otrzymać żadnego innego świadczenia. Co prawda

literalne brzmienie art. 11 ustawy wskazywałoby, że jedynie świadczenia inne lub w

wysokości wyższej od określonej w regulaminach wynagradzania lub układach

zbiorowych pracy mogą być uznane za świadczenia dodatkowe, jednakże taka

wykładnia stoi w sprzeczności z celami ustawy i zasadami logicznego

wnioskowania. Jeżeli by bowiem przyjąć, że odprawa emerytalna niebędąca

świadczeniem innym lub wyższym od przewidzianego w układzie zbiorowym nie

jest świadczeniem dodatkowym w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy, to nie istnieje

żadna inna podstawa do przyznania powodowi odprawy emerytalnej w wysokości

wskazanej w układzie zbiorowym pracy. Również w wyroku z dnia 10 stycznia 2006

r., I PK 115/05 (OSNP 2006 nr 21-22, poz. 327) Sąd Najwyższy stwierdził, że poza

wynagrodzeniem, nagrodą roczną i świadczeniami dodatkowymi określonymi w

rozporządzeniu, osobom objętym zakresem podmiotowym ustawy „nie przysługują

żadne inne świadczenia, niezależnie od tego czy przewiduje je, czy też nie

przewiduje układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania, odrębne przepisy”.

Należy więc przyjąć, że art. 11 ust. 1 ustawy nie stanowi zamkniętego katalogu

świadczeń, a jedynie wskazuje na rodzajowe grupy świadczeń bez ich

szczegółowego wyliczenia, co nastąpiło dopiero w rozporządzeniu z dnia 21

stycznia 2003 r., uznającym odprawę emerytalną za świadczenie dodatkowe (§ 2

ust. 1 pkt 1).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powód zarzucił: 1) naruszenie

prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 9 § 2, art. 771

, art. 78 § 2,

art. 921

§ 1, art. 24113

§ 1, art. 24126

§ 2 k.p. oraz art. 2, art. 5 ust. 1 - 4 i art. 11

ustawy kominowej, polegające na przyjęciu, że wobec powoda w dacie rozwiązania

umowy o pracę miała zastosowanie ostatnio powołana ustawa, a także przez

6

przyjęcie, że ustawa ta ma zastosowanie w przypadku wypłaty odprawy

emerytalnej i wyrażenie błędnego poglądu, iż powodowi nie należy się odprawa

emerytalna przewidziana w zakładowym układzie zbiorowym pracy; 2) naruszenie

przepisów postępowania, a to art. 233 § 1 k.p.c., przez rażąco wadliwą ocenę

dowodów i przyjęcie, że powód w momencie rozwiązania stosunku pracy był

zatrudniony w pozwanej Spółce na stanowisku prezesa zarządu — dyrektora

przedsiębiorstwa i należał do kręgu osób zarządzających w imieniu pracodawcy

zakładem pracy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części oddalającej apelację powoda i zasądzającej od powoda na rzecz

strony pozwanej kwotę 675 zł w rozliczeniu kosztów zastępstwa procesowego za

drugą instancję, oraz uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej

instancji w części oddalającej powództwo o zapłatę kwoty 38.370,50 zł z

ustawowymi odsetkami w ich ustawowej wysokości i rozstrzygającej w zakresie

kosztów postępowania (pkt III i IV sentencji) i „przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje”, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych

wyroków w części wyżej określonej i orzeczenie co do istoty sprawy przez

zasądzenie od pozwanej Spółki na rzecz powoda kwoty 38.370,50 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 11 września 2007 r. do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania

za wszystkie instancje.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pogląd Sądu drugiej

instancji jakoby „nie istniała żadna podstawa do przyznania powodowi odprawy

emerytalnej równej sumie wskazanej w układzie zbiorowym pracy” pozostaje w

sprzeczności ze stanowiskiem prezentowanym przez Sąd Najwyższy w wyrokach z

dnia 16 lutego 2005 r., I PK 174/04 i z dnia 10 stycznia 2006 r., I PK 115/05,

zgodnie z którym podstawę do wypłaty odprawy emerytalnej w takiej wysokości

stanowią postanowienia układu zbiorowego pracy.

Skarżący wskazał, że od dnia 14 czerwca 2006 r. do daty rozwiązania

stosunku pracy nie kierował osobą prawną ani nie zajmował żadnego stanowiska

objętego dyspozycją art. 2 ustawy kominowej. Akt ten zawiera normatywnie

określony krąg podmiotów, a wynikające z jego art. 2 kryterium odnosi się

7

bezpośrednio do rodzajów sprawowanych funkcji, których powód nie pełnił w chwili

nabycia prawa do odprawy emerytalnej. Nie sposób przy tym przyjąć rozwiązania,

że „formalnie” był on prezesem Spółki, mimo że z tego stanowiska został

skutecznie i prawidłowo odwołany na ponad rok przed datą rozwiązania stosunku

pracy. Skarżący odwołał się nadto do rozstrzygnięcia kwestii sprawowania funkcji

kierowniczych dokonanego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2006 r., I

PK 174/04.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty

można uznać za zasadne.

W pierwszej kolejności nieskuteczny jest podniesiony w ramach kasacyjnej

podstawy naruszenia przepisów postępowania zarzut obrazy art. 233 § 1 k.p.c.,

którą skarżący upatruje w „rażąco wadliwej ocenie dowodów” przez Sąd drugiej

instancji. Tymczasem stosownie do art. 3983

§ 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej

nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, do której to

sfery wprost odnosi się przytoczony przez skarżącego przepis.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 2 oraz art. 5 ust. 4 ustawy kominowej,

za trafny bowiem należy uznać pogląd Sądu drugiej instancji, że jej przepisy miały

zastosowanie do powoda w dacie rozwiązania umowy o pracę. Powołany wyżej art.

2 określa stanowiska kierownicze w sferze publicznej, do których stosuje się

przepisy ustawy i nie budzi wątpliwości, że wśród nich znajdują się stanowiska

dyrektorów i prezesów jednostek organizacyjnych wymienionych w art. 1 pkt 1-13

ustawy. Z kolei stosownie do przytoczonego przez skarżącego art. 5 ust. 4 ustawy,

ilekroć jest w niej mowa o zatrudnieniu, rozumie się przez to świadczenie pracy lub

usług związanych z zarządzaniem na rzecz podmiotu, niezależnie od podstawy

nawiązania stosunku pracy lub rodzaju i treści umowy cywilnoprawnej zawartej z

osobą, o której mowa w art. 2. W art. 5 ust. 4 nie chodzi o zdefiniowanie

zatrudnienia jako faktycznego świadczenia (wykonywania) pracy, ale o

sprecyzowanie, że w rozumieniu przepisów ustawy zatrudnieniem osób

zajmujących stanowiska lub pełniących funkcje wymienione w jej art. 2 jest

pozostawanie przez te osoby w stosunku pracy lub w stosunku prawnym

nawiązanym na podstawie umowy cywilnoprawnej. Niesporne jest w sprawie, że do

8

daty rozwiązania umowy o pracę skarżący zajmował stanowisko prezesa zarządu -

dyrektora spółki. Co prawda łączący go ze spółką stosunek organizacyjny

(korporacyjny) ustał w związku z ustaniem członkostwa w zarządzie i powód utracił

kompetencje wypływające z pełnienia funkcji prezesa zarządu, jednakże w dalszym

ciągu trwał stosunek pracy na stanowisku dyrektora spółki, a nie na żadnym innym.

Uszło przy tym uwagi skarżącego, że przyznanie mu w umowie o pracę odprawy w

wysokości stanowiącej trzykrotność wynagrodzenia miesięcznego w razie

rozwiązania umowy o pracę z powodu odwołania z funkcji prezesa zarządu, jak

również rozwiązania umowy o pracę z innych przyczyn niż ciężkie naruszenie

podstawowych obowiązków pracowniczych oraz ważne powody, o których mowa w

umowie/statucie spółki, znajdowało swoje oparcie w art. 12 ustawy kominowej.

Oznacza to, że prawo powoda do tej odprawy uzależnione było od ustania

stosunku pracy w trakcie zatrudnienia na stanowisku określonym w art. 2 ustawy, a

inaczej mówiąc - w momencie, w którym jej przepisy znajdowały do niego

zastosowanie. Natomiast powoływanie się przez skarżącego w tym zakresie na

pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 lutego 2005 r., I PK

174/04 jest nieporozumieniem, gdyż odnosił się on wyłącznie do zachowania

statusu osoby objętej ustawą kominową niezależnie od zmiany nazwy

zajmowanego stanowiska, niełączącej się z modyfikacją kompetencji przypisanych

dotychczasowemu stanowisku.

Zasadny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 5 ust. 1-3 oraz art. 11

ustawy kominowej, trafnie upatrywanego w błędnym przyjęciu przez Sąd drugiej

instancji, że wartość przysługującej powodowi odprawy emerytalnej - jako

świadczenia dodatkowego, o którym stanowi art. 5 ust. 2 i art. 11 ust. 1 ustawy

kominowej - podlega ograniczeniu do wysokości określonej w art. 11 ust. 2 tej

ustawy, a więc dwunastokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia

przyjętego dla ustalenia wynagrodzenia miesięcznego powoda na stanowisku

określonym w art. 2 pkt 1.

Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy kominowej, osobom, o których mowa w art.

2, niezależnie od podstawy nawiązania stosunku pracy lub rodzaju umowy

cywilnoprawnej stanowiącej podstawę zatrudnienia przysługuje, z zastrzeżeniem

ust. 2 i 3, wyłącznie wynagrodzenie miesięczne. Z kolei ust. 2 stanowi, że osobom,

9

o których mowa w art. 2 pkt 1-4, mogą być przyznane świadczenia dodatkowe, zaś

ust. 3 - że osobom określonym w art. 2 pkt 1-4 i 10, może być przyznana nagroda

roczna. Definicję świadczeń dodatkowych, o których stanowi art. 5 ust. 2, zawiera

art. 11 ust. 1 ustawy, w myśl którego są to świadczenia z tytułu zatrudnienia, w tym:

bytowe, socjalne, komunikacyjne, oraz ubezpieczenia majątkowe i osobowe - inne

bądź wyższe niż ustalone w regulaminach wynagradzania, zakładowych i

ponadzakładowych układach zbiorowych pracy oraz w odrębnych przepisach.

Wydane na podstawie delegacji z art. 11 ust. 3 ustawy, rozporządzenie Prezesa

Rady Ministrów z dnia 21 stycznia 2003 r., w § 2 uznaje za świadczenia dodatkowe

między innymi nagrodę jubileuszową i odprawę pieniężną w razie ustania stosunku

pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy

- przyznane w wysokości do 25 % wyższej niż ustalona regulaminie

wynagradzania, zakładowym i ponadzakładowym układzie zbiorowym pracy lub w

odrębnych przepisach (ust. 1) lub przyznane w wysokości i na warunkach

określonych w rozporządzeniu - jeżeli zakładowy i ponadzakładowy układ zbiorowy

pracy lub regulamin wynagradzania nie określa dla osób, o których stanowi art. 2

pkt 1-4 ustawy kominowej, uprawnień do nagrody jubileuszowej lub odprawy

pieniężnej.

Dokonując wykładni powyższych przepisów, Sąd drugiej instancji stanął na

stanowisku, że z celu ustawy kominowej i brzmienia jej art. 5 ust. 1 oraz § 2

rozporządzenia wynika, iż świadczenia należne osobom wymienionym w art. 2 pkt

1-4 ograniczone zostały wyłącznie do wynagrodzenia miesięcznego, świadczeń

dodatkowych i nagrody rocznej, a w konsekwencji odprawa emerytalna

przewidziana w postanowieniach układu zbiorowego pracy ma również charakter

świadczenia dodatkowego w rozumieniu przepisów ustawy. W tym zakresie Sąd

Okręgowy powołał się na poglądy Sądu Najwyższego wyrażone w wyrokach z dnia

z dnia 2 września 2003 r., I PK 290/02, z dnia 16 marca 2005 r., I PK 199/04, z dnia

19 lutego 2007 r., I PK 238/06 oraz dnia 10 stycznia 2006 r., I PK 115/05.

Tymczasem stanowiska zajęte w trzech pierwszych z przytoczonych orzeczeń nie

odnoszą się do świadczeń dodatkowych z tytułu zatrudnienia w rozumieniu

przepisów ustawy kominowej, ale dotyczą składników wynagrodzenia za pracę,

bądź świadczeń, które posiadają taki charakter oraz świadczenia z tytułu ustania

10

zatrudnienia (odprawy). I tak, w wyroku z dnia 2 września 2003 r., I PK 290/02 Sąd

Najwyższy rozstrzygał kwestię dopuszczalności zastąpienia wynagrodzenia

wieloskładnikowego (wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatków stażowego i

funkcyjnego) osoby zajmującej stanowisko określone w art. 2 pkt 1-4 ustawy

kominowej wynagrodzeniem jednoskładnikowym, w orzeczeniu z dnia 16 marca

2005 r., I PK 199/04 rozważał możliwość przyznania dodatkowego wynagrodzenia

rocznego na innej podstawie niż określona w art. 5 ust. 3 tej ustawy, natomiast w

wyroku z dnia 19 lutego 2007 r., I PK 238/06 - przyznania w zakładowych zasadach

wynagradzania odprawy w innej sytuacji i wysokości niż określone w art. 12 ustawy.

Nie budzi wątpliwości, że żadne z tych świadczeń nie jest świadczeniem

dodatkowym, o którym stanowi art. 5 ust. 2 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy

kominowej. Natomiast w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 stycznia 2006 r., I PK

115/05 Sąd Najwyższy istotnie uznał, że wykładnia art. 5 i 11 ustawy oraz § 2

rozporządzenia z dnia 21 stycznia 2003 r. prowadzi do wniosku, iż określony w tym

ostatnim przepisie katalog świadczeń dodatkowych jest zamknięty, co oznacza, że

osobom zarządzającym zakładem pracy w imieniu pracodawcy objętym zakresem

podmiotowym ustawy nie przysługują żadne inne świadczenia, niezależnie od tego

czy przewiduje je, czy też nie układ zbiorowy pracy (regulamin wynagradzania,

odrębne przepisy). Przyznanie świadczenia dodatkowego może dotyczyć jego

rodzaju i wysokości - jeżeli prawo do niego nie wynika z układu zbiorowego pracy,

albo tylko wysokości - gdy prawo do niego z układu wynika. Natomiast dla nabycia

przez osobę zarządzającą zakładem pracy w imieniu pracodawcy prawa do

świadczenia dodatkowego, które zostało przewidziane w układzie w wysokości

wynikającej z układu, przyznanie jest zbędne. Rozważania Sądu Najwyższego

wskazują, że stanął on na stanowisku, iż świadczenie dodatkowe w rozumieniu

ustawy kominowej to każde świadczenie, które wchodzi w zakres świadczeń

opisanych w art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 11 ust. 1 ustawy kominowej i § 2

rozporządzenia, niezależnie od tego czy przysługuje na podstawie prawa

wewnętrznego i w wysokości przez prawo to określonej, czy też na podstawie

indywidualnych decyzji uprawnionego podmiotu. Przy przyjęciu tej koncepcji,

przysługująca skarżącemu odprawa emerytalna podlegałaby ograniczeniu do

wysokości wynikającej z art. 11 ust. 2 ustawy.

11

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną nie

podziela poglądu, że odprawa emerytalna przysługująca na podstawie i w

wysokości przewidzianej w układzie zbiorowym pracy osobie, o której stanowi art. 2

pkt 1-4 ustawy kominowej, jest świadczeniem dodatkowym w rozumieniu tej

ustawy, aprobując odmienne stanowisko zajęte w tym względzie w wyrokach z dnia

16 lutego 2005 r., I PK 174/04 oraz z dnia 2 grudnia 2008 r., III PK 35/08 (Lex nr

510978), w uzasadnieniach których uznano, że odprawa emerytalna, jeżeli nie jest

świadczeniem innym lub wyższym niż przewidziane w układzie zbiorowym, to nie

jest świadczeniem dodatkowym w rozumieniu art. 5 ust. 2 i art. 11 ust. 1 ustawy

kominowej, przysługuje na podstawie przepisów układu w wysokości przewidzianej

tym układem i nie wymaga przyznania.

Na wstępie należy stwierdzić, że nie budzi wątpliwości, iż celem ustawy

kominowej jest ograniczenie wynagrodzenia osób kierujących podmiotami sfery

publicznej. Wynika to już tylko z jej tytułu, który odnosi się wprost do

„wynagradzania” takich osób. Realizacją takiego celu ustawy jest art. 5 ust. 1, który

ogranicza wynagrodzenie osób objętych ustawą do „wyłącznie” wynagrodzenia

miesięcznego, z zastrzeżeniem możliwości przyznania niektórym z nich świadczeń

dodatkowych oraz nagrody rocznej. Świadczenia dodatkowe, o których stanowi ust.

2 mogą mieć charakter wynagrodzenia za pracę (np. co do zasady nagroda

jubileuszowa), bądź też charakter pozawynagrodzeniowy (np. odprawa

emerytalna), zaś wymieniona w ust. 3 nagroda roczna jest niewątpliwie składnikiem

wynagrodzenia. Zastrzeżenie w ust. 1 art. 5 możliwości przyznania świadczeń

określonych w ust. 2 i 3 tego artykułu winno więc być rozumiane w ten sposób, że

poza wynagrodzeniem ograniczonym co do zasady do wynagrodzenia

miesięcznego może być przyznane również świadczenie dodatkowe posiadające

charakter składnika wynagrodzenia za pracę oraz będąca składnikiem tego

wynagrodzenia nagroda roczna. Odczytywany w całości art. 5 oznacza zatem, że

przewidzianemu w jego ust. 1 ograniczeniu podlegają tylko te świadczenia z tytułu

zatrudnienia w ramach stosunku pracy, które należą do kategorii wynagrodzenia za

pracę, a nie wszystkie świadczenia przysługujące ze stosunku pracy na podstawie

prawa wewnatrzzakładowego lub innych odrębnych przepisów, a więc także te,

którym charakteru wynagrodzenia przypisać nie można.

12

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że

postanowienia układu zbiorowego pracy dotyczące odprawy emerytalnej -

odmiennie niż co do zasady w przypadku nagrody jubileuszowej - mogą odnosić się

również do osób zarządzających zakładem pracy w imieniu pracodawcy.

Postanowienia te nie regulują zasad wynagradzania w rozumieniu art. 24126

§ 2

k.p., gdyż odprawa emerytalna nie ma charakteru wynagrodzenia będącego

ekwiwalentem za pracę, ale stanowi należność związaną z zakończeniem jej

wykonywania (por. między innymi wyrok z dnia 7 marca 2001 r., I PKN 284/00,

OSNAPiUS 2002 nr 23, poz. 568 oraz powołane wyżej wyroki z dnia 16 lutego 2005

r., I PK 174/04, z dnia 10 stycznia 2006 r., I PK 115/05 i z dnia 2 grudnia 2008 r., III

PK 35/08). Skoro odprawa emerytalna nie należy do kategorii wynagrodzenia za

pracę, ale - zgodnie z systematyką Kodeksu pracy i jej istotą - jest innym

świadczeniem związanym z pracą, to nie jest objęta ograniczeniami z art. 5 ust. 1

ustawy kominowej, a w rezultacie norma ta nie wyłącza nabycia prawa do odprawy

emerytalnej na podstawie art. 921

§ 1 k.p. lub przepisów wewnątrzzakładowych.

Do rozważenia pozostaje zatem kwestia, czy odprawa emerytalna stanowi

świadczenie dodatkowe w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy kominowej i § 2

rozporządzenia, a w konsekwencji - czy podlega ograniczeniu do wysokości

wynikającej z art. 11 ust. 2 ustawy. Pierwszy z wymienionych wyżej przepisów

zawiera definicję świadczeń dodatkowych, zaliczając do nich świadczenia

wymagające przyznania („o których mowa w art. 5 ust. 2”) - inne bądź wyższe niż

ustalone w układach zbiorowych pracy (regulaminach wynagradzania, odrębnych

przepisach). Z kolei § 2 rozporządzenia, zawierający wykaz świadczeń

dodatkowych, wymienia wśród nich odprawę pieniężną w razie ustania stosunku

pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po pierwsze - przyznaną w wysokości do 25 % wyższej niż ustalona w układzie

zbiorowym (ust. 1 pkt 2) oraz po drugie - przyznaną w sytuacji nieokreślenia w

układzie zbiorowym do niej prawa dla osoby wymienionej w art. 2 pkt 1-4 ustawy

kominowej (ust. 2 pkt 2). Oznacza to, że odprawa emerytalna przewidziana w

postanowieniach układu zbiorowego pracy dla osoby, o której stanowi art. 2 pkt 1-4

ustawy kominowej i przysługująca w wysokości określonej w tych postanowieniach,

nie jest świadczeniem dodatkowym w rozumieniu art. 5 ust. 2 i art. 11 ust. 1 tej

13

ustawy, gdyż nie jest świadczeniem ani innym, ani wyższym niż określone w

przepisach wewnątrzzakładowych. Przysługuje ona z mocy postanowień układu i

nie wymaga przyznania. W konsekwencji nie podlega ograniczeniu określonemu w

art. 11 ust. 2 ustawy kominowej. Natomiast w przypadku przyznania odprawy

emerytalnej przez podmiot uprawniony w sytuacji i wysokości określonej w § 2 ust.

1 pkt 2 rozporządzenia, ograniczenie to obejmuje wyłącznie wartość świadczenia

dodatkowego wyrażającego się kwotą przekroczenia wysokości odprawy

przysługującej na podstawie układu zbiorowego. W rozumieniu przepisów ustawy

kominowej tylko bowiem ta wartość przekroczenia stanowi wymagające przyznania

świadczenie dodatkowe.

Z powyższych względów na podstawie art. 39815

§ 1 zdanie pierwsze oraz

art. 108 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c. orzeczono, jak w sentencji wyroku.

/tp/