II UK 45/09

Sygn. akt II UK 45/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P.

z udziałem zainteresowany Urząd Gminy P.

o jednorazowe odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 października 2009 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 18 czerwca 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2008 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację

2

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P. od wyroku Sądu Rejonowego –

Sądu Ubezpieczeń Społecznych [...] w P. z dnia 28 marca 2008 r., którym Sąd

zmienił decyzję organu rentowego z 8 grudnia 2004 r. i przyznał odwołującemu się

J. M. prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu

jakiego doznał w wyniku wypadku przy pracy w dniu 10 maja 2004 r. w wysokości

odpowiadającej 25% długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.

Sąd drugiej instancji podzielił i przyjął za własną podstawę faktyczną oraz

podstawę prawną zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, które

przedstawiają się następująco. J. M. - zatrudniony w Urzędzie Gminy P. na

stanowisku inspektora ds. gospodarki komunalnej i utrzymania dróg w pełnym

wymiarze czasu pracy – w dniu 10 maja 2004 r. udał się samochodem w celu

załatwienia sprawy służbowej. W drodze powrotnej ok. godziny 14.20 zjechał na

lewą stronę jezdni i uderzył lewą stroną samochodu w drzewo rosnące przy drodze.

Odwołujący nie był w chwili zdarzenia pod wpływem alkoholu. Posiada uprawnienia

do kierowania pojazdami mechanicznymi. W wyniku tego zdarzenia odwołujący

doznał 5% długotrwałego uszczerbku na zdrowiu z powodu obrażeń kręgosłupa

oraz 20% długotrwałego uszczerbku na zdrowiu z powodu zaniku nerwu

wzrokowego.

W protokole ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy z dnia 21

maja 2004 r. pracodawca odwołującego - Urząd Gminy w P. nie uznał zdarzenia z

dnia 10 maja 2004 r. za wypadek przy pracy. W wyniku postępowania sądowego

zakończonego wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia 30 września 2004 r.

ustalono, że zdarzanie z dnia 10 maja 2004 r. jest wypadkiem przy pracy.

Sąd ustalił na podstawie opinii biegłych lekarzy sądowych, że bezpośrednią i

w zasadzie jedyną przyczyną zdarzenia było zasłabnięcie bądź zaśnięcie

odwołującego spowodowane warunkami atmosferycznymi - spadającym ciśnieniem

atmosferycznym i zmęczeniem.

Na podstawie opinii biegłych sądowych lekarzy internisty, neurologa oraz

kardiologa Sąd ustalił, że u odwołującego nie stwierdzono jakiegokolwiek czynnika

wewnętrznego w rozumieniu choroby, który mógłby doprowadzić do zaśnięcia lub

zasłabnięcia. U odwołującego nie stwierdzono chorobowych uchwytnych zmian

patologicznych w stanie neurologicznym oprócz niewielkiej nadpobudliwości

3

nerwowej. Nie istniały u odwołującego żadne schorzenia wewnętrzne, które

mogłyby doprowadzić do zdarzenia lub istniały w takim małym stopniu

zaawansowania, że nie miały istotnego wpływu na zdarzenie. Odwołujący nie

chorował na choroby układu krążenia, które mogły być przyczyną spornego

zdarzenia. Biegli wskazali, że nie da się jednoznacznie ustalić, czy przyczyną

wypadku było zaśnięcie czy też zasłabnięcie, albowiem obie te przyczyny były

równie prawdopodobne i w takim samym stopniu mogły zostać spowodowane

warunkami atmosferycznymi i zmęczeniem. Z ich opinii wynika jednakże

jednoznacznie, że do wypadku nie doszłoby, gdyby nie czynnik zewnętrzny. Sąd

ustalił, że odwołujący nie miał żadnych symptomów zaśnięcia lub zmęczenia,

dlatego swoim zachowaniem nie naruszył świadomie przepisów prawa o ruchu

drogowymi ani nie zachował się w sposób lekceważący te przepisy, których

naruszenie mógł lub powinien przewidzieć. Tym samym nie naruszył w sposób

umyślny lub rażąco niedbały tych przepisów.

Sąd stwierdził, że jako zewnętrzną przyczynę zdarzenia należy uznać

zewnętrzne działanie szkodliwego czynnika na osobę ubezpieczoną powodujące

uraz lub śmierć. Przez przyczynę zewnętrzną rozumie się przyczynę leżącą poza

organizmem pracownika, jak np. urazy mechaniczne, działalność sił przyrody,

działalność osób trzecich. W orzecznictwie sądowym przyjęto, iż przyczyną

zewnętrzną jest każdy czynnik zewnętrzny zdolny wywołać w istniejących

warunkach szkodliwe skutki, w tym także pogorszyć stan pracownika dotkniętego

już schorzeniem samoistnym. W szczególności czynnikiem takim będzie nadmierny

wysiłek przy wykonywaniu danej pracy, doprowadzający do nagłego pogorszenia

się stanu zdrowia lub śmierci. Przyczyna zewnętrzna nie musi być wyłączną

przyczyną wypadku. Gdy przyczyna zewnętrzna ma charakter mieszany wystarczy,

że zostanie wykazane, iż bez czynnika zewnętrznego nie doszłoby do szkodliwego

skutku. Zatem za wypadek przy pracy nie uważa się zdarzenia wywołanego

wyłącznie przyczyną wewnętrzną, tkwiącą w organizmie ubezpieczonego.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył w całości skargą kasacyjną

organ rentowy wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o

4

uchylenie w całości wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenie odwołania.

Skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia przepisów prawa

materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), w ramach której skarżący zarzucił

niewłaściwe zastosowanie art. 3 ust. 1 w związku z art. 13 i art. 14 ustawy z dnia 30

października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych przez przyjęcie, że zdarzenie z 10 maja 2004 r. jest

wypadkiem przy pracy skutkującym prawem do jednorazowego odszkodowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej znajdują się twierdzenia skarżącego, że:

„Poza sporem jest, iż wyłączną przyczyną zdarzenia było zawinione

działanie poszkodowanego” oraz, że „poszkodowany umyślnie naruszył przepisy

dotyczące ochrony życia i zdrowia, co skutkuje na podstawie art. 21 ustawy

wypadkowej utratą prawa do jednorazowego odszkodowania”.

Powyższe stwierdzenia nie tylko nie są okolicznościami bezspornymi, lecz są

wyraźnie sprzeczne z twierdzeniami drugiej strony, równie wyraźnie sprzeczne z

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku i wreszcie w

oczywisty sposób nie dotyczą podstawy skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie naruszenia prawa

materialnego przez niewłaściwe zastosowanie (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.),

skonkretyzowanej do takiego (przez niewłaściwe zastosowanie) naruszenia

wskazanego art. 3 ust. 1 w związku z art. 13 i 14 ustawy z dnia 30 października

2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych. Nie ma w podstawie skargi zarzutów dotyczących wykładni

wskazanych przepisów prawa materialnego, nie ma w niej zarzutu naruszenia art.

21 powołanej ustawy i oczywiście nie ma w ogóle podstawy naruszenia przepisów

postępowania (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.).

Jeżeli się zważy na zasady postępowania kasacyjnego, że Sąd Najwyższy

5

rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach jej podstaw (art. 39813

§1 k.p.c.), oraz że

w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i

dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813

§ 2 k.p.c.), to dziwi powoływanie się

w uzasadnieniu podstawy skargi na nowe fakty, pozostające w sprzeczności z

niezakwestionowaną w skardze podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku. Taka

niedopuszczalna argumentacja skargi nie podlega rozpoznaniu.

Uzasadnienie skargi nie wyjaśnia na czym miałoby polegać naruszenie w

zaskarżonym wyroku wskazanych w podstawie skargi przepisów art. 13 i 14 ustawy

o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Przepisy te dotyczą wszak uprawnień przysługujących członkom rodziny

ubezpieczonego, który zmarł, a więc sytuacji która w sprawie nie ma miejsca.

Z powyższych przyczyn rozpoznając skargę w granicach jej podstawy

dotyczącej niewłaściwego zastosowania art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – do ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, Sąd Najwyższy

stwierdza bezzasadność postawionego zarzutu.

Z uzasadnienia skargi w rozpoznawanym zakresie wynika że błąd subsumcji

- zdaniem skarżącego - polega na nieuprawnionym potraktowaniu nagłego

zdarzenia, którego przebieg został ustalony, jako zdarzenia wywołanego przyczyną

zewnętrzną w rozumieniu powołanego przepisu. Według skarżącego, w sytuacji

powstrzymania się przez powoda od kierowania pojazdem w czasie deklarowanego

zmęczenia, spowodowałoby, że nie zaistniałaby zewnętrzna współprzyczyna

zdarzenia. To jedynie umyślne przekroczenie normy zawartej w art. 3 ustawy

„Prawo o ruchu drogowym” doprowadziło do powstania szkody.

Pomijając, omówioną wyżej niedopuszczalność kreowania przez skarżącego

nowych faktów, w przedstawionej w skardze argumentacji nieuprawniona jest

koncepcja związku przyczynowego, według – jak się wydaje – zasady sine qua

non. Dla autora skargi zdaje się nie mieć znaczenia to, że urazy, które

ubezpieczony doznał zostały spowodowane uderzeniem bedącego w ruchu

samochodu w drzewo. Odrywając się od adekwatnego związku pomiędzy

wypadkiem samochodowym a doznanym przez ubezpieczonego urazem, powołuje

6

się skarżący na stan w jakim znajdował się ubezpieczony przed przedmiotowym

uderzeniem w drzewo, to jest przed przedmiotowym wypadkiem. Gdyby posłużyć

się zasadą związku przyczynowego sine qua non, to możnaby poszukiwać

przyczyn wypadku w każdym zachowaniu, które musiało zaistnieć ażeby mogło

dojść do wypadku, np., że ubezpieczony przyszedł tego dnia do pracy, że odbywał

podróż samochodem, który prowadził itp. Ustalone w zaskarżonym wyroku

zaśnięcie lub zasłabnięcie ubezpieczonego nie spowodowało jako bezpośrednią

konsekwencję doznanego przez niego urazu kręgosłupa i zaniku nerwu.

Uraz, który ubezpieczony doznał wynika na zasadzie bezpośredniego

adekwatnego związku przyczynowego z nagłego zdarzenia – z ustalonego w

sprawie uderzenia samochodu w drzewo. To między tym nagłym zdarzeniem a

doznanym przez ubezpieczonego urazem zachodzi związek, o którym jest mowa w

powołanym w skardze przepisie zawierającym definicję wypadku przy pracy jako

nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną powodującą uraz (lub

śmierć), które nastąpiło w związku z pracą (związek z pracą nie jest w kasacji

kwestionowany).

Mając powyższe na uwadze, wobec bezzasadności podstawy skargi

kasacyjnej Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39814

k.p.c.

/tp/