I UK 98/09

Sygn. akt I UK 98/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania Z. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanych K. W., J. T.

o ustalenie odpowiedzialności członka zarządu spółki akcyjnej za zaległości

składkowe,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 października 2009 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 1 października 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 13 kwietnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

stwierdził, że na zasadzie art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -

2

Ordynacja podatkowa oraz art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych Z. P. odpowiada całym swoim majątkiem, jako członek

zarządu, za zobowiązania Towarzystwa Transportu Kombinowanego […] z tytułu

nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz

Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za

wskazane w decyzji okresy wraz z odsetkami.

W odwołaniu od tej decyzji Z. P. wniósł o jej zmianę i zwolnienie go z

odpowiedzialności za zaległości składkowe Spółki za cały okres objęty zaskarżoną

decyzją.

Sąd Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 6 czerwca

2007 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż Z. P. nie odpowiada

za zaległości składkowe Towarzystwa Transportu Kombinowanego „P." S.A. za

okres od dnia 19 grudnia 2002 r., a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił.

Sąd Okręgowy ustalił, że zaległości składkowe Towarzystwa Transportu z

tytułu składek na FUS, FUZ, FP i FGŚP za okresy objęte zaskarżoną decyzją wraz

z odsetkami naliczonymi do dnia 6 kwietnia 2006 r. wynoszą łącznie: na

ubezpieczenia społeczne za okresy: od października 2001 r. do grudnia 2001 r., od

lutego 2002 r. do czerwca 2002 r., od sierpnia 2002 r. do grudnia 2002 r., za

marzec 2003 r. - 433.415,47 zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: od marca

2002 r., do czerwca 2002 r., od sierpnia 2002 r. do grudnia 2002 r., za marzec

2003 r. - 42.574,92 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych za okresy: od lipca 2001 r. do czerwca 2002 r., od sierpnia 2002 r.

do grudnia 2002 r., za marzec 2003 r. - 60.844,73 zł. Egzekucja wyżej

wymienionych zaległości składkowych z majątku Spółki „P." okazała się

bezskuteczna.

Uchwałą z dnia 11 czerwca 2001 r. Rada Nadzorcza Spółki powołała Z. P.

na stanowisko Prezesa Zarządu - Dyrektora TTK „P." S.A. od dnia 11 czerwca

2001 r., a uchwałą z dnia 2 listopada 2001 r. odwołała go ze stanowiska - Prezesa

Zarządu - Dyrektora „P." S.A. z dniem 2 listopada 2001 r. Kolejną uchwałą z dnia

10 lipca 2002 r. Rada Nadzorcza powołała go z dniem 10 lipca 2002 r. na

stanowisko Prezesa Zarządu „P." S.A. Z pisma przewodniczącego Rady

Nadzorczej Spółki „P." z dnia 4 marca 2002 r., skierowanego do Sądu Rejonowego

3

Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że Z. P. został z

dniem 2 listopada 2001 r. odwołany tylko z funkcji Prezesa Zarządu, nie nastąpiło

natomiast jego odwołanie z funkcji członka Zarządu, od dnia 13 lipca 2001 r. Rada

Nadzorcza rozszerzyła bowiem skład zarządu do trzech osób.

W dniu 19 grudnia 2002 r. Z. P. złożył na ręce przewodniczącego Rady

Nadzorczej rezygnację z funkcji Prezesa Zarządu „P." S.A. i uchwałą z dnia 19

grudnia 2002 r. Rada Nadzorcza przychyliła się do jego prośby.

Podanie o otwarcie postępowania układowego zostało sporządzone przez

spółkę „P." S.A. dnia 9 września 2001 r. i podpisane przez Z. P. jako Prezesa

Zarządu i K. W. - Wiceprezesa Zarządu, przy czym wniosek ten został złożony w

Sądzie Rejonowym dla miasta stołecznego Warszawy Sądzie Gospodarczym,

Wydziale Gospodarczym ds. upadłościowo - układowych dopiero dnia 5 listopada

2001 r. Z zestawień zobowiązań sporządzonych przez Spółkę i dołączonych do

tego podania wynika, że na dzień 30 września 2001 r. zobowiązania, które miały

być objęte układem wynosiły 821.730,67 zł, natomiast zobowiązania nim nie objęte,

w tym wobec ZUS, wynosiły 2.579.7882,71 zł.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 28 czerwca 2002 r. Sąd oddalił

wniosek, podając w uzasadnieniu, że w przedmiotowej sprawie dłużnik proponuje

wierzycielom realizację układu tylko ich kosztem nic w zamian nie oferując w

zakresie dodatkowych nakładów i dopóki nie nastąpi jego dokapitalizowanie nie

można liczyć na wykonanie układu. Ponadto Sąd Rejonowy podkreślił, że utrata

zdolności płatniczej Spółki „P." nastąpiła z zależnych od niej i nie wyjątkowych

okoliczności, co wyklucza zgodnie z art. 1 Prawa o postępowaniu układowym

możliwość otwarcia postępowania układowego.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że spór dotyczy

dwóch kwestii, mających znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności Z. P. za

powyższe zaległości składkowe Spółki „P": okresu pełnienia przez odwołującego

się Z. P. funkcji członka zarządu oraz wykazania, że we właściwym czasie złożono

wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki „P" .

Sąd Okręgowy uznał, że Z. P. był członkiem Zarządu Spółki „P." w okresie

od dnia 11 czerwca 2001 r. do dnia 18 grudnia 2002 r. włącznie, bowiem dnia 19

grudnia 2002 r. jego mandat członka zarządu wygasł w myśl art. 369 § 5 k.s.h.

4

wskutek złożonej w tym dniu rezygnacji. W związku z powyższym, rozważając

odpowiedzialność Z. P. za zaległości składkowe Spółki „P." należy odnosić się do

tego okresu. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd przywołał przepisy k.s.h. i

stwierdził, że wbrew stwierdzeniu organu rentowego nie ma znaczenia dla ustalenia

odpowiedzialności Z. P. okoliczność, że „do dnia dzisiejszego figuruje jako prezes

zarządu Spółki „P." w KRS". Znaczenie mają natomiast uchwały rady nadzorczej

spółki S.A. „P." oraz złożenie rezygnacji z funkcji członka zarządu przez Z. P. w

dniu 19 grudnia 2002 r.

Odnosząc się do kwestii ewentualnego wyłączenia odpowiedzialności Z. P.

ze względu na zgłoszenie wniosku otwarcie postępowania układowego Sąd

Okręgowy zauważył, że zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 a Ordynacji podatkowej

wniosek taki powinien zostać złożony we „właściwym czasie”, co w odniesieniu do

należności publiczno-prawnych i składkowych oznacza, że zarząd spółki,

niebędący w stanie realizować zobowiązań względem wszystkich jej wierzycieli,

winien zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości, aby w ten sposób chronić

zagrożone interesy Skarbu Państwa i Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd

Okręgowy przywołał także obowiązujące w okresie objętym sporem przepisy

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. -

Prawo upadłościowe i uznał, że wyniki postępowania zakończonego odmową

wszczęcia postępowania układowego, wynikające z uzasadnienia postanowienia

Sądu z dnia 28 czerwca 2002 r. i dokumenty dołączone do wniosku (bilanse

sporządzone na koniec września 2001 r. i wykazy zobowiązań, które miały być

objęte układem i zobowiązań publiczno prawnych) wskazują, że „właściwym

czasem" do złożenia przez Spółkę wniosku o ogłoszenie upadłości był wrzesień

2001 r., natomiast podanie o otwarcie postępowania układowego złożono w Sądzie

dopiero 5 listopada 2001 r.

W świetle powyższych ustaleń, Sąd uznał, ze odwołujący się Z. P. nie ponosi

odpowiedzialności za zaległości składkowe „P." S.A. powstałe od dnia 19 grudnia

2002 r., od kiedy wygasł jego mandat członka zarządu wskutek rezygnacji i w tej

części zmienił zaskarżoną decyzję, natomiast w pozostałej części odwołanie

oddalił, podzielając stanowisko organu rentowego, że odwołujący się, jako członek

5

zarządu Spółki, nie wykazał żadnej z przesłanek, zwalniających go z tej

odpowiedzialności, wymienionych w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

Wyrok ten Z. P. zaskarżył apelacją w całości, wnosząc o jego zmianę i

uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zaskarżonemu wyrokowi

zarzucił błędne ustalenie, że egzekucja prowadzona wobec TTK „P.” S.A. okazała

się bezskuteczna, błędne ustalenie okresu, w którym skarżący pełnił obowiązki

członka zarządu TTK P. S.A. w W., oraz błędne ustalenie, że wniosek o ogłoszenie

upadłości TTK P. S.A. został zgłoszony w niewłaściwym czasie poprzez przyjęcie,

że w niewłaściwym czasie wszczęto postępowanie układowe.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że oddalenie wniosku TTK "P." S.A. o

ogłoszenie upadłości ze względu na brak środków wystarczających przynajmniej na

pokrycie kosztów postępowania upadłościowego nastąpiło w okresie, kiedy nie był

on już członkiem zarządu TTK „P." S.A. od kilku miesięcy, a zatem nie ponosi on

winy za nie zabezpieczenie środków na to postępowanie i doprowadzenie do

oddalenia wniosku o ogłoszeniu upadłości. Wskazał także, że w okresie od 2

listopada 2001 r. do 10 lipca 2002 r. nie pełnił funkcji członka zarządu, lecz był tylko

pracownikiem TTK „P." S.A. Ponadto podkreślił, że wniosek o otwarcie

postępowania układowego TTK „P." S.A. był konstruowany m.in. we wrześniu 2001

r., natomiast załączniki z danymi na dzień 30 września 2001 r. mogły być

przygotowane najwcześniej na dzień 20 października 2001 r., co wynika z praktyki

księgowości i obowiązujących terminów dot. składania odpowiednich deklaracji.

Sąd Apelacyjny, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z

dnia 1 października 2008 r. częściowo uwzględnił apelację i zmienił zaskarżony

wyrok i poprzedzająca go decyzję organu rentowego w ten sposób, że ustalił, iż

skarżący nie odpowiada za zaległości składkowe TTK „P." S.A. za okres od 2

listopada 2001 r. do 10 lipca 2002 r.

W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji stwierdził, że analiza treści uchwał

Rady Nadzorczej, zeznań świadków, przepisów k.s.h. oraz świadectwa pracy

skarżącego wskazuje, iż Z. P. w spornym okresie nie był członkiem zarządu, a

zatem nie może ponosić odpowiedzialności za zaległości składkowe TTK „P." S.A.

powstałe w tym czasie.

Odnosząc się do kwestii, czy skarżący w prowadzonym postępowaniu

6

wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki we właściwym

czasie nastąpiło bez jego winy Sąd Apelacyjny stwierdził, że Z. P. nie wykazał, aby

będąc Prezesem Spółki zgłosił wniosek o otwarcie postępowania układowego we

właściwym czasie, albowiem czasem właściwym był wrzesień 2001 r., a nie listopad

2001 r.

Z. P. zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną w części dotyczącej jego

odpowiedzialności za zaległości składkowe TTK „P." S.A. za okres od 9 lipca 2002

r. do 19 grudnia 2002 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w tej części i

orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, iż

Z. P. nie odpowiada za zaległości składkowe TTK P.S.A. od dnia 2 listopada 2001

r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpatrzenia.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 116 § 1 Ordynacji

podatkowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. przez jego

niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że Z. P. odpowiada za

zaległości Spółki, mimo, że nie ponosi winy, ponieważ nie był on członkiem zarządu

TIK P. S.A w okresie prowadzenia postępowania upadłościowego oraz składania

wniosku o ogłoszenie upadłości.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że całe postępowanie układowe w

okresie od złożenia wniosku 5 listopada 2001 r. do jego oddalenia 28 czerwca 2002

r. było prowadzone w okresie gdy Z. P. nie był członkiem zarządu TIK P. S.A., nie

miał on więc żadnego wpływu na sposób jego prowadzenia, ani tym bardziej na

jego wynik. Nie uczestniczył on także w procedurze naprawczej spółki przez cały

okres jej prowadzenia przez inny zarząd, nie miał żadnego wpływu na wynik tego

postępowania ani termin złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na etapie postępowania kasacyjnego spór sprowadza się do

odpowiedzialności wnioskodawcy za zaległości składkowe w okresie pełnienia

przez niego funkcji prezesa zarządu TTK P.I S.A. Zaskarżonym wyrokiem Sąd

Apelacyjny ograniczył zakres odpowiedzialności wnioskodawcy w stosunku do

7

orzeczonego decyzją organu rentowego przez wyłączenie tej odpowiedzialności za

okres 2 listopada 2001 r. do 9 lipca 2002 r., tj. za okres, kiedy wnioskodawca nie

pełnił obowiązków członka zarządu. Zdaniem skarżącego wyłączenie to powinno

objąć również czas od 10 lipca 2002 r. do 19 grudnia 2002 r. W okresie tym

wnioskodawca wprawdzie pełnił funkcję członka zarządu, jednak jego

odpowiedzialność za zaległości składkowe w tym okresie wyłącza - jak twierdzi

skarżący – okoliczność, że postępowanie układowe było prowadzone w okresie,

gdy nie był członkiem zarządu, nie uczestniczył w procedurze naprawczej i nie miał

wpływu na jego wynik. Doszło zatem do naruszenia art. 116 § 1 Ordynacji

podatkowej. Stanowisko to nie jest trafne.

Art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w spornym

okresie przewidywał jako okoliczność wyłączającą odpowiedzialność za

zobowiązania składkowe członków zarządu wykazanie, że we właściwym czasie

został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie

zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo że niezgłoszenie wniosku

o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie

z jego winy, bądź też członek zarządu wskaże mienie, z którego egzekucja jest

możliwa. Sąd Apelacyjny ustalił, że wniosek o ogłoszenie upadłości bądź otwarcie

postępowania układowego nie został zgłoszony we właściwym terminie, skarżący

miał wpływ na podjęcie tych działań we właściwym czasie. Ustaleń tych skarżący

nie zakwestionował skutecznie. Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia

przepisów postępowania, co w konsekwencji powoduje, że Sąd Najwyższy jest

związany ustaleniami Sądu Apelacyjnego (art. 39813 § 2 k.p.c.). Nie zostało też

wskazane mienie, z którego egzekucja jest możliwa.

Skoro zatem skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na

podstawie art. 39814

k.p.c. należało orzec jak w sentencji wyroku.