III SZP 2/09

Uchwała z dnia 6 listopada 2009 r.

III SZP 2/09

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski

(sprawozdawca), Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2009 r.

sprawy z powództwa Zespołu Elektrowni P.-A. - K. SA w K. przeciwko Prezesowi

Urzędu Regulacji Energetyki o nałożenie kary pieniężnej, na skutek zagadnienia

prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia

17 sierpnia 2009 r. [...]

„Czy w świetle art. 10 i 11 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy

- Prawo energetyczne , ustawy Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie

oceny zgodności ( Dz.U. Nr 21, poz. 124 ) dopuszczalne jest zastosowanie art.56

ust. 1 pkt 1 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne w brzmieniu

sprzed nowelizacji do czynu popełnionego w 2006 r. i objętego postępowaniem ad-

ministracyjnym wszczętym 14 września 2007 r. ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Przepis art. 56 ust. 1 pkt 1a w związku z art. 9a ust. 8 ustawy z dnia 10

kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne w brzmieniu sprzed wejścia w życie

przepisów ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo energe-

tyczne oraz ustawy - Prawo ochrony środowiska i ustawy o systemie oceny

zgodności (Dz.U. Nr 21, poz. 124) stosuje się do oceny wykonania w 2006 r.

przez przedsiębiorstwo energetyczne obowiązku zakupu energii elektrycznej

wytworzonej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła w przyłączonych do sieci

źródłach energii znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na-

wet jeżeli postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte przez Prezesa Urzędu

Regulacji Energetyki po wejściu w życie ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. Jed-

nakże art. 56 ust. 1 pkt 1a ustawy - Prawo energetyczne w nowym brzmieniu

2

stosuje się, jeżeli wysokość kary pieniężnej przewidzianej w tym przepisie jest

względniejsza dla przedsiębiorstwa energetycznego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznając apelację strony powodowej od wy-

roku Sądu Okręgowego-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie z

dnia 21 października 2008 r., powziąwszy wątpliwość co do możliwości zastosowania

art. 56 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, w

brzmieniu sprzed nowelizacji ustawą z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy

Prawo energetyczne oraz ustawy Prawo ochrony środowiska i ustawy o systemie

oceny zgodności (Dz.U. Nr 21, poz. 124) do czynu popełnionego w 2006 r. i objętego

postępowaniem administracyjnym wszczętym 14 września 2007 r., na podstawie art.

390 § 1 k.p.c. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie

prawne określone w postanowieniu z dnia 17 sierpnia 2009 r. W uzasadnieniu tego

postanowienia Sąd Apelacyjny przedstawia następujące okoliczności sprawy.

Decyzją z dnia 17 grudnia 2007 r., wydaną na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 1a,

ust. 2a pkt 3, ust. 3 i ust. 6 oraz art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r.

Prawo energetyczne (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm., dalej

jako Prawo energetyczne) w związku z art. 104 k.p.a., Prezes Urzędu Regulacji

Energetyki (dalej Prezes URE) uznał, że Zespół Elektrowni P.-A. - K. SA (dalej strona

powodowa, albo powódka) nie wywiązał się w 2006 r. z określonego w art. 9a ust. 8

ustawy Prawo energetyczne obowiązku zakupu oferowanej energii elektrycznej wy-

tworzonej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła w przyłączonych do sieci źródłach

energii znajdujących się na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej i za to wymierzył karę

pieniężną w kwocie 7. 014.193, 57 zł., to jest w wysokości 0,442% przychodu z

działalności koncesjonowanej, osiągniętego przez Spółkę w 2006 r.

Ukarana Spółka wniosła odwołanie do Sądu zarzucając między innymi naru-

szenie art. 56 ust. 6 w związku z art. 56 ust. 1 pkt 1a oraz art. 9a ust. 8 Prawa ener-

getycznego, przez bezpodstawne przyjęcie, że nie wykonała obowiązku, o którym

mowa w art. 9a ust. 8 ustawy, oraz przez wymierzenie kary pieniężnej, pomimo tego

że Spółka dołożyła należytej staranności w celu realizacji obowiązku wynikającego z

powołanych przepisów, a ponadto ze względu na sytuację finansową postępowanie

powinno być umorzone.

3

Wyrokiem z dnia 21 października 2008 r. Sąd Okręgowy-Sąd Ochrony Konku-

rencji i Konsumentów w Warszawie oddalił odwołanie.

Strona powodowa zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego apelacją, zarzucając

rażące naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2

k.p.c., art. 227 w związku z art. 217 § 2 k.p.c.) oraz prawa materialnego (art. 2, 21 i

22 Konstytucji RP w związku z art. 1 ust. 2 i art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego

oraz § 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 9 grudnia 2004 r. w

sprawie szczegółowego zakresu obowiązku zakupu energii elektrycznej wytwarzanej

w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła, Dz.U. Nr 267, poz. 2657; art. 66 k.c. w związku

z art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego; art. 56 ust. 6 w zw. z art. 56 ust. 1 pkt 1a oraz

art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego; art. 56 ust. 2a pkt 3 Prawa energetycznego).

Pismem procesowym z dnia 27 lipca 2009 r. powódka uzupełniła apelację w zakresie

zarzutu dotyczącego naruszenia art. 56 ust. 6 w związku z art. 56 ust. 1a oraz art. 9a

ust. 8 Prawa energetycznego wskazując, że „ich błędne zastosowanie polega na sto-

sowaniu przepisów prawa, które nie obowiązywały i nie mogą być podstawą zaskar-

żonej decyzji z uwagi na zmianę tychże przepisów” na mocy ustawy z dnia 12 stycz-

nia 2007 r. o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz ustawy Prawo ochrony śro-

dowiska i ustawy o systemie oceny zgodności (Dz.U. Nr 21, poz. 124; dalej jako

ustawa nowelizująca). Powołując się na art. 14 ustawy nowelizującej, powódka ar-

gumentuje, że ustawa weszła w życie 24 lutego 2007 r., z wyjątkiem art. 9a ust. 8

oraz art. 56 ust. 2a pkt 3, które weszły w życie z dniem 1 lipca 2007 r. Nowelizacja

art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego oznaczała, że przedsiębiorstwo energetyczne

zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej lub jej obrotem i sprzedające tę

energię odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci na terytorium Rzeczpospolitej

jest obowiązane uzyskać i przedstawić do umorzenia Prezesowi URE świadectwa

pochodzenia z kogeneracji dla energii elektrycznej wytworzonej w jednostkach koge-

neracji znajdujących się na terytorium RP lub uiścić opłatę zastępczą. Ten obowią-

zek zastąpił wynikający z art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego w poprzednim

brzmieniu obowiązek zakupu energii wytwarzanej w skojarzeniu. Po nowelizacji,

przepis art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa energetycznego stanowi, że karze podlega ten,

kto nie przestrzega obowiązku uzyskania i przedstawienia Prezesowi URE do umo-

rzenia świadectwa pochodzenia z kogeneracji lub nie uiszcza opłat zastępczych, o

których mowa w art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego w brzmieniu po nowelizacji.

Poprzednio art. 56 ust. 1 pkt 1 stanowił zaś, że karze pieniężnej podlega ten kto nie

4

przestrzega obowiązku zakupu energii elektrycznej, o którym mowa w art. 9a ust. 8

Prawa energetycznego. Zdaniem powódki po wejściu w życie ustawy nowelizującej

na przedsiębiorstwach energetycznych ciąży już inny obowiązek, zatem inny czyn -

niż ten którego dopuściła się w 2006 r. powódka - jest objęty sankcją karną przewi-

dzianą w art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa energetycznego. W świetle art. 10 i 11 ustawy

nowelizującej, Prezes URE nie miał podstaw do stosowania przepisów Prawa ener-

getycznego w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2007 r. Na powódce

ciążył w 2006 r. obowiązek zakupu oferowanej energii elektrycznej wytworzonej w

skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła, jednak po wprowadzeniu do Prawa energetycz-

nego zmian wynikających z ustawy nowelizującej, obowiązek taki nie był przewidzia-

ny na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, zaś art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa energe-

tycznego w brzmieniu po nowelizacji nie penalizuje niewykonania tego obowiązku.

Prezes URE w swym stanowisku dotyczącym powyższej kwestii wskazuje na

odmienne znaczenie art. 10 ustawy nowelizującej, że dotyczy on tylko takich spraw

administracyjnych prowadzonych przez Prezesa URE, których przedmiot został ure-

gulowany w ustawie nowelizującej. Przepisu art. 10 ustawy nowelizującej nie można

stosować w niniejszym postępowaniu, ponieważ ustawa ta nie uchyla obowiązku za-

kupu energii elektrycznej wytworzonej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła, określo-

nego w przepisach obowiązujących w 2006 r. Jeśliby z art. 10 ustawy nowelizującej

wynikała zasada natychmiastowego działania nowej ustawy do oceny wykonania

obowiązku z art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego w brzmieniu sprzed nowelizacji, to

organ regulacyjny byłby zobowiązany do rozliczenia przedsiębiorstw energetycznych

z wykonania obowiązku nabycia świadectw pochodzenie, bądź uiszczenia opłaty za-

stępczej za rok 2006 r., co byłoby sprzeczne z zasadą niedziałania prawa wstecz.

Ponadto, zdaniem Prezesa URE, skoro art. 11 ustawy nowelizującej nakazuje stoso-

wać przepisy dotychczasowe do oceny wykonania w I połowie 2007 r. obowiązku

zakupu energii elektrycznej wytworzonej w skojarzeniu, to w drodze wnioskowania a

minori ad maius należy przyjąć, że za okresy wcześniejsze, w tym za okres od 1

stycznia 2006 r. do 31 grudnia 2006 r., do rozliczenia przedmiotowego obowiązku

należy również stosować przepisy dotychczasowe.

Rozważając powyższą kwestię Sąd Apelacyjny miał na uwadze , że zarówno

wszczęcie postępowania (14 września 2007 r.) jak i wydanie decyzji (27 grudnia

2007 r.) miało miejsce po wejściu w życie zmian wprowadzonych na mocy ustawy z

12 stycznia 2007 r. Natomiast, zarówno postępowanie jak i decyzja odnoszą się do

5

wykonania obowiązku ciążącego na powódce w 2006 r., na podstawie obowiązują-

cych w tym okresie przepisów. W tych okolicznościach rozstrzygnięcie sprawy - we-

dług Sądu Apelacyjnego - zależy od zastosowania właściwej normy intertemporalnej,

przy czym w pierwszej kolejności należy uwzględnić rozwiązania przewidziane w

ustawie nowelizującej.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego z art. 10 wynika, że przewidziana w tym przepi-

sie kategoria spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie

ustawy nowelizującej, odnosi się do stanów faktycznych zaistniałych przed 1 stycznia

2007 r. Jednakże zastosowanie art. 10 ustawy nowelizującej w niniejszym stanie

faktycznym napotyka dwojakiego rodzaju przeszkody. Po pierwsze, w przepisie tym

jest mowa o stosowaniu nowej ustawy do postępowań, które były w toku w dacie jej

wejścia w życie. Tymczasem postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte po

tej dacie. Po drugie, zastosowanie na podstawie art. 10 ustawy z 12 stycznia 2007 r.

przepisu art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego w nowym brzmieniu oznaczałoby za-

stosowanie przepisu nakładającego na powódkę obowiązek nabycia energii elek-

trycznej, do wykonania którego nie była ona zobowiązana w 2006 r. Byłoby to

sprzeczne z zasadą niedziałania prawa wstecz. Z kolei art. 11 ustawy nie znajduje

zastosowania, ponieważ z treści tego przepisu wynika, że wykracza on poza ramy

czasowe zdarzenia, którego dotyczy decyzja Prezesa URE. Przepis ten przewiduje

zasadę stosowania przepisów dotychczasowych do wykonania i oceny wykonania

obowiązku zakupu energii wytworzonej w skojarzeniu w I połowie 2007 r., w związku

ze zmianą treści przedmiotowego obowiązku ze skutkiem od 1 lipca 2007 r.

Sąd Apelacyjny wskazał również, że rozwiązania ustawy nowelizującej nie są

konsekwentne, ponieważ obowiązek zakupu oferowanej energii elektrycznej wytwa-

rzanej w skojarzeniu został zniesiony od 1 lipca 2007 r., a jednocześnie karalność

niewykonania tego obowiązku została zniesiona z dniem 24 lutego 2007 r. Zdaniem

Sądu Apelacyjnego zastosowanie interpretacji wskazywanej przez powoda prowa-

dziłoby do abolicji niewykonania obowiązku zakupu energii wytworzonej w skojarze-

niu w 2006 r., przy braku wyraźnie zezwalającego na to przepisu. Ponadto Sąd Ape-

lacyjny akceptuje argument o konieczności istnienia jednoznacznych przepisów in-

tertemporalnych stanowiących podstawę wymierzania kar pieniężnych, w tym re-

spektowania zasady, iż w przypadku zmiany przepisów o charakterze karnym należy

stosować te przepisy, które są korzystniejsze dla podmiotu, który ma być poddany

karze.

6

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznając apelację powoda i wynikające z jej

podstaw kwestie prawne przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 390 § 1

k.p.c. zagadnienie dotyczące wskazanych przepisów prawa międzyczasowego, spre-

cyzowane w sentencji postanowienia z dnia 17 sierpnia 2009 r.

W granicach przedstawionego zagadnienia prawnego Sąd Najwyższy rozpo-

znał wątpliwości Sądu Apelacyjnego dotyczące dopuszczalności zastosowania

wskazanych przepisów nowych Prawa energetycznego (wynikających z ustawy z

dnia 12 stycznia 2007 r.) do sytuacji faktycznej mającej miejsce w 2006 r. pod rzą-

dem przepisów wówczas obowiązujących (przepisów starych) do sytuacji, co do któ-

rej postępowanie administracyjne właściwego organu zostało podjęte po wejściu w

życie nowelizacji Prawa energetycznego. Wątpliwości Sądu Apelacyjnego wyniknęły

na tle swoistego nadmiaru regulacji dotyczących obowiązywania w zasięgu czaso-

wym nowelizacji Prawa energetycznego dokonanej ustawą z dnia 12 stycznia 2007 r.

o zmianie ustawy Prawo energetyczne, ustawy Prawa ochrony środowiska oraz

ustawy o systemie oceny zgodności (Dz.U. Nr 21, poz. 124).

Relatywnie najmniej kontrowersyjny wydaje się art. 14 ustawy nowelizującej, w

którym określone zostały terminy wejścia w życie tej ustawy. Nastąpiło to po upływie

14 dni od dnia ogłoszenia (to jest 24 lutego 2007 r.), z wyjątkami dotyczącymi między

innymi zmieniającego art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego, który wszedł w życie z

dniem 1 lipca 2007 r.

Ustawa nowelizująca nie zawiera regulacji expressis verbis uchylających prze-

pisy dotychczasowe. Derogacja ta jest jednak oczywista; wynika bezpośrednio z wej-

ścia w życie przepisów nowych, które w całości, tak jak art. 9a ust. 8 (także art., 56

ust. 1 pkt 1a), zastąpiły ich dotychczasowe odpowiedniki. Derogowanie określonych

przepisów ze względu na zastąpienie ich nowymi przepisami nie powoduje utraty

zastosowalności dawnych norm prawnych do stosunków prawnych, których te normy

dotyczyły. W punkcie wyjścia rozważań należy podkreślić, że to jakie były obowiązki

przedsiębiorstwa energetycznego w 2006 r. i jakie groziły konsekwencje za ich nie-

spełnienie określały wyłącznie przepisy wówczas obowiązujące. Późniejsze uchyle-

nie tych przepisów nie powoduje, a w każdym razie na pewno nie powoduje tego

sama sytuacja derogacyjna, że normy prawne wynikające z uchylonych przepisów

7

przestały być podstawą prawną oceny stosunków prawnych (zdarzeń stanów fak-

tycznych), zaistniałych w czasie ich obowiązywania. Rozważane w sprawie regulacje

prawne dotyczyły nałożonych obowiązków i konsekwencji prawnych ich niewykona-

nia, co samo w sobie powoduje potrzebę zastosowania zasady nieretroaktywności.

Nie można bowiem ex post nakładać obowiązków i ustalać ich konsekwencji. Z dru-

giej strony, niezastosowanie norm odpowiednich do ich zakresu czasowego ozna-

czałoby uchylenie wstecz obowiązku, który wynika z ustawy i uchylenie sankcji, która

stanowi konsekwencje niewykonania obowiązku.

Ustawa nowelizująca nie zawiera regulacji, z których wynikałoby uchylenie

obowiązków nałożonych w art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego, jeżeli nie zostały

one wykonane do dnia wejścia w życie nowych przepisów. Nie ma również żadnych

powodów - co zauważył Sąd Apelacyjny - ażeby przypisywać ustawodawcy niewyra-

żone w ustawie jakieś „abolicyjne” cele, które polegałyby na zaprzestaniu przez wła-

ściwe organy sankcjonowania niewykonanego obowiązku. Z porównania przepisów

poprzednich z przepisami nowymi wynika, że dokonana zmiana nie pozbawia nor-

matywnego znaczenia regulacji dotychczasowej w odniesieniu do istotnych elemen-

tów normy prawnej. Tak poprzednia jak i nowa norma prawna dotyczy takich samych

podmiotów. Przedmiotem regulacji jest energia elektryczna wytworzona w skojarze-

niu z wytworzeniem ciepła w przyłączonych do sieci źródłach energii znajdujących

się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (według brzmienia art. 9a ust. 8 Prawa

energetycznego przed nowelizacją). Przedmiot ten jest taki sam pod rządem prze-

pisu zmienionego, tyle tylko, że w nowym ujęciu mowa jest o „kogeneracji” zdefinio-

wanej w nowym brzmieniu art. 3 pkt 33 Prawa energetycznego jako: „równoczesne

wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej lub mechanicznej w trakcie tego samego

procesu technologicznego”. W analizie treści normatywnej zobowiązania (obowiąz-

ku), pomimo nowej jego konstrukcji, także zachodzi podobieństwo co do istoty zobo-

wiązania. Te same podmioty, do tego samego przedmiotu są nadal zobowiązane, do

celowo tak samo naznaczonego udziału w obrocie energii elektrycznej wytworzonej

w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła (obecnie energią elektryczną wytworzoną w

jednostkach kogeneracji). W zakresie omawianego zobowiązania w jego ujęciu nor-

matywnym obowiązek zakupu określonych ilości energii elektrycznej wytworzonej w

skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła zamieniony został na obowiązek uzyskania i

przedstawienia do umorzenia określonej ilości (wartości) świadectw pochodzenia z

kogeneracji lub uiszczenia opłaty zastępczej według określonych zasad. Są to

8

zmiany ważkie, ale jest to tylko nowa konstrukcja tego samego zobowiązania, nieu-

chylająca jego istoty związanej z celem regulacji. Podmiot zobowiązany w nowej re-

gulacji ma do swej dyspozycji alternatywny, finansowy sposób wywiązania się z zo-

bowiązania, poprzez uiszczenie odpowiedniej opłaty zastępczej, a zamiast bezpo-

średniego zakupu określonej energii - ma uzyskać specjalne dokumenty, odzwiercie-

dlające stosowny udział w obrocie tą specjalną energią. Wobec kontynuacyjnej za-

sady nowej regulacji nie ma w niej żadnych racji do uchylenia obowiązku określo-

nego przed zmianą, jeżeli nie został wykonany.

Wskazane przez Sąd Apelacyjny w Warszawie przepisy intertemporalne no-

wej ustawy ani nie uchylają zobowiązań niewykonanych, ani też nie stanowią o za-

stosowaniu nowych przepisów wstecz do obowiązków poprzednio ukształtowanych i

niewykonanych - ad casum - obowiązków z 2006 r. Przepis art. 10 ustawy nowelizu-

jącej nakazuje stosowanie tej ustawy „ do spraw wszczętych i niezakończonych

przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy”. Już ujęcie procesowe w kategorii

postępowania zasady tego przepisu stanowi - na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd

Apelacyjny - przeszkodę do jego zastosowania do stanu faktycznego rozpatrywanej

sprawy, która - w takim procesowym ujęciu - rozpoczęła się już po wejściu w życie

ustawy nowelizacyjnej. Jednakże istotniejszy wydaje się wniosek wynikający z relacji

między wskazanym art. 10 a art. 11 ustawy nowelizującej. Ten ostatni przepis sta-

nowi o tym, że wypełnienie i ocena wypełnienia obowiązku zakupu energii elektrycz-

nej wytworzonej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła za okres od dnia 1 stycznia do

dnia 30 czerwca 2007 r. nałożonego na podstawie art. 9a ust. 8 Prawa energetycz-

nego w brzmieniu dotychczasowym, następuje na podstawie przepisów dotychcza-

sowych. Przepis ten wyraża, wspomnianą wyżej, zasadę nieretroakcji nowych prze-

pisów dotyczących „wypełnienia i oceny wypełniania obowiązku”. Jest to oczywista

konsekwencja nakazania stosowania w tym zakresie przepisów dotychczasowych.

Jest to zasada konstrukcyjnie poprawna, w pełni uwzględniająca rozważone wcze-

śniej aspekty nowelizacji, która nie uchyliła dotychczasowych zobowiązań. Należy w

art. 11 ustawy nowelizującej widzieć wyrażenie zasady określenia zobowiązania we-

dług ustawy poprzedniej i zasady określenia zobowiązania według ustawy nowej do-

piero od momentu wejścia w życie nowego uregulowania. Wprawdzie w przepisie

tym jest mowa o zobowiązaniu za okres bezpośrednio poprzedzający wejście w życie

nowego przepisu, ale - jak się wydaje - taka konkretyzacja zobowiązań zastanych

wyniknęła wobec szczególnej potrzeby określenia sytuacji nietypowej (zmiany zobo-

9

wiązania w ciągu roku 2007 r., bo poprzednie zobowiązanie miało całoroczny zasięg,

a nowelizacja zaczęła obowiązywać przed upływem okresu, w którym mogło być wy-

konane). Jeżeli do zobowiązania z pierwszego półrocza 2007 r. mają zastosowanie

przepisy dotychczasowe, to zastosowanie przepisów dotychczasowych jest nie-

zbędne do zobowiązań 2006 r., które pod rządem przepisów dotychczasowych zo-

stały już w pełnym zakresie skonkretyzowane we wszystkich istotnych elementach, w

szczególności przez powstanie sytuacji niewykonania zobowiązania. Słusznie w tej

kwestii Prezes URE powołał zasadę interpretacji a minori ad maius.

Należy zwrócić uwagę na to, że w art. 11, który - jak to wyżej zauważono - ma

znaczenie potwierdzenia nieretroaktywności nowych przepisów - zasada nieretro-

aktywności odnosi się do bardzo ogólnie określonych regulacji prawnych, tych mia-

nowicie, które dotyczą „wypełnienia i oceny wypełnienia obowiązku”. W tak ogólnym

określeniu mieszczą się także te regulacje „oceny wypełnienia obowiązku”, które

ustanawiają sankcje za jego niewykonanie, w tym art. 56 ust. 1 pkt 1a ustawy Prawo

energetyczne w brzmieniu sprzed nowelizacji. Zastosowanie przepisów dotychcza-

sowych w ich pełnej spójnej ze sobą konstrukcji tak w zakresie określenia obowiązku

jak i konsekwencji (sankcji) jego niewykonania, jest najbardziej odpowiednie z punktu

widzenia celów regulacji prawnej w tym zakresie i odpowiada zasadzie państwa

prawnego, skoro odpowiedzialność za niewykonanie określonego obowiązku zostaje

zrealizowana stosownie do prawa obwiązującego i znanego podmiotom zobowiąza-

nym. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na to, że w stanie faktycznym sprawy,

której dotyczy przedstawione przez Sąd Apelacyjny zagadnienie, chodzi w najogól-

niejszym ujęciu, o zdarzenie, które zostało w całości ukształtowane przed wejściem

w życie ustawy nowelizującej i które już po tej dacie nie trwa (zasada tempus reqit

actum). Określona w art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa energetycznego w brzmieniu sprzed

nowelizacji kara pieniężna jest sankcją skorelowaną z obowiązującym wówczas

przepisem nakazującym przestrzeganie obowiązków zakupu energii elektrycznej lub

ciepła, o których mowa w art. 9a ust. 6 - 8 wtedy obowiązujących. Nie można ode-

rwać przedmiotowej sankcji (kary pieniężnej) od zdarzenia, które w całości wypełnia

przesłanki sankcji. Jest to sankcja administracyjna będąca - w tym uregulowaniu -

niezbędną częścią mechanizmu (konstrukcji prawnej) uzyskania oczekiwanego przez

ustawodawcę zachowania określonych podmiotów prawa w zakresie gospodarki

energią elektryczną wytworzoną w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła, jako efektyw-

10

niejszego z punktu widzenia gospodarowania źródła energii i korzystniejszego dla

środowiska naturalnego źródła wytwarzania energii elektrycznej.

W nowym ujęciu normatywnym przedmiotowego zobowiązania, dostosowana

została do niego sankcja (na takich samych zasadach jak była dostosowana po-

przednia sankcja do poprzednio określonego zobowiązania) w nowym brzmieniu art.

56 ust. 1 pkt 1a Prawa energetycznego. Ta nowa sankcja zasadniczo „nie pasuje do

starego obowiązku”. Nie podlega zresztą sankcjonowaniu zachowanie, które w chwili

jego zaistanienia nie stanowiło deliktu administracyjnego (por. wyrok Trybunału Kon-

stytucyjnego z dnia 12 maja 2009 r., P 66/07, OTK-A 2009 nr 5, poz. 65).

Przepis art. 56 ust. 1 pkt 1a Prawa energetycznego w brzmieniu obowiązują-

cym po dniu 24 lutego 2007 r. powinien natomiast zostać zastosowany gdyby oka-

zało się, że w zakresie w jakim określa on sankcję (karę pieniężną - np. co do mini-

malnej wysokości tej kary), jest przepisem względniejszym dla podmiotu podlegają-

cego sankcji. W tym tylko bowiem wyraża się w rozpatrywanej sprawie dostosowanie

przedmiotowej represji administracyjnej do reguł prawa karnego (por. wyrok Trybu-

nału Konstytucyjnego z dnia 10 grudnia 2007 r., P 43/07, OTK-A 2007 nr 11, poz.

155 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2008, III SK 3/08, LEX nr

509052).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.

========================================