III CSK 56/09

Sygn. akt III CSK 56/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. K. i E. K.

przeciwko T. C. i L. K.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną ewentualnie

o ustalenie nieważności umowy,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 20 listopada 2009 r.,

na posiedzeniu niejawnym

skargi kasacyjnej pozwanego T. C.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 października 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Powodowie - małżonkowie E. i M. K. w powództwie skierowanym przeciwko

pozwanym T. C. i L. K., domagali się uznania za bezskuteczną w stosunku do

powodów umowy sprzedaży gospodarstwa rolnego za kwotę 90 000 zł, zawartej

pomiędzy pozwanymi w dniu 24 marca 2006 r. Zgłosili także żądanie ewentualne

- ustalenia nieważności tej umowy, jako sprzecznej z ustawą oraz z zasadami

współżycia społecznego.

Wyrokiem z dnia 12 maja 2008 r. (zaocznym w stosunku do pozwanego L. K.)

Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo w oparciu o następujące ustalenia:

Powodowie są rodzicami pozwanego L. K., którego w 1994 r. obdarowali

spornym gospodarstwem rolnym. Z uwagi na okazywanie przez niego rażącej

niewdzięczności odwołali uczynioną darowiznę i wystąpili na drogę sądową

z powództwem o zobowiązanie syna do złożenia oświadczenia woli o powrotnym

przeniesieniu własności gospodarstwa na ich rzecz. Powództwo to Sąd Okręgowy

w K. uwzględnił wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2005 r., który uprawomocnił się 16 marca

2006 r. Powodowie wyznaczyli synowi termin do złożenia oświadczenia woli przed

notariuszem na dzień 18 września 2006 r., a kiedy pozwany nie stawił się - kolejny

termin na 6 listopada 2006 r. Tego dnia powodowie dowiedzieli się, że pozwany L. K.

już 24 marca 2006 r. sprzedał gospodarstwo za 90 000 zł drugiemu pozwanemu – T.

C. Powodowie od 2004 r. nie utrzymywali kontaktu z synem, a pozwanego T. C. po raz

pierwszy zobaczyli na rozprawie. Wcześniej nabywca nie kontaktował się z nimi,

mimo że mieszkają oni w budynku położonym na terenie gospodarstwa,

realizując przysługujące im prawo nieodpłatnego dożywotniego zamieszkiwania.

Nabywca nie objął także gospodarstwa w posiadanie.

Ostrzeżenia o obowiązku złożenia oświadczenia woli przez L. K. zostały

wpisane w księgach wieczystych nieruchomości stanowiących gospodarstwo dopiero

na podstawie wniosków złożonych po zawarciu przez pozwanych umowy sprzedaży.

Sąd Okręgowy uznał, że nie zachodziły wymagane w art. 59 k.c. przesłanki do

uznania umowy za bezskuteczną, ponieważ była ona odpłatna, a kupujący nie wiedział

o roszczeniu powodów. Nie dopatrzył się także przyczyn do ustalenia jej nieważności

na podstawie art. 58 § 2 k.c. Ocenił, że pozwany T. C. dochował wymaganej

3

staranności i chroni go rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, a umowa zawarta

została w przepisanej formie.

Powodowie wnieśli apelację od niekorzystnego dla nich wyroku w części

oddalającej żądanie ewentualne. Sąd Apelacyjny wyrokiem z 28 października

2008 r. uwzględnił apelację i zmienił wyrok Sądu Okręgowego ustalając

nieważność kwestionowanej umowy sprzedaży i orzekając o kosztach procesu.

Sąd odwoławczy przyjął za podstawę rozstrzygnięcia stan faktyczny

ustalony przez Sąd I instancji. Uzupełnił go jedynie poprzez skonkretyzowanie

uprawnień powodów do darowanego gospodarstwa. Wyjaśnił, że powodom

przysługiwało ustanowione 3 stycznia 1994 r. przez pozwanego L. K. „prawo

dożywotniego nieodpłatnego zamieszkiwania w budynku mieszkalnym oraz prawo

korzystania z pomieszczeń w budynkach gospodarczych", stanowiące służebność

osobistą.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że wyrok zobowiązujący syna powodów do

złożenia oświadczenia woli o przeniesienia na powodów własności gospodarstwa,

wydany w uwzględnieniu ich żądania, z mocy art. 64 k.c. zastąpił to oświadczenie

i z chwilą uprawomocnienia, co miało miejsce na osiem dni przed zawarciem umowy

sprzedaży, własność nieruchomości przeszła z powrotem na powodów.

Spowodowało to istotne zmiany w zakresie służebności osobistej przysługującej

powodom, która z tą chwilą wygasła na podstawie art. 247 k.c.

Zachowanie pozwanego L. K., który nie respektował wyroku zobowiązującego

go do złożenia oświadczenia woli, mimo że był nim związany, zgodnie z treścią art.

365 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny uznał za sprzeczne z art. 64 k.c. oraz art. 365 § 1 k.p.c.

i mające na celu obejście ustawy. W konsekwencji stwierdził, że umowa sprzedaży

była nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c., niezależnie od świadomości

nabywcy, stanowiła bowiem czynność której skutki, objęte zamiarem stron, naruszają

zakazy lub nakazy ustawowe.

Wariantowo Sąd II instancji rozważył przyczynę nieważności czynności

prawnej przewidzianą w art. 58 § 2 k.c. Wskazał, że umowa zawarta przez

pozwanych narusza zasady współżycia społecznego nakazujące przestrzeganie

porządku prawnego, respektowanie prawomocnych wyroków sądowych, a w sferze

4

ludzkiej uchybia zasadzie niepozbawiania mieszkania i majątku nieruchomego osób

starszych, będących już bez praktycznych szans na ponowne dorabianie się.

Sąd zwrócił uwagę, że krzywdzącego dla powodów skutku umowy nie podważają

deklaracje pozwanego T. C., że będzie respektował ich uprawnienia do

zamieszkiwania na nieruchomości, skoro przysługująca im służebność osobista

wygasła. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że w wypadku bezwzględniej nieważności

umowy pozwany nabywca nie może skutecznie powoływać się na art. 5 ustawy z dnia

6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr

124, poz. 1361 ze zm., dalej powoływanej jako „u.k.w.h.”).

Pozwany zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną,

opartą na obydwu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c.

W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego zarzucił:

- niezastosowanie art. 155 § 1 k.c.;

- błędną wykładnie art. 58 § 1 k.c., polegającą na uznaniu, że przepis ten

samodzielnie określa wypadki nieważności czynności prawnej;

- błędną wykładnię art. 58 § 2 k.c. poprzez przyjęcie, że czynność zgodna

z prawem narusza zasady współżycia społecznego, a przy tym

niesprecyzowanie tych zasad;

- niezastosowanie art. 59 k.c.;

- błędną wykładnię art. 64 k.c. poprzez uznanie, że prawomocne orzeczenie

sądu nakładające obowiązek zwrotu darowizny skutkuje nieważnością

czynności prawnej pomiędzy pozwanymi;

- niewłaściwe zastosowanie art. 247 k.c. przez stwierdzenie, że w wypadku

oddalenia powództwa w niniejszej sprawie wygasła służąca powodom

służebność mieszkania.

Z kolei podstawa naruszenia prawa procesowego, mającego istotny

wpływ na wynik sprawy obejmuje zarzuty uchybienia:

- art. 1047 k.p.c. przez przyjęcie tego przepisu za podstawę wyroku

w stosunku do pozwanego;

5

- art. 328 § 2 k.p.c. przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku na czym

polega sprzeczność z prawem i z zasadami współżycia społecznego

umowy sprzedaży;

- art. 365 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, iż dla pozwanego T. C. jest

wiążące prawomocne orzeczenie sądu wydane w sporze pomiędzy

powodami a pozwanym L. K.

We wnioskach skarżący domaga się zmiany zaskarżonego wyroku

w całości i oddalenia apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w K.;

ewentualnie uchylenia tego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny, a także zasądzenia od

powodów solidarnie na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty wskazujące na

uchybienia procesowe Sądu II instancji, które – według skarżącego – miały

istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia.

Zarzut naruszenia art. 1047 k.p.c. poprzez jego niezasadne zastosowanie

w stosunku do skarżącego jest nietrafny, bowiem Sąd Apelacyjny nie stwierdził, aby

T. C. był zobowiązany prawomocnym orzeczeniem do złożenia jakiegokolwiek

oświadczenia. Sąd ten brał pod uwagę powołany przepis jedynie przy ocenie

skutków orzeczenia zapadłego w procesie pomiędzy powodami a pozwanym L. K.

Skarżący, mimo że sam powołuje w uzasadnieniu skargi kasacyjnej fakt

zobowiązania pozwanego L. K. prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K.

do złożenia oświadczenia woli o powrotnym przeniesieniu na powodów własności

gospodarstwa rolnego, jednocześnie zaprzecza, aby orzeczenie to wywarło skutki

przewidziane w art. 1047 k.p.c., co jest sprzeczne zarówno z treścią tego przepisu,

jak i stanowiącego jego materialnoprawną podstawę art. 64 k.c. Artykuł 64 k.c.

ustanawia zasadę, że prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek

danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to

oświadczenie. Zastąpienie oświadczenia jest prawnym skutkiem prawomocnego

stwierdzenia obowiązku jego złożenia (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7

6

stycznia 1967 r., III CZP 32/66, OSNC 1968/12/199 -mającą moc zasady prawnej).

Stanowisko Sądu Apelacyjnego, który taki pogląd prezentował, było zatem

prawidłowe.

Nie doszło także do naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Pomijając już niepełną

podstawę zarzutu (która powinna obejmować także art. 391 § 1 k.p.c., jako

unormowanie umożliwiające stosowanie art. 328 § 2 k.p.c. w postępowaniu

apelacyjnym), skarżący nie ma racji podnosząc, że Sąd odwoławczy nie

sprecyzował na czym polega sprzeczność umowy sprzedaży z prawem i zasadami

współżycia społecznego. Obydwie kwestie zostały wyjaśnione w uzasadnieniu

i prawidłowo odczytane przez skarżącego, o czym świadczą inne zarzuty

formułowane przez niego w skardze i treść uzasadnienia skargi kasacyjnej.

Sprzeczności z przepisami prawa Sąd II instancji dopatrzył się

w niepodporządkowaniu się przez pozwanego L. K. normom ustanowionym w art.

64 k.c. i art. 365 § 1 k.p.c., a naruszenia zasad współżycia społecznego – w

pogwałceniu zasady zobowiązującej do przestrzegania porządku prawnego,

respektowania prawomocnych wyroków sądowych i poszanowania praw osób

starszych, w szczególności niepozbawiania ich mieszkania i majątku

nieruchomego. Przesłanki i tok argumentacji Sądu Apelacyjnego zostały zatem

przedstawione w sposób umożliwiający merytoryczną kontrolę wydanego przez ten

Sąd orzeczenia, co przesądza o nietrafności omawianego zarzutu (por. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98,

OSNC 1999/4/83, czy niepublikowany wyrok z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05).

Nie można zgodzić się także z zarzutem naruszenia art. 365 § 1 k.p.c.

poprzez stwierdzenie związania pozwanego T. C. wyrokiem zapadłym w procesie o

zobowiązanie pozwanego L. K. do złożenia oświadczenia woli o powrotnym

przeniesieniu własności gospodarstwa na powodów. Sąd Apelacyjny wypowiedział

się jedynie o związaniu tym orzeczeniem L. K., który był stroną postępowania, i do

którego przepis ten miał zastosowanie, natomiast nie wskazywał, aby z faktu

wydania tego wyroku wypływały jakiekolwiek obowiązki dla pozwanego T. C.

Przechodząc do rozważenia podstawy naruszenia prawa materialnego

należy przyznać rację autorowi kasacji, w zakresie zarzutu błędnej wykładni art. 58

7

§ 1 k.c., polegającej na przyjęciu, że czynność prawna jest sprzeczna z prawem lub

podjęta w celu obejścia prawa wówczas, kiedy dokonana została z pogwałceniem

przepisów nie odnoszących się do dopuszczalności lub określających istotę tej

czynności. Nie budzi wątpliwości, w świetle ustabilizowanych w tym zakresie

poglądów (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1996 r., I CKN

27/96, OSNC 1997/4/43 i powołane w nim orzecznictwo, czy wyrok tego Sądu

z dnia 24 września 2003 r., III CKN 356/01, OSP 2004/10/122), że w polskim

systemie prawnym nie obowiązuje zakaz zbywania rzeczy cudzej, skoro liczne

przepisy przewidują i sankcjonują skutki takiej czynności (np. art. 169 § 1 k.c., art.

556 § 2 k.c., art. 1028 k.c. albo art. 5 u.k.w.h.). Sprzedaż rzeczy przez

niewłaściciela powoduje zbycie rzeczy obciążonej wadą prawną w rozumieniu art.

556 § 2 k.c. Istnienie wad sprzedanej rzeczy, nawet wówczas kiedy zostały

podstępnie zatajone, nie pociąga za sobą nieważności umowy, co wynika

z regulacji zawartej w przepisach o rękojmi.

W konsekwencji, skoro w świetle art. 58 § 1 k.c. nie powoduje nieważności

jako sprzeczna z prawem, sprzedaż rzeczy cudzej, nie może także uzasadniać

poglądu o sprzeczności z prawem lub o obejściu prawa jako celu umowy

nieprzestrzeganie przez sprzedawcę norm prawnych, które wskazywały na utratę

przez niego prawa własności przedmiotu sprzedaży. Tymczasem powoływane

przez Sąd Apelacyjny przepisy art. 64 k.c. (w zw. z pomocniczo podniesionym art.

1047 k.p.c.) oraz art. 365 § 1 k.p.c. stanowiły – w realiach niniejszej sprawy –

jedynie podstawy do stwierdzenia, że z chwilą uprawomocnienia się wyroku

zobowiązującego go do złożenia oświadczenia woli, pozwany L. K. przestał być

właścicielem gospodarstwa. Wprawdzie skarżący kwestionuje trafność

wywiedzenia z faktu wydania tego orzeczenia skutku w postaci zawarcia umowy

i utrzymuje, podnosząc naruszenie przez Sąd art. 155 § 1 k.c., że pozwany w chwili

dokonywania sprzedaży był nadal właścicielem nieruchomości, jednak jego poglądu

nie można zaaprobować. Powtórnie odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 7 stycznia 1967 r. (III CZP 32/66) podkreślić należy, że w wypadku, kiedy

sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie

zgodnie z żądaniem powoda, orzeczenie sądu stwierdza zawarcie tej umowy

i ją zastępuje. Jednak ten skutek orzeczenia zobowiązującego pozwanego L. K. do

8

złożenia oświadczenia woli nie uprawniał Sądu Apelacyjnego – co słusznie podniósł

skarżący – do przyjęcia nieważności umowy sprzedaży z przyczyn wskazanych w

art. 58 § 1 k.c.

Pozostałe zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogą już jednak

zostać uwzględnione. Skarżący podważa w nich zakres rozpoznania sprawy przez

Sąd II instancji, istnienie przesłanek i wystąpienie następstw, które Sąd Apelacyjny

uznał za źródło niezgodności zawartej przez pozwanych umowy sprzedaży

z zasadami współżycia społecznego, a także trafność ocen tego Sądu, że sporna

umowa narusza normy etyczne.

Rozważając kolejno stanowisko pozwanego należy zauważyć, że Sąd

Apelacyjny nie miał podstaw, aby rozstrzygać o żądaniu ustalenia bezskuteczności

umowy sprzedaży w oparciu o kryteria z art. 59 k.c., ponieważ powództwo w tym

zakresie zostało prawomocnie oddalone przez Sąd Okręgowy. Powodowie nie

zaskarżyli apelacją tej części orzeczenia, wobec czego problematyka zastosowania

art. 59 k.c. usuwała się spod kognicji Sądu II instancji.

Również zastrzeżenia podnoszone przez skarżącego przeciwko

zastosowaniu przez Sąd odwoławczy art. 247 k.c. trzeba odrzucić. Przepis

ten określa konsekwencje zlania się (confusio) w jednym ręku prawa własności

i ograniczonego prawa rzeczowego do tej samej rzeczy. Realizuje zasadę,

że uprawnienia składające się na treść prawa własności pochłaniają obciążające

rzecz ograniczone prawa rzeczowe, o ile przepis szczególny lub wzgląd na cele

realizowane przez określone prawo ograniczone nie wyłączają takiego skutku.

W rozpatrywanym wypadku nie zachodziła sytuacja uzasadniająca utrzymanie

służebności zastrzeżonej na rzecz powodów po odzyskaniu przez nich prawa

własności gospodarstwa rolnego. Dlatego służebność ta wygasła z chwilą

uprawomocnienia się wyroku zobowiązującego L. K. do złożenia oświadczenia woli.

Natomiast sposób rozstrzygnięcia sporu w niniejszej sprawie nie ma już żadnego

znaczenia dla bytu tej służebności, która nie istnieje od 16 marca 2006 r.

Jako ostatni należy omówić zarzut naruszenia art. 58 § 2 k.c., którego

krytyka zawarta w skardze kasacyjnej idzie w trzech, częściowo sprzecznych

ze sobą kierunkach. Po pierwsze skarżący podnosi, że nie zostały sprecyzowane

9

przez Sąd Apelacyjny zasady współżycia społecznego, które naruszała sporna

umowa. Po drugie - że nie istniała przyczyna, z którą Sąd Apelacyjny łączył

naruszenie zasad współżycia społecznego, ponieważ skarżący T. C. nabył

własność nieruchomości wraz z ciążącą na niej służebnością osobistą

przysługująca powodom. Po trzecie – odwołując się do poglądu wyrażonego

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r. (I CKN 902/99) podniósł,

że do stwierdzenia nieważności umowy z uwagi na niemożliwość zadośćuczynienia

roszczeniu osób trzecich konieczne byłoby ustalenie jego wiedzy o tym roszczeniu.

Tymczasem obydwa Sądy uznały, że T. C. nie wiedział o roszczeniu powodów, ani

o wyroku zobowiązującym pozwanego L. K. do złożenia oświadczenia woli.

Odnosząc się po kolei do argumentów skarżącego stwierdzić należy,

że pierwszy i drugi z nich pozostają w sprzeczności, skoro jednocześnie podnosi

on, że Sąd Apelacyjny nie sprecyzował naruszonych zasad współżycia

społecznego, oraz że Sąd II instancji przywołał taką przyczynę, lecz błędnie przyjął

jej istnienie. W rzeczywistości w uzasadnieniu, jak już była o tym mowa,

wymienione zostały zasady współżycia społecznego, które Sąd odwoławczy uznał

za naruszone zawarciem umowy przez pozwanych. Sąd sformułował je jako zasady

przestrzegania porządku prawnego, respektowania prawomocnych wyroków

sądowych i poszanowania praw osób starszych, w szczególności poprzez

niepozbawianie ich mieszkania i majątku nieruchomego. Dwie pierwsze zasady

realizowane i wymuszane są na gruncie przepisów prawa, dlatego ich wpływ na

ważność czynności prawnej musi być oceniany według kryteriów ustanowionych

w art. 58 § 1 k.c. Natomiast trzecia z powołanych zasad, odpowiadająca moralnym

normom solidaryzmu społecznego, zakładającym obowiązek uczciwego

postępowania w stosunku do innych osób i niepodejmowania działań

krzywdzących, szczególnie w stosunku do osób słabszych, w rozpatrywanej

sprawie oceniana musi być przy uwzględnieniu dodatkowych elementów. Do zasad

etycznych, które gwałciło zawarcie przez L. K. spornej umowy, dochodziły

uznawane w społeczeństwie powinności płynące z więzi rodzinnych,

w szczególności z obowiązku dbałości i udzielania przez dzieci pomocy starszym

rodzicom. Są to reguły funkcjonowania społeczeństwa o podstawowym znaczeniu.

Czynność prawna zdziałana przez syna, której skutkiem jest wyzucie rodziców

10

z przysługującego im prawa, podjęta w chwili, kiedy pozwany L. K. był świadom co

najmniej tego, że musi oddać rodzicom nieruchomość, już sama nosi w sobie

poważny ładunek naganności. Jednak obrazu, uzasadniającego przyjęcie skutku w

postaci nieważności umowy z powodu jej sprzeczności z powyższymi zasadami

współżycia społecznego, dopełnia podniesiony przez Sąd II instancji fakt, że

skutkiem przejścia własności nieruchomości na pozwanego T. C. byłaby utrata

przez powodów jakichkolwiek uprawnień do korzystania z nieruchomości.

Stanowisko skarżącego, że nabył nieruchomość wraz z obciążeniem i służebność

mieszkania nadal powodom przysługuje nie jest słuszne. W momencie zawierania

umowy sprzedaży pomiędzy pozwanymi służebność ta już wygasła. W wypadku

nabycia nieruchomości od osoby nieuprawnionej, a wpisanej do księgi wieczystej,

osłona przyznawana działającemu w dobrej wierze nabywcy zapewnia mu jedynie

skutki korzystne. Oznacza to, że jeżeli na nieruchomości w rzeczywistości nie

ciążyły wpisane do księgi wieczystej obciążenia – nabycie chronione przez rękojmię

ich nie reaktywuje, nawet jeśli nabywca był przekonany o ich istnieniu.

Wreszcie skarżący twierdzi, że stwierdzenie nieważności umowy na

podstawie art. 58 § 2 k.c. jest wyłączone, ponieważ nie wiedział o roszczeniu

powodów. W istocie pozwany – według ustaleń obydwu Sądów - nie miał wiedzy

o prawach powodów do nieruchomości. Jednak, wbrew jego stanowisku, nie jest to

przyczyna wyłączająca możliwości uznania umowy za nieważną.

Ocena sprzeczności czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego polega

na badaniu, czy zasady te zostały naruszone przez treść lub cel (skutek) czynności.

Cel ten nie musi być wspólny i znany obydwu stronom tej czynności.

Sprzeczny z zasadami współżycia skutek musi natomiast być konieczną

konsekwencją dokonanej czynności. W orzeczeniu z dnia 12 lutego 2002 r.,

powoływanym w skardze kasacyjnej, Sąd Najwyższy nie uczynił wiedzy oby stron

umowy o roszczeniu osoby trzeciej niezbędną przesłanką stwierdzenia

sprzeczności umowy (zawartej w okolicznościach podobnych do występujących

w niniejszej sprawie) za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Stwierdził

jedynie, że wiedza taka nie jest wystarczającym uzasadnieniem przyjęcia

sprzeczności, bowiem muszą zostać wykazane inne okoliczności, które świadczyć

będą o sprzeczności czynności fraudacyjnej z zasadami współżycia społecznego.

11

W rozpatrywanej aktualnie sprawie takie elementy występują, wobec czego zarzut

naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 58 § 2 k.c. także nie okazał się uzasadniony.

Konsekwencją stwierdzenia niezgodności umowy sprzedaży z zasadami

współżycia społecznego była jej nieważność.

Z przytoczonych wyżej względów, zaskarżony wyrok odpowiadał prawu,

wobec czego skargę kasacyjną pozwanego T. C. należało oddalić na podstawie art.

39814

k.p.c.

Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia art. 39821

k.p.c. w zw. z art. 391 §

1 k.p.c., art. 98 § 1 i 3 k.p.c.

jz