III CZP 87/09

Uchwała z dnia 20 listopada 2009 r., III CZP 87/09

Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote

Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzycieli "P.S.T.T.", sp. z

o.o. w W., Powszechnej Kasy Oszczędności BP S.A. w W. i Banku Gospodarstwa

Krajowego w W. przy uczestnictwie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w

O., Nordea Bank Polska S.A. w G., Banku Gospodarki Żywnościowej S.A., Oddział

w O. i "V.P." sp. z o.o. w W. przeciwko dłużnikom Lechowi G. i Janinie G. o

egzekucję, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 20

listopada 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Olsztynie postanowieniem z dnia 3 lipca 2009 r.:

„Czy przy obliczaniu stosunku, w jakim pozostają do siebie należności

wierzycieli kategorii IX, dla stosunkowego podziału sumy objętej podziałem, o

którym stanowi przepis art. 1026 § 1 k.p.c., należy uwzględnić tylko należność

główną każdego z wierzycieli, czy też tę należność główną wraz z odsetkami,

kosztami postępowania i innymi należnościami ubocznymi?"

podjął uchwałę:

Przy obliczaniu przewidzianego w art. 1026 § 1 k.p.c. stosunku w jakim

pozostają do siebie należności wierzycieli wymienionych w art. 1025 § 1 pkt 9

k.p.c. należy uwzględnić należność główną wraz z odsetkami i kosztami

postępowania.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Olsztynie postanowieniem z dnia 27 marca 2009 r. zmienił

plan podziału sumy uzyskanej przez egzekucję z nieruchomości.

Rozpoznając zażalenie wierzycieli Sąd Okręgowy w Olsztynie powziął

poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przedstawionym

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie na podstawie art. 390 § 1 w

związku z art. 397 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1026 § 1 in fine k.p.c., jeżeli suma objęta podziałem nie

wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności i praw zaliczonych w

art. 1025 k.p.c. do tej samej kategorii, należności wszystkich wierzycieli danej

kategorii podlegają zaspokojeniu proporcjonalne do ich wysokości, czyli według

zasady proporcjonalności (stosunkowości). Zasada ta nie ma zastosowania do

należności zaliczonych w art. 1025 k.p.c. do kategorii czwartej, piątej i ósmej, które

– według art. 1026 § 1 k.p.c. – są zaspokajane w kolejności odpowiadającej

przysługującemu im pierwszeństwu. Użyte w tym przepisie pojęcie „kategoria”

oznacza grupę należności o tych samych cechach i podlegających zaspokojeniu

według tych samych zasad; decyduje o niej z reguły rodzaj należności, a więc

kryterium przedmiotowe, z wyjątkiem kategorii określonej jako „należności

wierzycieli, którzy prowadzili egzekucję” (art. 1025 § 1 pkt 9 k.p.c.), uwzględniającej

kryterium podmiotowe. Kategorie oznacza się zgodnie z numeracją punktów w art.

1025 § 1 k.p.c.

Istota przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się do

rozstrzygnięcia kwestii, czy przy obliczaniu, w jakim stosunku ma uczestniczyć w

podziale każda z należności tej samej kategorii, gdy nie ma dostatecznej sumy na

zaspokojenie wszystkich w całości, należy uwzględnić tylko należność główną, czy

też należność główną razem z odsetkami, kosztami postępowania i innymi

należnościami ubocznymi. (...)

Zgodnie z art. 1025 § 3 zdanie pierwsze k.p.c., zasadą jest, że w równym

stopniu z należnością ulegają zaspokojeniu odsetki i koszty postępowania. Z kolei

ze sformułowania „inne zaś należności – stosunkowo do wysokości każdej z nich”,

użytego w art. 1026 § 1 in fine k.p.c., wynika, że mowa tu o wszystkich

należnościach w ramach danej kategorii zaspokojenia, a więc o należności głównej

odsetkach i kosztach postępowania. Skoro zatem przedmiotem egzekucji i podziału

jest łączna kwota tych należności i te należności są zaspokajane w równym stopniu,

to wszystkie one powinny służyć obliczaniu, w jakim stosunku uczestniczyć ma w

podziale każda z należności tej samej kategorii. Za tym poglądem przemawia też

unormowanie art. 1026 k.p.c., w myśl którego wydzieloną wierzycielowi sumę

zalicza się przede wszystkim na koszty postępowania, następnie na odsetki, a w

końcu na sumę dłużną. Jeżeli o wysokości udziału należności tej samej kategorii

miałaby decydować tylko wysokość należności głównej, niezrozumiałe byłoby

uwzględnianie w wydzielonej sumie innych kwot poza tą należnością.

Obliczanie omawianej proporcji tylko według należności głównej

powodowałoby w pewnych sytuacjach znaczne trudności. Przykładowo, gdyby

suma należności głównych była niższa od należności przeznaczonych do podziału

w danej kategorii, czy też gdyby przedmiotem egzekucji były tylko koszty bądź

odsetki, to wówczas nie byłoby podstaw do obliczania proporcji (art. 1026 § 1

k.p.c.).

Mając na względzie wyniki wykładni językowej i systemowej, a także

celowościowej należało dojść do wniosku, że przy obliczaniu przewidzianego w art.

1026 § 1 k.p.c. stosunku w jakim pozostają do siebie należności wierzycieli

wymienionych w art. 1025 § 1 pkt 9 k.p.c. należy uwzględnić należność główną

wraz z odsetkami i kosztami postępowania.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.