V CSK 133/09

Sygn. akt V CSK 133/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej „G.” w G.

przeciwko Gminie G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego

w G.

z dnia 4 grudnia 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G. pozostawiając temu

sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powódka Spółdzielnia Mieszkaniowa „G.” w G. wniosła o zasądzenie od

pozwanej Gminy G. kwoty 58 021,35 złotych z ustawowymi odsetkami od 24

grudnia 2007 r., z tytułu odszkodowania za niedostarczenie przez pozwaną lokali

socjalnych dla E. W., J. B. i M. K., wobec których zapadły wyroki nakazujące

opróżnienie lokalu mieszkalnego z przyznaniem prawa do lokalu socjalnego. W

uzasadnieniu wskazała, że dochodzona kwota jest sumą miesięcznych opłat, za 3

lata wstecz, które powinny płacić osoby zajmujące lokale socjalne. Przed wdaniem

się w spór Spółdzielnia dochodziła odszkodowania od osób zajmujących lokale bez

tytułu prawnego, przy czym egzekucje przeciwko E. W., J. B. okazały się

bezskuteczne. Powódka wskazała, że na odszkodowanie składają się opłaty:

eksploatacyjne za wywóz śmieci, domofon, wieczyste użytkowanie, centralne

ogrzewanie, telewizję kablową, energię elektryczną na klatce schodowej

i w piwnicy, podatek od nieruchomości, fundusz remontowy, zaliczka na ciepłą

i zimną wodę, fundusz społeczno-wychowawczy, a w stosunku do E. W. i M. K.

również spłata rat kredytu obciążających te lokale.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa podnosząc, że powódka nie

wykazała adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zaniechaniem ze strony

pozwanej, a powstaniem szkody i wysokości szkody.

Sąd Rejonowy w G. wyrokiem z dnia 23 maja 2008 r. zasądził od pozwanej

na rzecz powódki kwotę 58 021,35 złotych z ustawowymi odsetkami od 29 stycznia

2008 r. oraz 6 519 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, a w pozostałym

zakresie powództwo oddalił. Sąd pierwszej instancji ustalił, że przeciwko E. W., J.

B. oraz M. K. zapadły wyroki orzekające opróżnienie lokalu mieszkalnego i

przyznające im prawo do lokalu socjalnego. Powódka poinformowała pozwaną o

treści tych wyroków i uzyskała informację, iż czas oczekiwania na lokal socjalny

wynosi od 3 do 4 lat.

Powódka podjęła próbę wyegzekwowania odszkodowania bezpośrednio od

osób, którym nakazano opróżnienie lokalu mieszkalnego. Postępowanie

egzekucyjne w stosunku od E. W. i J. B. umorzono, a w stosunku do M. K. nie

3

wyegzekwowano kwot za okres od 1 lutego 2005 r. do 31 października 2007 r.

Pismem z dnia 8 listopada 2007 r. powódka domagała się od pozwanej na

podstawie art. 18 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie

gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. 2001 r. Nr 71, poz. 733 ze zm.)

zapłaty 58 021,35 zł. co odpowiada wysokości czynszu, który mogłaby uzyskać za

najem tych lokali za okres od 1 lutego 2005 r. do 31 października 2007 r.

Sąd pierwszej instancji ustalił nadto, że na budowę budynków mieszkalnych,

w których znajdują się sporne lokale powódka zaciągnęła kredyt, którego spłata

obciąża osoby zajmujące poszczególne lokale. Obowiązek spłaty kredytu jest

związany z danym lokalem, zależy od powierzchni mieszkania i obciąża

każdorazowego jego lokatora. W przetargach przeprowadzonych przez powódkę

16 października 2007 r., których przedmiotem był najem lokali mieszkalnych

należących do jej zasobu mieszkaniowego, za lokale mieszkalne

o porównywalnych parametrach, które dodatkowo były obciążone spłatą kredytu,

powódka uzyskała 1.300 złotych za lokal o powierzchni 72,15 m2

, a 904,38 złotych

za lokal o powierzchni 60,20 m2

.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy stwierdził, iż podstawę

prawną roszczenia stanowi art. 18 ust. 5 cytowanej ustawy i art. 417 k.c. w związku

z art. 361 k.c., a zatem uznanie odpowiedzialności pozwanej uzależnione jest od

wykazania związku pomiędzy zaniechaniem dostarczenia przez pozwaną lokali

socjalnych, a powstaniem szkody po stronie powódki.

Sąd uznał, iż związek przyczynowy i wysokość szkody zostały wykazane.

Odszkodowanie, na które składają się należności z tytułu opłat za zajmowane

lokale mieszkalne przy ul. O. 48/4 (powierzchnia 60,20 m2

) G. 8/7 (powierzchnia 53

m2

) i O. 3/4 (powierzchnia 57,78 m2

), w okresie od 1 lutego 2005 r. do 31

października 2007 r. zostało ustalone na podstawie minimalnych stawek, jakie

powódka mogłaby uzyskać za wynajem wskazanych lokali. Stawki czynszu

uzyskane przez powódkę z przetargów lokali mieszkalnych o zbliżonych

parametrach były wyższe.

W apelacji pozwana zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez

nieprawidłową ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i uznanie,

4

że powódka wykazała szkodę. Zarzucając powyższe wniosła o zmianę

zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 4 grudnia 2008 r. zmienił zaskarżony wyrok

w ten sposób, że oddalił powództwo oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania jak

w sentencji.

Według sądu odwoławczego, wbrew ustaleniom Sądu Rejonowego powódka

nie wykazała wysokości szkody. Nie mogły stanowić dowodu w sprawie wykazy:

k. 39 - 41, 42 - 43, 45 – 46, raporty k. 68 - 97, rozliczenia czynszowe k. 119, 121,

123, 125, 129, 131, 133, 135, 138, rozliczenia z kart 178 - 183, na których

podstawie Sąd Rejonowy ustalił wysokość szkody. W ocenie Sądu Okręgowego

materiały te nie spełniają nawet kryteriów dokumentów prywatnych, albowiem nie

zostały podpisane przez osoby, które je sporządzały (art. 245 k.p.c.) a poza tym

brak było podstawowych danych, dokumentów źródłowych, które wskazywałyby

jednostkowe stawki dla poszczególnych pozycji. Sąd Okręgowy ostatecznie

stwierdził, że dowody zaoferowane przez powódkę były niewystarczające dla

wykazania zasadności powództwa. Pozwana zakwestionowała wielkość

poniesionej przez powódkę szkody, zaś rzeczą powódki było powołanie w tej

materii jednoznacznych i przekonywujących dowodów. Z tych względów Sąd

Okręgowy za trafny uznał zarzut przekroczenia przez Sąd granic swobodnej oceny

dowodów i naruszenia przepisu art. 233 k.p.c.

Od powyższego wyroku powódka wniosła skargę kasacyjną. Zaskarżając go

w całości zarzuciła Sądowi Okręgowemu naruszenie przepisów postępowania

tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. i art. 361 § 2 k.c. oraz naruszenie art. 230

k.p.c., jak również art. 328 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. przez pominięcie części

zebranego w sprawie materiału dowodowego, braku wyczerpujących ustaleń oraz

pominięcia ustaleń dokonanych w postępowaniu w pierwszej instancji, co miało

istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji stwierdzenie, że powód nie

wykazał wysokości dochodzonej szkody pomimo szczegółowego wyliczenia jej

wysokości, zeznań świadków, prawomocnych orzeczeń sądowych.

5

Zarzucając powyższe powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego jej

rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie

co do istoty sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesione przez skarżącą w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzuty

obrazy art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. i art. 361 § 2 k.c. oraz art. 230 k.p.c.

dotyczą w istocie ustalenia faktów i oceny dowodów, a zatem, zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c., usuwają się z pod kontroli kasacyjnej. W kwestii tej wielokrotnie

wypowiadał się Sąd Najwyższy wyjaśniając, że wprawdzie art. 3983

§ 3 k.p.c. nie

wskazuje konkretnych przepisów, których naruszenie nie może być przedmiotem

zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości,

że obejmuje on art. 233 k.p.c. (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 maja

2006 r., V CSK 97/06, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2006 r.,

II CSK 136/05, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2007 r., II CSK

160/07, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2008 r., III UK 91/07,

niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2008 r., I PK 244/07, niepubl.;

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2008 r., V CSK 579/07, niepubl.;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2009 r., III CSK 338/08, niepubl.).

Z tych względów również zarzut naruszenia art. 230 k.p.c., który dotyczy ustalenia

faktów (art. 3983

§ 3 k.p.c.) usuwa się z pod kontroli kasacyjnej (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2006 r., V CSK 146/06, niepubl.; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 25 lutego 2009 r., II CSK 496/08, niepubl.).

Sąd rozpoznający sprawę w drugiej instancji, jako sąd orzekający co do

meritum, orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej

instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.). Obowiązkiem sądu

drugiej instancji, co wynika z charakteru postępowania apelacyjnego i przyjętego

przez polskiego ustawodawcę modelu apelacji pełnej (cum beneficie novorum) jest

samodzielne ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Ustalenia sądu

pierwszej instancji nie są dla sądu drugiej instancji wiążące, a obowiązek

dokonywania samodzielnych ustaleń przez sąd drugiej instancji istnieje niezależnie

6

od tego, czy wnoszący apelację podniósł zarzut dokonania wadliwych ustaleń

faktycznych lub ich braku (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, (OSNC 1999 R., nr 7-8,

poz. 124) oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, (OSNC 2008, nr 6, poz. 55).

Sąd drugiej instancji dokonuje oceny zebranego materiału (art. 382 k.p.c.)

zgodnie z art. 233 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., przy czym ocena ta powinna być

wszechstronna, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz oparta

na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2003 r., III CKN 2003 r., niepubl.).

Wprawdzie dokonana przez sąd drugiej instancji ocena dowodów,

przeprowadzonych w postępowaniu przed sądem pierwszej lub drugiej instancji

oraz poczynione przez sąd drugiej instancji w oparciu o te dowody oraz fakty

uzyskane „bezdowodowo” ustalenia faktyczne nie mogą zostać, skutecznie,

w sposób bezpośredni zakwestionowane w postępowaniu ze skargi kasacyjnej

(art. 3983

§ 3 k.p.c.), to nie oznacza to jednak, że nie można temu sądowi postawić

skutecznego zarzutu, w wypadku, gdy przy orzekaniu pomija materiał procesowy

zebrany przed sądem pierwszej lub drugiej instancji, a uchybienie to ma istotny

wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 382 k.p.c. tylko pośrednio dotyczy oceny

dowodów rozciągając zakres przedmiotowy tej oceny na materiał procesowy

zgromadzony zarówno w postępowaniu przed sądem pierwszej jak i drugiej

instancji. Przepis ten nie rozstrzyga o sposobie tej oceny, a w szczególności nie

określa ustawowych kryteriach oceny dowodów. Na podstawie art. 382 k.p.c. sąd

drugiej instancji nie dokonuje również ustaleń faktycznych w rozumieniu art. 3983

§ 3 k.p.c.

W konsekwencji należy podzielić pogląd, że zarzut naruszenia art. 382 k.p.c.

tylko pośrednio dotyczy oceny dowodów i ustalenia faktów oraz, że może zostać

skutecznie podniesiony w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 23 lutego 2006 r., I CSK 29/05, niepubl.; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 28 marca 2006 r., I UK 213/05, niepubl.; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 12 stycznia 2007 r., IV CSK 332/06, niepubl.; wyrok Sądu

7

Najwyższego z dnia 23 października 2007 r., II CSK 309/07, niepubl.). Z kolei

niepełna ocena, tj. ocena dokonana z pominięciem materiału zgromadzonego

w postępowaniu przed sądem pierwszej lub drugiej instancji może prowadzić do

rozbieżności między podstawą prawną a podstawą faktyczną wyrokowania a to

oznacza naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Podejmując z opisanych przyczyn ocenę naruszenia przez sąd drugiej

instancji art. 328 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. należy podzielić zarzuty skargi

kasacyjnej w tym zakresie. Sąd Rejonowy dokonał istotnych dla rozstrzygnięcia

sprawy ustaleń faktycznych, dotyczących wysokości powstałej szkody, m.in. w

oparciu o dowody z zeznań świadków, tj. […]. Jak wynika z postanowienia

wydanego w tym zakresie na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2008 r. (k. 195 v), dowód

z zeznań świadków został przeprowadzony na okoliczność wysokości

dochodzonego odszkodowania oraz składników wchodzących w jego skład, Z kolei

Sąd Okręgowy dokonując oceny dowodów i ustalając podstawę faktyczną

rozstrzygnięcia pominął te dowody, pomimo iż mają one istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy. W ten sposób doszło do naruszenia art. 382 k.p.c., które

mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c. orzekł jak w sentencji.

md