I PK 109/09

Sygn. akt I PK 109/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

SSN Herbert Szurgacz

Protokolant Edyta Jastrzębska

w sprawie z powództwa B. S.

przeciwko Zarządowi Dróg Wojewódzkich w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 2 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 26 lutego 2009 r.,

I. oddala skargę,

II. zasądza od powódki B. S. na rzecz pozwanego Zarządu

Dróg Wojewódzkich w K. kwotę 1350 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy dla K. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.

wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2008 r. oddalił powództwo B. S. przeciwko Zarządowi

Dróg Wojewódzkich w K. o odszkodowanie z tytułu nieuzasadnionego i

naruszającego przepisy prawa wypowiedzenia umowy o pracę i orzekł o kosztach

postępowania.

Apelacja powódki od powyższego wyroku oddalona została wyrokiem Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy w K. z dnia 26 lutego 2009 r. W pisemnych motywach

rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, z

których wynika, że powódka zatrudniona była od 31 grudnia 1999 r. w Zarządzie

Dróg Wojewódzkich w K., a od 1 stycznia 2000 r. dotychczasowy zakład pracy

powódki przejęty został w części przez Laboratorium Drogowe i Roboty

Utrzymaniowe - gospodarstwo pomocnicze przy Zarządzie Dróg Wojewódzkich w

K. i od tej daty stała się ona pracownikiem tego Laboratorium, pełniąc ostatnio

funkcję jego kierownika. Laboratorium, zgodnie z art. 3 k.p., miało przymiot

pracodawcy, bowiem było wyodrębnioną organizacyjnie jednostką samorządową

posiadającą zdolność do zatrudniania pracowników, utworzoną przez jednostkę

budżetową - Zarząd Dróg Wojewódzkich w K.. Czynności w sprawach z zakresu

prawa pracy za pracodawcę samorządowego wobec powódki wykonywał, zgodnie

z art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 22 marca 1990r. o pracownikach samorządowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.), dyrektor Zarządu Dróg

Wojewódzkich w K.. W dniu 5 maja 2008 r. rozwiązał on z powódką umowę o pracę

z zachowaniem okresu wypowiedzenia skróconego do jednego miesiąca z uwagi

na likwidację z dniem 31 lipca 2008 r. Laboratorium Drogowego i Robót

Utrzymaniowych na podstawie uchwały Zarządu Województwa Małopolskiego.

Likwidator Laboratorium zobowiązany był między innymi do rozwiązania stosunków

pracy z pracownikami. W dniu 1 sierpnia 2008 r. Zarząd Dróg Wojewódzkich stał

się następcą prawnym zlikwidowanego Laboratorium, przejmując jego składniki

majątkowe, należności i zobowiązania.

Powódka wniosła pozew w terminie wskazanym w art. 264 § 1 k.p. i

skierowała go przeciwko Zarządowi Dróg Wojewódzkich w K.. Na posiedzeniu

3

wyjaśniającym w dniu 11 czerwca 2008 r. powódka reprezentowana przez

profesjonalnego pełnomocnika oświadczyła, że nie ma potrzeby wzywania

jakiegokolwiek podmiotu do udziału w sprawie w trybie art. 194 § 1 k.p.c.

W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy podzielił ocenę prawną Sądu

Rejonowego, z której wynikało, że pracodawcą powódki było Laboratorium

Drogowe i Roboty Utrzymaniowe – jako gospodarstwo pomocnicze Zarządu Dróg

Wojewódzkich – a nie sam Zarząd Dróg Wojewódzkich. Przyjął, że powódka

przekroczyła termin do wniesienia powództwa wskazany w art. 264 § 1 k.p.,

bowiem wniosła pozew przeciwko podmiotowi, który ówcześnie nie był pracodawcą,

a strona pozwana wskazana w pozwie „stała się stroną właściwą dopiero po dacie

31.07.2008 r.” - jako następca prawny zlikwidowanego Laboratorium. Z tych

przyczyn oddalenie powództwa przez Sąd Rejonowy znajdowało oparcie w

przywołanym wyżej przepisie. Z uwagi na to zbędne stało się rozważanie

zasadności wypowiedzenia umowy o pracę, jak też bez znaczenia pozostawały

kwestie związane z ochroną powódki przed wypowiedzeniem wynikające z przepisu

art. 39 k.p. oraz to czy likwidacja Laboratorium stanowiła likwidację pracodawcy w

rozumieniu art. 411

k.p.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, opartej na obu podstawach,

powódka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania – art. 316 § 1 k.p.c.

poprzez nieuwzględnienie stanu faktycznego i prawnego z dnia orzekania oraz

naruszenie prawa materialnego - art. 264 § 1 k.p. poprzez przyjęcie, że pozwanie

następcy prawnego zlikwidowanej jednostki organizacyjnej przed jej likwidacją i

przejściem zlikwidowanego zakładu pracy na nowego pracodawcę „nie może

stanowić dochowania terminu do złożenia odwołania od wypowiedzenia umowy o

pracę”, art. 231

k.p. poprzez jego niezastosowanie, pomimo uznania, że doszło do

przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę i przyjęcia, że pozwany stał się

następcą prawnym pracodawcy powódki, art. 39 k.p. w związku z art. 32 ust. 1

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie.

Z tego względu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę

wyroku Sądu pierwszej instancji poprzez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o

4

uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w dniu orzekania przez Sąd pierwszej

instancji (20 sierpnia 2008 r.) Pozwany Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. był już

legitymowany biernie w niniejszej sprawie, zatem z uwagi na treść art. 316 § 1

k.p.c. okoliczność ta nie mogła być pominięta przez Sąd. Skarżąca podkreśliła, że

jej pełnomocnik na posiedzeniu wyjaśniającym w dniu 11 czerwca 2008 r. nie mógł

wnosić o dopozwanie Laboratorium Drogowego i Robót Utrzymaniowych, ponieważ

termin do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę upłynął w dniu

12 maja 2008 r. Ponadto powódka, wnosząc pozew, z jednej strony miała

świadomość, że pozwany z dniem 1 sierpnia 2008 r. stanie się następcą prawnym

jej pracodawcy, z drugiej zaś strony niemożliwym było, aby sprawa przed sądem

zakończona została przed tą datą. Jako oczywiste zatem jawiło się to, że pozwany

uzyska legitymację bierną w toku procesu i przy wymaganiach art. 316 § 1 k.p.c.

powództwo będzie zasługiwało na uwzględnienie. Zdaniem skarżącej, dopiero

merytoryczne rozstrzygnięcie sporu prawomocnym wyrokiem miało ustalić jej status

wobec pozwanego, skoro wniosła odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę.

Powódka wywiodła, że termin odwołania został zachowany, pomimo że pozew

został skierowany przeciwko przyszłemu a nie aktualnemu pracodawcy. Bez

znaczenia dla niniejszej sprawy jest ustanie stosunku pracy (30 czerwca 2008 r.)

przed datą przejęcia gospodarstwa pomocniczego przez pozwanego, gdyż zgodnie

z tezą wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2006 r., II PK 38/05 (OSNP

2006 nr 3 – 4, poz. 44) przekształcenie podmiotowe stosunku pracy w związku z

przejściem zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę (art. 231

k.p.) nie

likwiduje skutku rozwiązującego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przed

tym przejściem przez dotychczasowego pracodawcę. W tym celu niezbędne jest

złożenie przez pracownika odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy, a powódka

takie odwołanie złożyła i dopiero jego merytoryczne rozstrzygnięcie pozwoliłoby na

ustalenie jej statusu wobec pozwanego.

Ponadto, zdaniem skarżącej, Sądy obu instancji uznały, że pozew został

wniesiony przedwcześnie i w związku z tym powstaje pytanie, czy ta

przedwczesność może działać na niekorzyść pracownika. Odwołując się do treści

5

uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2006 r., I PK 271/05

(OSNP 2007 Nr 11 – 12, poz. 157), skarżąca wskazała, że między pozwanym a

zlikwidowanym pracodawcą zachodził związek na kanwie art. 231

k.p. Stwierdziła

też, że ani art. 44 k.p., ani art. 45 k.p., ani też art. 264 § 1 k.p. nie posługują się

pojęciem pracodawcy (w tym aktualnego pracodawcy), koncentrując się na

legitymacji procesowej pracownika.

W wyniku przyjętego przez siebie stanowiska Sąd Okręgowy nie zajął się

kwestią zasadności dokonanego wypowiedzenia (zdaniem skarżącej, Zarząd Dróg

Wojewódzkich miał obowiązek przejąć pracowników likwidowanego Laboratorium w

myśl art. 231

k.p.) i obowiązywania wzmożonej ochrony stosunku pracy powódki.

Pozwany w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od

powódki na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności

ocenie podlega zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, po

zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący

w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na

przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Wbrew

twierdzeniom skarżącej, Sąd tak pierwszej jak i drugiej instancji uwzględnił przy

wyrokowaniu okoliczność, że Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. stał się w toku

procesu następcą prawnym Laboratorium Drogowego i Robót Utrzymaniowych

(pracodawcy powódki), ponieważ ta okoliczność stanowiła jeden z elementów

podstawy faktycznej wyroku. Z tej przyczyny powództwo oddalone zostało nie z

powodu braku legitymacji procesowej biernej pozwanego, lecz ze względu na

przekroczenie terminu wskazanego w art. 264 § 1 k.p. Sama natomiast kwestia

upływu terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę w dniu

12 maja 2008 r. tak w warstwie faktycznej jak i prawnej pozostawała niezmienna od

dnia wniesienia pozwu. Zmieniło się zatem wyłącznie to, że pozwany, początkowo

nielegitymowany biernie w niniejszym postępowaniu, legitymację tę uzyskał od 1

sierpnia 2008 r. Sądy nie znalazły podstaw, aby z tego powodu uznać, że termin do

6

wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę został zachowany i

stanowisko to jest trafne. Treść przepisu art. 264 § 1 k.p. nie nastręcza trudności

interpretacyjnych. Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu

pracy w ciągu 7 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę.

Nie może budzić wątpliwości, że określony w tym przepisie termin dotyczy

określonych podmiotów określonego stosunku pracy. Chodzi tutaj o pracodawcę,

który dokonał wypowiedzenia i przeciwko któremu pracownik występuje z

określonym żądaniem. O tym, kto posiada legitymację bierną w tym postępowaniu

nie rozstrzyga ani ten ostatni przepis, ani art. 44 k.p., ani art. 45 k.p. Kwestia ta jest

unormowana ogólnie – w art. 3 k.p., oraz art. 460 § 1 k.p.c. W związku z

powyższym wniesienie powództwa o przywrócenie do pracy (o odszkodowanie)

przeciwko podmiotowi niebędącemu pracodawcą nie oznacza zachowania terminu

określonego w art. 264 § 1 k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego I PK 271/05,

przywołany w skardze). Teza ta jest aktualna także w sytuacji, kiedy pozwany

podmiot niebędący pracodawcą w wyniku następstwa prawnego uzyska po

wniesieniu powództwa bierną legitymację procesową (wstąpi w prawa pozwanego

na podstawie art. 231

k.p. czy też na podstawie ogólnego następstwa prawnego).

Stąd też zarzut naruszenia art. 264 § 1 k.p. jest bezpodstawny.

Sąd Okręgowy nie naruszył także przepisu art. 231

k.p. Przepis ten nie ma

zastosowania do niniejszego stanu faktycznego w żadnym zakresie, nawet w

sytuacji, gdyby w istocie nastąpiło przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę

w trybie art. 231

k.p. Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. nie mógł stać się z mocy tego

przepisu stroną stosunku pracy – jako nowy pracodawca powódki, skoro umowa o

pracę rozwiązała się jeszcze przed likwidacją Laboratorium Drogowego i Robót

Utrzymaniowych i przed wstąpieniem pozwanego w prawa i obowiązki

zlikwidowanego pracodawcy, tj. przed 1 sierpnia 2008 r. Powoływanie się na pogląd

wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego w sprawie II PK 38/05 nie ma żadnego

znaczenia w niniejszej sprawie. W wyroku tym stwierdza się, że przekształcenie

podmiotowe stosunku pracy w związku z przejściem zakładu pracy lub jego części

na nowego pracodawcę (art. 231

k.p.) nie likwiduje skutku rozwiązującego

wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przed tym przejściem przez

dotychczasowego pracodawcę. W tym celu niezbędne jest złożenie przez

7

pracownika odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy. Nie oznacza to wszakże,

że samo wniesienie odwołania likwiduje skutek rozwiązujący wypowiedzenia, bo

uczynić to może jedynie przywrócenie pracownika do pracy w wyniku

uwzględnienia powództwa. Wprawdzie powódka odwołała się od wypowiedzenia

umowy o pracę, ale wytoczone powództwo nie zmierzało do restytucji stosunku

pracy, bowiem powódka żądała z tego tytułu odszkodowania a nie przywrócenia do

pracy. Nawet pozytywne rozstrzygnięcie o takim roszczeniu nie spowodowałoby

reaktywowania stosunku pracy, w którym pracodawcą stałby się - w trybie art. 231

k.p. (o ile w rzeczywistości nastąpiło przejście zakładu pracy na nowego

pracodawcę) - Zarząd Dróg Wojewódzkich w K.. Skutek rozwiązujący

wypowiedzenia umowy o pracę nie zostałby zatem zniweczony. Poza tym (a

właściwie przede wszystkim) przekształcenie po stronie pracodawcy na podstawie

art. 231

k.p. miałoby znaczenie przy badaniu terminu wynikającego z art. 264 § 1

k.p., gdyby odbyło się w okresie od wypowiedzenia do złożenia odwołania. W

niniejszej sprawie natomiast w czasie biegu tego terminu, i dalej przez jeszcze

przez pewien okres trwania postępowania pierwszoinstancyjnego, pracodawcą był

nadal ten podmiot, który dokonał wypowiedzenia i wobec tego to on winien być

pozwany w niniejszej sprawie. Zupełnie zatem chybione są argumenty, powołujące

się na „wyprzedzenie” przez powódkę zdarzeń procesowych poprzez skierowanie

pozwu od razu przeciwko przyszłemu a nie aktualnemu pracodawcy. Podobnie

rzecz się ma z „przedwczesnością” roszczenia. Takiego poglądu Sąd Okręgowy nie

sformułował, bo też nie miałby on oparcia ani w stanie faktycznym, ani prawnym.

Pozew wniesiony został po doręczeniu oświadczenia woli pracodawcy o

rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem, zatem nie sposób twierdzić o

przedwczesności roszczenia.

W związku z przedstawionym stanowiskiem nieuzasadniony jest zarzut

naruszenia art. 39 k.p. w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych, gdyż oddalenie powództwa z uwagi na przekroczenie

terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę, zwalniało Sąd

od badania, czy wypowiedzenie to było zasadne i czy naruszało przepisy o

wypowiadaniu umów o pracę (art. 45 § 1 k.p.).

8

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

k.p.c. orzekł jak

w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na mocy art. 98 k.p.c. w

związku z § 11 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5 w związku z § 12 ust. 4 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z

urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Przy czym Sąd Najwyższy przyjął, że w

sprawie o odszkodowanie w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę opłatę za

czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego określa się z

zastosowaniem § 11 ust. 1 pkt 2 powyższego rozporządzenia (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., I PZP 3/09 (Lex nr 508944).

/tp/