I PK 123/09

Wyrok z dnia 2 grudnia 2009 r.

I PK 123/09

1. Bezwzględnie nieważna jest zawarta dla pozoru umowa o wykonywa-

nie pracy w ramach wolontariatu, jeśli zamiarem zatrudnionego nie jest rzeczy-

wiste świadczenie nieodpłatnych usług na rzecz organizacji pożytku publiczne-

go (art. 83 § 1 zdanie pierwsze k.c.). Ukryta pod nią umowa przewidująca od-

płatność za wykonywaną pracę w formie „zapomogi” i zakładająca wykonywa-

nie pracy w warunkach podporządkowania pracowniczego jest umową o pracę

(art. 22 § 11

k.p.).

2. Umowa wolontariatu nie może zawierać postanowienia o upoważnie-

niu osoby trzeciej do wykonywania pracy w miejsce wolontariusza.

3. Związek zawodowy - co do zasady - może, także w zakresie prowadzo-

nej przez siebie działalności gospodarczej, korzystać z wolontariuszy, w tym

wolontariuszy będących jego członkami.

Przewodniczący SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Romualda Spyt, Herbert Szurgacz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2009 r. sprawy

z powództwa Nadinspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. - Jerzego

K. i Nadinspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. - Stanisława S. dzia-

łających na rzecz Bożeny S., oraz z powództwa Bożeny S. przeciwko Ogólnokrajo-

wemu Związkowi Zawodowemu Miast i Wsi „R." w R. o ustalenie istnienia stosunku

pracy, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach Ośrodka - Zamiejscowego w

Rybniku z dnia 9 kwietnia 2009 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

2

Nadinspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. wniósł pozew prze-

ciwko Ogólnokrajowemu Związkowi Zawodowemu Miast i Wsi „R.” w R. o ustalenie,

że łączący Związek z Bożeną S. od dnia 1 stycznia 2008 r. stosunek prawny stanowił

stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p.

Rozpatrujący sprawę Sąd Rejonowy w Rybniku ustalił następujący stan

faktyczny. Pozwany Związek niezależnie od wpisu do rejestru stowarzyszeń, innych

organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki

zdrowotnej wpisany jest także do rejestru przedsiębiorców i prowadzi działalność

gospodarczą w szerokim zakresie. Członkiem Związku może być każdy kto pracuje

lub pracował na terytorium RP. W dniu 21 grudnia 2007 r. pozwany Związek zawarł z

P. Koncernem Węglowym umowę na warunkach zlecenia o świadczenie komplekso-

wych usług pralniczych. Powódka została zatrudniona w punkcie wydawania odzieży

po praniu - począwszy od dnia 31 grudnia 2007 r. - na podstawie umowy o pracę

woluntarystyczną. Umowa przewidywała, że praca będzie bezpłatna. Umowa okre-

ślała, że powódka będzie pracowała po 8 lub 9 godzin dziennie przez 5 dni w tygo-

dniu od 545

do 1345

lub 1445

. Powódka do dnia 31 grudnia 2007 r. pracowała na tym

samym stanowisku na podstawie umowy zawartej z firmą P. z B., która wykonywała

identyczne usługi w zakresie prania odzieży. Powódka jest członkiem pozwanego

Związku. Za namową prezesa Związku od dnia 7 stycznia 2008 r. zarejestrowała się

jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy i otrzymywała w związku z

tym zasiłek dla bezrobotnych. Powódka otrzymywała od Związku „zapomogi” comie-

sięczne w kwocie 700 zł. Wnioski o zapomogę powódka wypisywała na druczkach in

blanco, prezes nie pozwalał wpisywać konkretnej kwoty. Prezes obiecywał powódce

zawarcie umowy o pracę, ale w rezultacie do tego nie doszło. W dniu 28 lipca 2008 r.

po przyjściu do pracy powódka dowiedziała się, że na jej miejsce zatrudniona została

inna osoba. Powódka próbowała kontaktować się z prezesem a w dniu 11 sierpnia

2008 r. wystosowała pismo, w którym stwierdziła, że jest gotowa do pracy. Powódka

oraz inne osoby miały obowiązek osobistego wykonywania pracy, zastępstwa mogły

być dokonywane jedynie za zgodą prezesa.

W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 10 października 2008 r.

[...] uwzględnił powództwo w całości. W ocenie Sądu Rejonowego pozwany Związek

nie mógł korzystać z pracy wolontariuszy. Zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 24

kwietnia 2003 r. o organizacjach pożytku publicznego i wolontariacie (dalej jako

u.p.p.w.) wolontariusze mogą wykonywać pracę odpowiadającą świadczeniu pracy

3

między innymi na rzecz organizacji pozarządowych, w szczególności w zakresie

działalności pożytku publicznego (pomijając inne podmioty oczywiście nie występują-

ce w sprawie). Sąd Rejonowy przyjął, że w świetle wyłączenia z art. 3 ust. 2 w

związku z art. 3 ust. 4 ustawy związki zawodowe zostały wykluczone z grona organi-

zacji pozarządowych. Przyjmując takie stanowisko Sąd pierwszej instancji uznał, że

stosunek zatrudnienia powódki nie mógł być stosunkiem wolontariatu. Sąd dostrzegł

w zatrudnieniu powódki wszystkie cechy stosunku pracy, takie jak osobisty charakter

pracy, stałe miejsce i czas jej wykonywania, podległość poleceniom prezesa jako

przełożonego, obowiązki typu pracowniczego w ramach zorganizowanego zespołu

łącznie z regularną odpłatnością (ukrytą pod formą zapomogi).

Apelację od tego wyroku wywiódł pełnomocnik pozwanego zarzucając naru-

szenie art. 3 ust. 2 w związku z art. 42 ust. 1 u.p.p.w., przez przyjęcie, że pozwany

nie znajduje się w kręgu podmiotów, którym ustawa przyznaje możliwość korzystania

ze świadczenia wolontariusza, a także art. 22 k.p. przez ustalenie, że zatrudnienie

powódki miało charakter zatrudnienia pracowniczego.

Rozpoznający sprawę w drugiej instancji Sąd Okręgowy w Gliwicach wyro-

kiem z dnia 9 kwietnia 2009 r. [...] oddalił apelację. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia

faktyczne Sądu pierwszej instancji i dokonaną ocenę prawną. Zgodził się, że pozwa-

ny Związek nie stanowi organizacji pozarządowej, uprawnionej do korzystania z

pracy wolontariuszy. Podzielił także ocenę, że stosunek zatrudnienia powódki miał

wszystkie cechy stosunku pracy, wobec czego apelacja zasługiwała na oddalenie.

Podkreślił, że wolontariat ma charakter szczególnie dobrowolny i trudno w tym kon-

tekście zgodzić się, że powódka zrezygnowała z wykonywania takiej samej pracy na

podstawie stosunku pracy dla zatrudnienie nieodpłatnego dla bliżej nieskonkretyzo-

wanej idei.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł pełnomocnik Związku, zarzucając -

analogicznie jak w apelacji - naruszenie art. 3 ust. 2 i 4 w związku z art. 42 ust. 1

u.p.p.w. oraz art. 22 k.p. Przede wszystkim skarżący wywodzi w skardze, iż związek

zawodowy posiada status korzystającego z pracy wolontariuszy w rozumieniu art. 42

ust. 1 pkt 1 u.p.p.w. Związek zawodowy jest bowiem organizacją pozarządową i za-

trudniał wolontariuszy w ramach prowadzonej działalności statutowej, która nie jest

nastawiona na zysk lecz dochody z niej są przeznaczane na cele statutowe. Związki

zawodowe zostały jedynie wyłączone z zakresu działania działu II u.p.p.w. lecz nie

całej ustawy. Podlegają zatem - zdaniem skarżącego - w pełni działowi III u.p.p.w, tj.

4

przepisom dotyczącym wolontariatu. Zdaniem skarżącego korzystać z pracy wolonta-

riuszy mogą także podmioty nieposiadające statusu organizacji pożytku publicznego.

Przepisy o wolontariacie mają bowiem szerszy zakres oddziaływania aniżeli przepisy

całej u. p.p.w. Zdaniem skarżącego okoliczność posiadania przez związek zawodowy

statusu korzystającego w rozumieniu u.p.p.w. formułuje expressis verbis art. 24 ust.4

w związku z ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i

instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz.1001 ze zm.).

Skarżący dowodzi też, że Sąd drugiej instancji orzekający w sprawie dopuścił

się naruszenia art. 22 k.p., uznając że stosunek prawny łączący powódkę z pozwa-

nym nosił znamiona stosunku pracy. Przede wszystkim powódka nie była podpo-

rządkowaną prezesowi Związku. Mogła posługiwać się „zastępcą” w wykonywaniu

pracy, co wprost wynikało z umowy o pracę w charakterze wolontariusza.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zaskarżony wyrok odpowiada prawu, albowiem Sądy powszechne właściwie

zastosowały art. 22 k.p., na co nie wpłynęła przyjęta przez te Sądy wadliwa wykład-

nia i zastosowanie norm ustawy o organizacjach pożytku publicznego i wolontariacie.

W sprawie zarysowały się dwa zasadnicze zagadnienia: po pierwsze, problem o cha-

rakterze podstawowym i generalnym - czy związek zawodowy może korzystać z

pracy wolontariuszy; po drugie, zagadnienie rozstrzygające dla spornego przypadku,

tj. zagadnienie charakteru pracy wykonywanej przez powódkę na rzecz związku za-

wodowego.

Rozstrzygnięcie pierwszej kwestii wymaga wstępnie odpowiedzi na pytanie,

czy członek korporacji (tu: związku zawodowego) może być jednocześnie jej

wolontariuszem. W literaturze przedmiotu wyrażono pogląd, że wolontariuszami nie

są członkowie stowarzyszeń, którzy nieodpłatnie wykonują pracę na ich rzecz (M.

Mrozowska: Wolontariat - prawa i obowiązki, Prawo pracy 2006 nr 7-8, s. 33). Sta-

nowisko to nie jest jednak poparte szerszym uzasadnieniem merytorycznym i nie jest

jedyne. Niektórzy autorzy dopuszczają jednoczesne członkostwo w stowarzyszeniu i

umowę o wolontariat (A. Musiała, Prawne aspekty wolontariatu, Warszawa 2003, s.

63). Ponadto, a może przede wszystkim, stowarzyszenia i związki zawodowe to kor-

poracje mające inne cele i realizujące inne założenia. W stowarzyszeniu jego człon-

kowie działają na rzecz stowarzyszenia realizując w ten sposób jego cele (praca na

5

rzecz biednych, chorych, dzieci etc). W związku zawodowym wystarczy sama przy-

należność do organizacji. Związek zawodowy nie wymaga pracy na rzecz tej korpo-

racji, wymaga jedynie członkostwa i uiszczania składek. Celem związku jest bowiem

zasadniczo ochrona jego członków, co nie wymaga pracy na rzecz osób postron-

nych. Stąd zdaniem Sądu Najwyższego rozstrzygającego niniejszy spór pogląd o

niemożności zatrudnienia członków związku jako wolontariuszy nie znajduje żadnego

uzasadnienia. Wypada przyjąć, że członek związku zawodowego może zostać wo-

lontariuszem swego związku.

Kolejny problem, jaki powstaje przy rozstrzyganiu skargi kasacyjnej, to zagad-

nienie możliwości pracy wolontariuszy w zakresie działalności gospodarczej prowa-

dzonej przez związek zawodowy. Zgodnie z art. 42 ust.1 pkt 1 u.p.p.w. wolontariusze

mogą wykonywać pracę - między innymi - na rzecz organizacji pozarządowych w

zakresie ich działalności statutowej, w szczególności w zakresie działalności pożytku

publicznego. Za organizacje pozarządowe ustawa uznaje niebędące jednostkami

sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i

niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki nieposiadające

osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i sto-

warzyszenia. Z tym, że między innymi związki zawodowe nie mogą być uznane za

prowadzące działalność pożytku publicznego (art. 3 ust. 4 u.p.p.w.). Nie wyłącza ich

to jednak z możliwości korzystania z wolontariatu, o ile tylko można przypisać im

walor organizacji pozarządowej, która zatrudnia wolontariuszy w zakresie działalno-

ści statutowej. Przepis art. 42 ust. 1 stanowi bowiem o pracy na rzecz działalności

statutowej organizacji. Chodzi przy tym o każdą działalność prowadzoną zgodnie ze

statutem, w tym działalność uboczną.

W art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze

Sądowym (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.) ustawodawca

wprowadził w ramach Krajowego Rejestru Sądowego rejestr stowarzyszeń, innych

organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych zakładów opieki zdro-

wotnej. Do tego rejestru są wpisywane podmioty wymienione w załączniku nr 3 do

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie szcze-

gółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru

Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. Nr 117, poz.

1237 ze zm.). Zostały tam wymienione kategorie podmiotów wpisywanych do rejestru

6

stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych

zakładów opieki zdrowotnej.

Podmioty te, o ile nie należą do sektora finansów publicznych, należy uznać

za organizacje pozarządowe. Wśród tych podmiotów wypada wymienić obok związ-

ków zawodowych (art. 15 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych,

jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.), związki pracodawców (art. 1

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców, Dz.U. Nr 55, poz. 235

ze zm.), stowarzyszenia (ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzysze-

niach, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) - obejmujące także ich

jednostki terenowe posiadające osobowość prawną - jak również i fundacje. Fakt

wpisania do rejestru przedsiębiorców wyżej wymienionych podmiotów, ujawnianych

co do zasady w rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodo-

wych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej prowadzonym w ramach

Krajowego Rejestru Sądowego, w związku z podjęciem przez te podmioty działalno-

ści gospodarczej, nie oznacza utraty przez te podmioty statusu organizacji pozarzą-

dowych. Wynika to z charakteru wpisu dokonanego w rejestrze przedsiębiorców.

Jakkolwiek wpis takiego podmiotu do rejestru przedsiębiorców ukonstytuowuje ten

podmiot jako przedsiębiorcę, to jednak status takiego przedsiębiorcy jest nieco inny

niż status przedsiębiorców w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swo-

bodzie działalności gospodarczej. Nadal pozostaje on podmiotem działającym we-

dług zasady „działalność nie dla zysku" (not for profit), czyli prowadzącym działalność

gospodarczą ze specyficznie określonym sposobem pożytkowania dochodów, bez

podziału zysku, ale z przeznaczeniem na realizację niezarobkowych celów statuto-

wych (A. Kidyba: Prawo handlowe, Warszawa 2000, s. 81). Osiąganie przez organi-

zację pożytku publicznego jej głównego celu może być wspomagane przez prowa-

dzenie działalności gospodarczej. Nie można jednak uznać, że udział wolontariusza

ogranicza się wyłącznie do zasadniczego (społecznego) wątku działalności organi-

zacji i musi polegać na osobistej pracy z tym związanej (np. prowadzenie zajęć dla

organizacji zajmującej się edukacją). Umiejętności wolontariusza mogą być także

wykorzystane w formie wytwarzania przez niego dóbr lub usług lub ich zbywaniu,

dzięki czemu organizacja uzyska środki finansowe na realizację głównych zadań.

Reasumując dotychczasowe wywody trzeba uznać - wbrew stanowisku Są-

dów orzekających w sprawie - że związek zawodowy co do zasady może korzystać z

wolontariatu swych członków, także w zakresie prowadzonej przez siebie działalno-

7

ści gospodarczej. Stanowisko to wymaga jednak istotnej weryfikacji w świetle oko-

liczności faktycznych konkretnego przypadku, może się bowiem zdarzyć, że docho-

dzi do nadużycia w korzystaniu z pracy wolontariusza.

W tym kontekście dla rozstrzygnięcia spornego przypadku kluczowe okazuje

się ustalenie, czy praca wykonywana przez powódkę miała cechy pracy wykonywa-

nej w ramach wolontariatu, czy może charakteryzowała się w znacznej mierze takimi

właściwościami, które można przypisać stosunkowi pracy. Jeśli bowiem uznamy, że

umowa o wolontariat kryła w rzeczywistości pracę właściwą stosunkowi pracy, to taka

umowa będzie nieważna, bez względu na to czy wolontariat może być prowadzony

przez związki zawodowe, czy też nie. Dla rozstrzygnięcia spornego przypadku za-

sadnicze jest zatem ustalenie, czy umowa o wolontariat była skuteczna.

Ustalony stan faktyczny sprawy, którego skarga kasacyjna nie kwestionuje, w

szczególności fakt, że przeważające w stosunku zatrudnienia powódki były cechy

związane z pracą wykonywana w ramach stosunku pracy oraz fakt wynagradzania

powódki w formie zapomogi świadczą o tym, że praca powódki miała w przeważają-

cej mierze cechy stosunku pracy, a tylko dla pozoru stosunek prawny zatrudnienia

powódki nazwano wolontariatem. Pozostaje to o tyle niedorzeczne, iż wcześniej te

same czynności powódka wykonywała jako pracownik. W literaturze wskazywano

irracjonalność stosowania wolontariatu jako podstawy zatrudnienia w sytuacji, w któ-

rej zatrudniony nie pozostaje zatrudniony w innym podmiocie i nie ma w związku z

tym środków do godnego życia (A. Kijowski: Konstytucyjnoprawne aspekty dopusz-

czalności pracy nieodpłatnej w: Konstytucyjne problemy prawa pracy i zabezpiecze-

nia społecznego, pod red. H. Szurgacza, Wrocław 2005, s. 93). Powszechnie przyj-

muje się, że zamiana podstawy zatrudnienia z pracowniczego na pozapracowniczy

bez zmiany rodzaju pracy, jej natężenia oraz charakteru nie jest w świetle prawa

pracy i jego norm ochronnych właściwa. Zwykle stanowi o pozorności zatrudnienia

pozapracowniczego (art. 83 k.c.) albo o obejściu prawa (art. 58 k.c.). Każda ze

wskazanych subsumcji prowadzi do nieważności czynności prawnej.

Sytuacja, z którą mamy do czynienia w stanie faktycznym sprawy, zdaniem

Sądu Najwyższego, ma wszelkie cechy pozorności względnej, opisanej normami art.

22 § 11

k.p. oraz art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. Przepis art. 22 § 11

k.p.

stanowi, że zatrudnienie na warunkach wynikających z art. 22 § 1 k.p. (praca podpo-

rządkowana i odpłatna, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę) jest za-

trudnieniem na podstawie stosunku pracy. Z kolei art. 83 § 1 k.c. reguluje instytucję

8

pozorności w zdaniu pierwszym stanowiąc, że nieważne jest oświadczenie woli zło-

żone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru, natomiast (jak wynika ze zdania dru-

giego tego przepisu) jeśli oświadczenie takie zostaje złożone dla ukrycia innej czyn-

ności prawnej, jego skuteczność ocenia się wedle właściwości tej czynności. Innymi

słowy, z pozornością w wariancie tzw. względnym (opisana w art. 83 § 1 zdanie

pierwsze k.c.) mamy do czynienia, gdy dla pozoru zostaje złożone jedno - ujawnione

- oświadczenie woli, natomiast dokonuje się jednocześnie innej czynności prawnej,

fakt ten pozostaje jednak ukryty przed osobami trzecimi. Skutki prawne - zgodnie z

zamiarem stron - ma wywołać czynność ukryta, natomiast strony nie chcą, by takie

skutki wywołała czynność ujawniona.

Zdaniem Sądu Najwyższego oświadczenie woli pracodawcy o zatrudnieniu

powódki w charakterze wolontariusza zostało złożone dla pozoru, bez woli wywołania

skutków prawnych typowych dla takiej umowy. Doszło jednocześnie do ukrycia

umowy o pracę pod umową o wolontariat, o czym wyraźnie świadczy fakt, że po-

wódka wynagradzana była za wykonywaną pracę, tyle że użyte zostało mylące

osoby trzecie pojęcie „zapomogi”. Takiej oceny nie zmienia fakt, że w umowie o wo-

lontariat zawarto klauzulę o możliwości świadczenia pracy przez osobę trzecią. Klau-

zula taka, jeśliby nawet uznać, że mamy do czynienia ad casum z wolontariatem,

byłaby sprzeczna z istotą stosunku prawnego wolontariatu ( art. 3531

k.c.) i przez to

nieważna. Innymi słowy, umowa wolontariatu nie może zawierać postanowienia, o

upoważnieniu osoby trzeciej do wykonywania pracy w miejsce wolontariusza, gdyż

jest to sprzeczne z jej ratio.

Najważniejsze jest dla sprawy jednak to, że praca była wynagradzana przez

co nie mogła stanowić zatrudnienia wolontariusza. Novum występującym przy rozpa-

trywaniu niniejszej sprawy okazuje się nie tyle uznanie, że dochodzi do pozorności,

ile wzajemnego układu umów ujawnionej i ukrytej. Bogata judykatura Sądu Najwyż-

szego dotycząca pozorności (zarówno względnej jak i bezwzględnej) dostarcza przy-

kładów pozornych umów zlecenia czy umów o dzieło (np. wyrok z dnia 15 paździer-

nika 1999 r., I PKN 307/99, OSNAPiUS 2001 nr 7, poz. 214), a nawet zawierania dla

pozoru umowy o pracę nakładczą (wyrok z dnia 9 stycznia 2008 r., III UK 74/07). Nie

analizowano jednak możliwości zawarcia dla pozoru umowy o wolontariat, ukrywają-

cej umowę o pracę, co wszakże nie jest wykluczone. W literaturze przyjmuje się, że

w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się do zatrudnienia wolontariusza

regulacje Kodeksu cywilnego (J. Blicharz, A. Huchla: Ustawa o działalności pożytku

9

publicznego i o wolontariacie. Komentarz, Warszawa 2008, komentarz do art. 44).

Bezwzględnie nieważna jest zatem - zdaniem Sądu Najwyższego orzekającego w

niniejszej sprawie - zawarta dla pozoru umowa o wykonywanie pracy w ramach wo-

lontariatu, jeśli zamiarem zatrudnionego nie jest rzeczywiste świadczenie nieodpłat-

nych usług na rzecz organizacji pożytku publicznego (art. 83 § 1 zdanie 1 k.c.).

Ukryta pod nią umowa przewidująca odpłatność za wykonywaną pracę w formie „za-

pomogi” i zakładająca wykonywanie pracy w warunkach podporządkowania pracow-

niczego jest umową o pracę (art. 22 § 11

k.p.).

Biorąc to wszystko pod uwagę, zgodnie z art. 22 § 11

k.p. należało uznać, że

powódka zatrudniona była na podstawie stosunku pracy. W tym zakresie norma ta

wywołuje skutek analogiczny jak art. 83 § 1 zdanie 2 k.c. Jednocześnie jednak nale-

żało uznać, tym razem już na podstawie art. 83 § 1 zdanie 1 k.c., że umowa o wo-

lontariat została zawarta dla pozoru, a tym samym dotknięta jest sankcją bezwzględ-

nej nieważności.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.

========================================