II PK 158/09

Wyrok z dnia 11 grudnia 2009 r.

II PK 158/09

Skargę kasacyjną w części podnoszącej zarzuty dotyczące zawartego w

wyroku sądu drugiej instancji rozstrzygnięcia o kosztach procesu, które nie

były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, należy traktować

jako zażalenie (art. 3941

§ 1 pkt 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od 22 maja

2009 r.).

Przewodniczący SSN Jolanta Strusińska-Żukowska, Sędziowie SN:

Małgorzata Gersdorf, Józef Iwulski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia

2009 r. sprawy z powództwa Marii J. przeciwko Kopalnii Węgla Brunatnego A. SA w

T. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Poznaniu z dnia 6 lutego 2009 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądził od powódki na rzecz

strony pozwanej kwotę 14.000 (czternaście tysięcy) zł tytułem zwrotu kosztów proce-

su, nie obciążając powódki tymi kosztami w pozostałym zakresie,

2. o d d a l i ł skargę kasacyjną w pozostałej części i zniósł między stronami

koszty postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2007 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Koninie zasądził od pozwanej Kopalni Węgla Brunatnego „A.”

SA w T. na rzecz powódki Marii J. kwotę 183.601,77 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia 1 listopada 2006 r. do dnia zapłaty oraz orzekł o kosztach procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, że powódka od dnia 10 lipca 1969 r. do dnia 31 paź-

dziernika 2006 r. była zatrudniona przez pozwaną na czas nieokreślony na stanowi-

sku zastępcy kierownika Działu Kadr i Spraw Obronnych, zaś od marca 1996 r. peł-

niła obowiązki kierownika Działu Kadr na czas nieobecności kierownika tego działu.

2

Powódka otrzymywała wynagrodzenie miesięcznie według kategorii 25 w kwocie

2.246,00 zł oraz dodatek funkcyjny w wysokości 35% wynagrodzenia zasadniczego.

Do obowiązków powódki należało wówczas kompletowanie, ewidencja, aktualizacja i

archiwizacja akt osobowych pracowników nierobotniczych; ustalanie okresów zatrud-

nienia do naliczania nagród jubileuszowych i uprawnień emerytalnych; nadawanie

stopni górniczych pracownikom oraz ewidencjonowanie nadanych stopni;

zastępowanie kierownika działu w czasie jego nieobecności oraz wykonywanie in-

nych czynności zleconych przez bezpośredniego przełożonego. Pismem z dnia 12

lipca 2006 r. pozwana wypowiedziała powódce warunki pracy i płacy ze względu na

zmiany organizacyjne wynikające z obowiązującego od 1 lipca 2006 r. regulaminu

organizacyjnego Przedsiębiorstwa Spółki KWB „A.” SA. Po upływie okresu wypowie-

dzenia powódce zaproponowano stanowisko starszego specjalisty w sekcji do spraw

kadrowych za wynagrodzeniem według kategorii 25 w wysokości 2.246 zł miesięcz-

nie. Do obowiązków powódki miało należeć zakładanie, kompletowanie, ewidencja,

aktualizacja i archiwizacja akt osobowych pracowników na stanowiskach nierobotni-

czych; ewidencja i kontrola czasu pracy zatrudnionych, ewidencja urlopów i zwolnień

od pracy; stała obsługa komputera i programów w celu realizacji powierzonych zadań

oraz współpraca z informatykami w zakresie prawidłowości funkcjonowania syste-

mów komputerowych i sporządzania sprawozdawczości. Pismem z 12 września

2006 r. powódka zawiadomiła pozwaną o odmowie przyjęcia zaproponowanych wa-

runków pracy i płacy. W pozwanej Spółce do dnia 30 czerwca 2006 r. istniał Dział

Kadr i Spraw Obronnych z kierownikiem i jego zastępcą, a od dnia 1 lipca 2006 r.

powołano w to miejsce Biuro Spraw Pracowniczych z dyrektorem na czele. Nie było

natomiast stanowiska zastępcy dyrektora Biura. Dyrektorowi Biura podlegała Sekcja

Kadr, na czele której stał kierownik. Sekcja ta miała siedzibę w miejscowości W., od-

dalonej od T. o kilka kilometrów. Powódka nadal pracowałaby w T., jednakże w innym

pomieszczeniu biurowym. Nowe stanowisko pracy było mniej korzystne finansowo

oraz mniej prestiżowe, a powódka miałaby więcej pracy. Powódka w zasadzie nie

pisała na komputerze, tymczasem nowy zakres czynności obligował ją w znacznym

stopniu do pracy z komputerem. Od wypowiedzenia zmieniającego powódka nie od-

wołała się do sądu pracy. Wobec odmowy przyjęcia zaproponowanych jej warunków

pracy i płacy umowa o pracę rozwiązała się po upływie trzymiesięcznego okresu wy-

powiedzenia.

3

Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2007 r., sąd pracy nakazał pozwanej sprostowa-

nie świadectwa pracy wystawionego powódce w dniu 14 listopada 2006 r. przez wpi-

sanie w punkcie 3b jako podstawy prawnej rozwiązania stosunku pracy art. 10

ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracowni-

kami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników oraz zasądził od po-

zwanej na rzecz powódki kwotę 13.486,50 zł tytułem odprawy pieniężnej.

W pozwanej Spółce obowiązuje Pakiet Gwarancji Pracowniczych zawarty w

dniu 4 maja 1999 r. między dyrekcją Przedsiębiorstwa Państwowego KWB „A.” a

związkami zawodowymi. Zgodnie z postanowieniami tego Pakietu, pracodawca zo-

bowiązał się, że nie rozwiąże umowy o pracę z żadnym pracownikiem zatrudnionym

w dniu przekształcenia Przedsiębiorstwa Państwowego KWB „A." w jednoosobową

spółkę Skarbu Państwa z innych przyczyn niż porozumienie stron, wypowiedzenie

umowy o pracę przez pracownika, przejście pracownika na rentę lub emeryturę, z

przyczyn określonych w art. 52 k.p. oraz z winy pracownika „określonej w regulami-

nie pracy". W razie niedotrzymania gwarancji zatrudnienia pozwana zobowiązała się

do wypłaty odprawy w wysokości miesięcznego wynagrodzenia za każdy rok pracy w

Przedsiębiorstwie Państwowym KWB „A.” i KWB „A.” SA obliczonego jak ekwiwalent

za urlop wypoczynkowy. Według niespornego wyliczenia, na podstawie Pakietu po-

wódce przysługiwałaby odprawa w wysokości co najmniej 185.669,36 zł.

Według Sądu Okręgowego, żądanie pozwu jest uzasadnione, bowiem po-

wódka - odmawiając przyjęcia zaproponowanych jej warunków pracy i płacy - dzia-

łała z obiektywnie uzasadnionych przyczyn. Powódka doprowadziła więc do rozwią-

zania umowy o pracę z usprawiedliwionych przyczyn, a ponieważ nie wystąpiły inne

współprzyczyny rozwiązania z nią stosunku pracy przez pracodawcę, to należało jej

przyznać odprawę gwarantowaną Pakietem.

Wyrokiem z dnia 12 października 2007 r. [...] Sąd Apelacyjny w Poznaniu od-

dalił apelację pozwanej od wyroku Sądu pierwszej instancji i zasądził na rzecz po-

wódki kwotę 2.700 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoław-

czej. Sąd Apelacyjny przyjął ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i podzielił

ich ocenę prawną, uznając, że zaproponowane powódce nowe warunki pracy należy

uznać za niedogodne dla niej, a zatem odmowę ich przyjęcia za usprawiedliwioną

zaistniałymi okolicznościami. Sąd Apelacyjny uznał również, że przejście powódki

bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy na wcześniejszą emeryturę stanowiło

jej uprawnienie i skorzystanie z tego nie wpływa na ocenę prawa do odprawy. Zda-

4

niem Sądu Apelacyjnego, przyjęta ocena prawna pozostaje w zgodzie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, według którego odmowa przyjęcia wypowiedze-

nia zmieniającego nie jest równoznaczna z wypowiedzeniem umowy o pracę przez

pracownika, lecz w takim wypadku rozwiązanie umowy o pracę następuje w wyniku

wypowiedzenia pracodawcy. Poza tym, dokonanie przez pracodawcę wypowiedzenia

zmieniającego może prowadzić do rozwiązania umowy (tak samo jak złożenie

oświadczenia o jej wypowiedzeniu definitywnym), wskutek nieprzyjęcia przez pra-

cownika propozycji zmiany treści stosunku pracy. Rozwiązanie umowy o pracę jest

wówczas celem ewentualnym, ubocznym wypowiedzenia zmieniającego warunki

pracy. Skutek ten jednak pracodawca powinien co najmniej przewidzieć.

Wyrokiem z dnia 25 września 2008 r., II PK 40/08, Sąd Najwyższy w uwzględ-

nieniu skargi kasacyjnej strony pozwanej, uchylił wyrok Sądu drugiej instancji i prze-

kazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzy-

gnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd

Najwyższy wskazał, że już z literalnego brzmienia § 11 ust. 2 Pakietu wynika, iż nie-

dotrzymanie gwarancji zatrudnienia, o której mówi § 14 Pakietu, polega na rozwiąza-

niu umowy przez pracodawcę. Skoro więc - zgodnie z art. 42 § 1-3 k.p. - celem wy-

powiedzenia zmieniającego jest zmiana warunków pracy lub płacy w celu kontynuacji

zatrudnienia, zaś rozwiązanie stosunku pracy jest tylko skutkiem nieprzyjęcia przez

pracownika proponowanych warunków, to nie można twierdzić, że każde wypo-

wiedzenie zmieniające, które napotka na odmowę pracownika, jest równoznaczne z

rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę w rozumieniu § 14 w związku z § 11

ust. 2 Pakietu. W ocenie Sądu Najwyższego, ze względu na cel poszczególnych po-

stanowień Pakietu, którym jest wzmożona ochrona pracowników przed utratą (a nie

zmianą warunków) zatrudnienia oraz cel całego Pakietu, którym jest zabezpieczenie

podstawowych interesów pracowniczych i socjalnych pracowników KWB „A." w pro-

cesie komercjalizacji, rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę w rozumieniu §

11 ust. 2 Pakietu nie można utożsamiać z formalnoprawnym skutkiem oświadczenia

pracodawcy o wypowiedzeniu, lecz konieczne jest ustalenie, która ze stron obiektyw-

nie spowodowała rozwiązanie umowy. Tym samym ustalenie, która ze stron dopro-

wadza do rozwiązania stosunku pracy (rozwiązuje umowę o pracę w rozumieniu § 11

ust. 2 Pakietu) w przypadku zastosowania wypowiedzenia zmieniającego wymaga

dokonania oceny uwzględniającej, czy w danym stanie faktycznym zmierza ono -

zgodnie z naturą tej czynności - do kontynuacji stosunku pracy, a jedynie odmowa

5

przyjęcia warunków przez pracownika powoduje rozwiązanie stosunku pracy, czy też

treść i okoliczności złożenia propozycji nowych warunków uzasadniają stwierdzenie,

że celem pracodawcy była eliminacja pracownika ze składu załogi.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 6 lutego

2009 r. [...] zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo oraz zasądził

od powódki na rzecz pozwanej kwotę 28.538 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za

wszystkie instancje. Sąd Apelacyjny - uznając poczynione przez Sąd Okręgowy

ustalenia faktyczne za własne - wywiódł, że kwestią sporną pomiędzy stronami było,

czy nieprzyjęcie przez powódkę warunków pracy i płacy może być uznane za współ-

przyczynę rozwiązania stosunku pracy. Innymi słowy, czy odmowa przyjęcia zapropo-

nowanych powódce warunków zatrudnienia była uzasadniona. Zdaniem Sądu Apela-

cyjnego, ta odmowa nie była uzasadniona, gdyż przyczyną wypowiedzenia zmienia-

jącego były zmiany organizacyjne pozwanej, mające na celu zapewnienie większej

rentowności. Pakiet Gwarancji Pracowniczych w § 11 zapewniał pracownikom

ochronę przed rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę, ale już nie przed

ustaniem stosunku pracy na skutek odmowy przyjęcia zaproponowanych pracowni-

kowi warunków pracy i płacy. Z § 11 ust. 2 Pakietu wynika, że gwarancje zatrudnie-

nia, których niedotrzymanie sankcjonuje § 14, polegają na nierozwiązywaniu - z enu-

meratywnie określonych przyczyn - do 31 grudnia 2010 r. przez pozwanego praco-

dawcę umowy o pracę z jakimkolwiek pracownikiem, który był zatrudniony w dniu

przekształcenia Przedsiębiorstwa w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Z § 14

Pakietu zaś wynika, że obowiązek wypłacenia pracownikowi odprawy powstaje wów-

czas, gdy pracodawca nie może lub nie chce dalej zatrudniać pracownika (czyli, gdy

nie dotrzymuje gwarancji zatrudnienia). Skoro z § 11 ust. 2 Pakietu wynika zobowią-

zanie pozwanej polegające na powstrzymaniu się od rozwiązania stosunków pracy w

drodze wypowiedzenia, to - w ocenie Sądu odwoławczego - czynności polegające na

wręczeniu pracownikowi wypowiedzenia zmieniającego, nie są przejawem złamania

gwarancji zatrudnienia. Pozwana zaproponowała powódce nowe warunki pracy i

płacy, a do ustania stosunku pracy doszło wskutek ich nieprzyjęcia przez powódkę.

Celem Pakietu było utrzymanie zatrudnienia z racji wprowadzanych zmian organiza-

cyjnych i zwiększenia rentowności zakładu, a jego rezultatem jest gwarancja utrzy-

mania zatrudnienia, a nie gwarancja utrzymania dotychczasowych warunków pracy i

płacy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nowe warunki pracy i płacy nie były dla powódki

rażąco niekorzystne, co uniemożliwiałoby ich akceptację. W wyniku zmian organiza-

6

cyjnych zostało zlikwidowane dotychczasowe stanowisko powódki, jednak zapropo-

nowano jej nowe stanowisko zbliżone do poprzedniego, o bardzo podobnym zakresie

obowiązków. Zakres czynności powódki został jedynie doprecyzowany i dostosowany

do obowiązków starszego specjalisty. Pozwana nie mogła zaproponować powódce

stanowiska kierownika Sekcji do Spraw Kadrowych, ponieważ osoba je zajmująca

podlegała ochronie. Z tej przyczyny powódka została pobawiona dodatku funkcyj-

nego, który do tej pory otrzymywała w wysokości 35% zasadniczego wynagrodzenia.

Po zmianach organizacyjnych jej wynagrodzenie uległo obniżeniu o 15,84%, a nie -

jak utrzymywała - o 35%. Powódka przed wprowadzeniem zmian organizacyjnych

uzyskiwała najwyższą stawkę wynagrodzenia zasadniczego i w wypowiedzeniu

stawka ta została wobec niej utrzymana. Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska

Sądu Okręgowego jakoby wskutek wypowiedzenia zmieniającego doszło do obniże-

nia prestiżu powódki, jak i jej alienacji od innych pracowników, co było związane z

koniecznością przeniesienia jej do sąsiedniego pokoju. Powódka nadal mogła wyko-

nywać swe obowiązki na takich samych zasadach, jak czyniła to do tej pory. Postę-

powanie dowodowe nie wykazało także, by powódka miała zostać przeniesiona do

sąsiedniej miejscowości w celu wykonywania swych obowiązków. W konsekwencji,

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego przez oddalenie powództwa, zaś o

kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 98 § 1 i § 3 w związku z art. 99

k.p.c.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego powódka wniosła skargę kasacyjną, zaskarża-

jąc go w całości. Powódka zarzuciła naruszenie: 1) art. 42 w związku z art. 45 k.p.

oraz § 11 ust. 2 i § 14 Pakietu Gwarancji Pracowniczych Kopalni Węgla Brunatnego

„A." SA w T. w związku z art. 9 § 1 k.p., przez dokonanie błędnej ich wykładni polega-

jącej na przyjęciu, że złożenie przez pozwaną wypowiedzenia zmieniającego warunki

umowy o pracę nie stanowiło naruszenia gwarancji zatrudnienia określonych w § 11

ust. 2 Pakietu i nie powodowało obowiązku wypłaty powódce odprawy przewidzianej

w Pakiecie; 2) art. 385 oraz art. 382 i art. 386 § 1 k.p.c., przez przyjęcie, że wolą po-

zwanej było kontynuowanie stosunku pracy z powódką, a odmowa przyjęcia zapro-

ponowanych warunków pracy była nieuzasadniona; 3) art. 98 i art. 99 k.p.c., przez

obciążenie powódki w całości kosztami procesu oraz 4) art. 102 k.p.c. i art. 113 pkt 4

u.k.s.c., przez ich niezastosowanie. Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Ape-

lacyjnego i zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki odprawy w kwocie 183.602 zł

oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu, w tym

7

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje, ewentualnie o

uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi

do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu, w tym o kosztach

zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym.

W uzasadnieniu skargi powódka zarzuciła w szczególności, że Sąd drugiej in-

stancji nie dostrzegł, iż wypowiedzenie zmieniające znacznie zwiększało zakres jej

obowiązków na nowym stanowisku, w tym wprowadzało obowiązek stałej obsługi

komputera i programów komputerowych w celu realizacji powierzonych zadań, a

także tego, że wypowiedzenie faktycznie prowadziło do obniżenia prestiżu zawodo-

wego powódki. Pozbawienie powódki dodatku funkcyjnego ma wpływ na wysokość

jej przyszłej emerytury. Zdaniem skarżącej, wypowiedzenie zmieniające nie było w

istocie realizacją gwarancji zatrudnienia, gdyż zaproponowane warunki zatrudnienia

wykluczały z góry ich przyjęcie przez powódkę, zarówno ze względu na brak możli-

wości należytego wywiązywania się z obowiązków pracowniczych, jak i ze względu

na nabycie uprawnień emerytalnych. Propozycja pracodawcy stwarzała tylko pozór

działań zmierzających do zagwarantowania powódce dalszego zatrudnienia, gdyż

pracodawca - wiedząc o uprawnieniach emerytalnych powódki - liczył na nieprzyjęcie

przez nią nowych warunków pracy i w rzeczywistości zmierzał do definitywnego roz-

wiązania umowy o pracę. Przy ustalonym stanie faktycznym, jego prawidłowa ocena

powinna prowadzić do przyjęcia, że wolą pozwanej nie było kontynuowanie z powód-

ką stosunku pracy, a odmowa przyjęcia przez powódkę zaproponowanych warunków

była uzasadniona szeregiem usprawiedliwiających ją okoliczności i nie wyłączała

prawa powódki do odprawy.

W odniesieniu do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, powódka podnio-

sła, że sprawa należy do skomplikowanych a pracownik „powinien żądać wyjaśnienia

jego żywotnych interesów". Z tego powodu - jeśli nawet jego żądania okażą się nie-

uzasadnione - istnieje podstawa do zastosowania art. 102 k.p.c. Powódka była „su-

biektywnie przekonana" o słuszności jej żądania i w tej sytuacji nawet oddalenie żą-

dania nie powinno prowadzić do obciążenia jej w całości kosztami procesu, chociaż-

by z uwagi na to, że jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości

2.491 zł miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania, względnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powódki kosztów

postępowania kasacyjnego. Pozwana w szczególności podkreśliła, że zarzuty skargi

8

skierowane przeciwko rozstrzygnięciu o kosztach procesu są niedopuszczalne i nie

mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, gdyż rozstrzygnięcie o kosztach

procesu nie wpływa na wynik sprawy.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna w zakresie podniesionych zarzutów obrazy

art. 42 w związku z art. 45 k.p. oraz § 11 ust. 2 i § 14 Pakietu Gwarancji Pracowni-

czych w związku z art. 9 § 1 k.p., a także naruszenia art. 385 oraz art. 382 i art. 386 §

1 k.p.c. Problem dotyczący treści, wykładni, a zwłaszcza celu, do jakiego zmierzał

pozwany pracodawca, składając powódce oświadczenie woli o wypowiedzeniu wa-

runków pracy i płacy, został przez Sąd Apelacyjny rozstrzygnięty w oparciu o pogląd

prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 września 2008 r., II PK

40/08. W wyroku tym przesądzono, że złożenie przez pracodawcę wypowiedzenia

zmieniającego może być uznane za niedotrzymanie gwarancji zatrudnienia tylko

wówczas, gdy z całokształtu okoliczności sprawy, a w szczególności z treści zapro-

ponowanych pracownikowi nowych warunków pracy lub pracy, wynika, że rzeczywi-

stą wolą pracodawcy nie jest kontynuacja stosunku pracy, lecz jego definitywne za-

kończenie. Sąd drugiej instancji był związany wykładnią prawa przedstawioną w tym

wyroku Sądu Najwyższego (art. 39820

k.p.c.) co do treści normy prawnej wynikającej

z postanowień § 11 ust. 2 i § 14 Pakietu. Sąd Apelacyjny na podstawie całokształtu

materiału dowodowego poczynił ustalenia faktyczne, według których zamiarem po-

zwanego pracodawcy rzeczywiście była tylko zmiana warunków zatrudnienia powód-

ki związana z reorganizacją zakładu pracy (uzasadniona w rozumieniu art. 45 § 1

k.p.), a nie definitywne rozwiązanie stosunku pracy z powódką. Ustalenie zamiaru

strony składającej oświadczenie woli jest elementem ustaleń faktycznych (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2007 r., I CSK 17/07, LEX nr 269809). Sąd

Apelacyjny wykluczył przy tym, że pracodawca działał ze z góry powziętym zamiarem

definitywnego wypowiedzenia powódce umowy o pracę wskutek zaproponowania

ewidentnie niekorzystnych dla niej warunków pracy i płacy, rażąco odbiegających od

dotychczasowych. Sąd Najwyższy jest związany tymi ustaleniami (art. 39813

§ 2

k.p.c.) i wszelkie rozważania oparte na innym stanie faktycznym są bezprzedmio-

towe.

9

Sąd odwoławczy uznał, że złożenie powódce przez pozwaną oświadczenia o

wypowiedzeniu dotychczasowych warunków pracy i płacy nie zmierzało do narusze-

nia gwarancji zatrudnienia określonych w § 11 ust. 2 Pakietu, gdyż wolą pozwanej

Spółki było kontynuowanie stosunku pracy z powódką. Odmowa przyjęcia przez po-

wódkę zaproponowanych warunków pracy dotyczyła wprawdzie warunków mniej ko-

rzystnych od dotychczasowych, ale nie rażąco nieadekwatnych do stażu pracy i kwa-

lifikacji zawodowych powódki. Oczywiste przy tym jest, że wypowiedzenie zmienia-

jące było konieczne tylko w przypadku zmiany warunków pracy (płacy) na niekorzyść

pracownika i dlatego zostało dokonane. Decydujące znaczenie należy więc przypisać

nie temu, że nowe warunki były niekorzystne, ale temu, że ich zmiana była uzasad-

niona w rozumieniu art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p. Taka (uzasadniona)

zmiana warunków pracy i płacy pracowników jest dopuszczalna i stanowi w istocie

jedną z przesłanek dotrzymania gwarancji zatrudnienia, polegającej na utrzymaniu

miejsc pracy pracowników pozwanej Spółki objętych regulacjami Pakietu. Nie można

bowiem wymagać od pracodawcy, aby przez wiele lat nie dokonywał żadnych zmian

w zakresie warunków pracy i płacy swoich pracowników, mimo że występują uzasad-

niające to względy organizacyjne, ekonomiczne itp. Najkrócej rzecz ujmując, wynika-

jąca z Pakietu gwarancja dotyczyła zatrudnienia, a nie jego warunków.

Skarga jest natomiast częściowo uzasadniona w zakresie rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania (w szczególności zarzut naruszenia art. 102 k.p.c.). W tym

przedmiocie strona pozwana nietrafnie podnosi, że zarzut błędnego zastosowania

przepisów o kosztach procesu nie może być skutecznie zgłoszony w skardze kasa-

cyjnej. Tak rzeczywiście było w poprzednim stanie prawnym (wyroki Sądu Najwyż-

szego z dnia 1 czerwca 2000 r., I CKN 569/98, LexPolonica nr 380635, z dnia 24 lu-

tego 2006 r., II CSK 136/05, LEX nr 200973 oraz z dnia 6 marca 2008 r., II PK

189/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 140). Aktualnie (w brzmieniu ustalonym przez art.

1 ustawy z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywil-

nego, Dz.U. Nr 69, poz. 592, który wszedł w życie 22 maja 2009 r.) przepis art. 3941

§ 1 pkt 2 k.p.c. przewiduje możliwość wniesienia przez stronę zażalenia do Sądu

Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które

nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Ta zmiana jest konse-

kwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r., SK 3/05 (OTK-

A 2007 nr 3, poz. 32; Przegląd Sądowy 2007 nr 11-12, s. 190. z glosą P. Grzegor-

czyka). Ten (nowy) stan prawny ma bezpośrednie zastosowanie od dnia 22 maja

10

2009 r. z uwagi na brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej. W zakre-

sie wskazanym w art. 3941

§ 1 pkt 2 k.p.c. (co do orzeczenia sądu drugiej instancji o

kosztach procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instan-

cji) strona może więc złożyć zażalenie, jeżeli nie składa skargi kasacyjnej. Jednakże

rozstrzygnięcie o kosztach procesu należy zawsze traktować jako postanowienie,

choćby było zawarte w wyroku. W zakresie objętym art. 3941

§ 1 pkt 2 k.p.c. od po-

stanowienia o kosztach zawartego w wyroku stronie przysługuje więc zażalenie i tak

należy potraktować część skargi kasacyjnej podnoszącej zarzuty dotyczące tego roz-

strzygnięcia, przy czym zażalenie to nie może być odrzucone z powodu niezachowa-

nia terminu przewidzianego w art. 394 § 2 k.p.c. (uchwała połączonych Izb: Izby Cy-

wilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 6 marca

1972 r., III CZP 27/71, OSNCP 1973 nr 1, poz. 1 oraz uchwały z dnia 11 października

1995 r., III CZP 138/95, OSNC 1996 nr 2, poz. 20; Palestra 1996 nr 7-8, s. 259, z

glosą A. Marcinkowskiego i z dnia 3 lutego 2009 r., I PZP 5/08, OSNP 2009 nr 11-12,

poz. 132).

Sąd Apelacyjny zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 28.538 zł tytu-

łem zwrotu kosztów postępowania. Mając na uwadze sytuację materialną i rodzinną

powódki (czego wyrazem było niewątpliwie zwolnienie powódki od opłaty sądowej w

całości od pozwu i od skargi kasacyjnej w kwocie przekraczającej 1.000 zł), a także

uwzględniając skomplikowany charakter sprawy (powódka przegrała sprawę dopiero

w wyniku ponownego jej rozpoznania w postępowaniu apelacyjnym) Sąd Najwyższy

- kierując się względami słuszności wynikającymi z art. 102 k.p.c. - uznał, że obciąże-

nie powódki kosztami postępowania w pełnej wysokości byłoby nietrafne i dlatego

zmienił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w punkcie drugim sentencji

zaskarżonego wyroku w ten sposób, że obniżył do połowy (w przybliżeniu) kwotę, do

uiszczenia której powódka została zobowiązana tytułem zwrotu kosztów procesu na

rzecz pozwanej.

Z powołanych przyczyn Sąd Najwyższy w części oddalającej skargę kasa-

cyjną orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814

k.p.c., zaś w części uwzględ-

niającej skargę na podstawie art. 39816

k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na mocy art. 100 k.p.c.

========================================