IV CSK 282/09

Sygn. akt IV CSK 282/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

SSA Barbara Trębska

w sprawie z powództwa G. W., J. R. i J. B.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa i Przedsiębiorstwu

Robót Inżynieryjno - Drogowych Spółce z o.o. w D.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 31 lipca 2008 r. ustalił, że w procesie

przekształceniowym Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjno - Drogowych w D.

naruszono interes prawny powodów G. W., J. R. i J. B. oraz umorzył postępowanie

w części, w jakiej powodowie domagali się ustalenia, że przysługuje im prawo

pierwokupu zajmowanych przez nich lokali mieszkalnych i zniósł wzajemnie między

stronami koszty procesu. Sąd ten ustalił, że powodowie są najemcami lokali w

budynkach, które zostały wzniesione przez Rejon Dróg Publicznych w D.

z przeznaczeniem dla jego pracowników. W wyniku podziału tego przedsiębiorstwa

państwowego powstało przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjno - Drogowych w D. oraz

Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych w W. Zarząd Dróg w D. W 1997 r. najemcy

zostali powiadomieni o możliwości ubiegania się o wykup zajmowanych mieszkań.

Zostały sporządzone operaty szacunkowe lokali i doszło do sprzedaży mieszkań na

rzecz części pracowników. Sprzedaż pozostałych lokali została wstrzymana. W

listopadzie 1998 r. została utworzona spółka pracownicza Przedsiębiorstwo Robót

Inżynieryjno - Drogowych sp. z o.o. w D. Na podstawie umowy zawartej w dniu 30

sierpnia 1999 r. pomiędzy tą spółką i Skarbem Państwa oddano jej do odpłatnego

korzystania i pobierania pożytków przedsiębiorstwo państwowe Przedsiębiorstwo

Robót Inżynieryjno - Drogowych na okres 10 lat. W 2000 r. zarząd spółki zwrócił się

do najemców z ofertą nabycia zajmowanych przez nich lokali mieszkalnych.

Powodowie zgłosili zamiar ich nabycia, jednakże do sprzedaży nie doszło. Spółka

w całości uregulowała swoje zobowiązania wobec Skarbu Państwa i w dniu 15 lipca

2008 r. złożyła wniosek o przeniesienie na nią własności składników majątku

przedsiębiorstwa, z których korzystała. Sąd Okręgowy uznał, że powodowie zostali

pominięci w procesie sprzedaży mieszkań, pomimo że czynili starania o ich wykup.

Odstąpienie przez stronę pozwaną od sprzedaży mieszkań powodom stanowiło

naruszenie ich interesu prawnego.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji pozwanych zmienił wyrok

w zaskarżonej części w ten sposób, że powództwo o ustalenie naruszenia interesu

prawnego oddalił. Sąd drugiej instancji uznał za usprawiedliwiony zarzut wadliwej

oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i stwierdził, że ustalenie,

iż powodom odmówiono nabycia zajmowanych przez nich lokali i do sprzedaży

doszło tylko na rzecz wybranych osób nie znajdowało w nim oparcia.

3

W konsekwencji brak było podstaw by przyjąć, że powodowie wykazali, że doszło

do naruszenia ich interesu prawnego. Nadto w jego ocenie Sąd Okręgowy

nieprawidłowo zastosował art. 4 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie niektórych

ustaw dotyczących nabywania własności nieruchomości (Dz. U. Nr 157, poz. 1315 -

dalej ustawa z dnia 7 lipca 2005 r.) do stanu faktycznego, jaki zaistniał przed jej

wejściem w życie. Sąd Apelacyjny podkreślił również, że w sytuacji, gdy nie doszło

do sprzedaży majątku państwowego w sprawie legitymowany biernie był wyłącznie

Skarb Państwa.

Skarga kasacyjna powodów została oparta o obie podstawy określone w art.

398.3 § l k.p.c. Zarzucono w niej naruszenia art. 386 § 2 k.p.c., art. 316 § 1 i art.

325 k.p.c. w zw. z art. 391 § 2 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 i art.

382 k.p.c. oraz art. 4 ust. 1i ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. W oparciu o te

zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie zgodnie

z ich żądaniami, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania były nieuzasadnione. Nie ulega

wątpliwość, że pomiędzy powodami występuje współuczestnictwo formalne

i przedmiotem postępowania były odrębne żądania dochodzone w jednym pozwie.

Sąd Apelacyjny zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji orzekł, że oddala

powództwo. Takie sformułowanie treści wyroku nie uzasadnia stanowiska

skarżącego, że tym samym Sąd Apelacyjny rozstrzygnął jednie o części przedmiotu

sporu. Z motywów uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika bowiem, że wyrok

Sądu drugiej instancji dotyczył żądań wszystkich powodów. Należy uwzględnić

także przedmiot postępowania apelacyjnego, oznaczony w wyroku Sądu

Apelacyjnego oraz zakres zaskarżenia, który obejmował cały wyrok Sądu pierwszej

instancji. Pozwala to na ocenę, że zaskarżony wyrok rozstrzygał o całości żądania

pozwu i odnosił się tym samym do żądań wszystkich powodów. Redakcja wyroku

przez Sąd drugiej instancji nie stanowiła zatem uchybienia procesowego, które

miałoby wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

4

Bezzasadne było również twierdzenie skarżących, że Sąd Apelacyjny

pominął część materiału dowodowego i w sposób nienależyty uzasadnił jego

ocenę. Dotyczyło to zdaniem skarżących zeznań powodów oraz zeznań świadków

dotyczących okoliczności, w jakich w 1998 r. doszło do wstrzymania sprzedaży

części lokali mieszkalnych ich najemcom. Skoro zeznania te Sąd drugiej instancji

uznał za niewiarygodne, to nie można przyjąć, że pominął je przy ocenie materiału

dowodowego sprawy. Wskazał jednocześnie z jakich powodów nie dał tym

zeznaniom wiary. Odwołał się do przeprowadzonej wyceny wartości wszystkich

lokali, podania do wiadomości wszystkich zainteresowanych o możliwości ich

nabycia oraz braku ze strony powodów działań podjętych dla wyjaśnienia przyczyn

ewentualnego pominięcia ich przy sprzedaży lokali. Opowiada to wymogom

wskazania przyczyn, dla których Sąd części dowodów odmówił wiarygodności

i mocy dowodowej, określonym w art. 328 § 2 k.p.c. Merytoryczna zasadność takiej

oceny nie podlegała natomiast weryfikacji w postępowaniu kasacyjnym z uwagi na

treść art. 3983

§ 3 k.p.c.

Uzasadnione były natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego. Sąd

Apelacyjny przyjął bezzasadnie, że art. 4 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r.

nie ma zastosowania do stanów, które zaistniały przed wejściem w życie tej

ustawy. Mimo obowiązywania zasady nieretroakcji nowych przepisów

(przepisów wprowadzanych w życie po zaistnieniu określonych w nich okoliczności

faktycznych) dopuszczalne są odstępstwa od tej zasady. Miał to na uwadze także

Sąd drugiej instancji stwierdzając, że stanowienie takich przepisów nie jest

wyłączone na gruncie przepisów Konstytucji, a art. 3 k.c. przewiduje, że ustawa nie

ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu. Jednakże

w dalszej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku, przejawiając brak

konsekwencji stwierdził, że wbrew przekonaniu Sądu pierwszej instancji sam cel

ustawy nie uzasadnia przyjęcia jej wstecznego działania. Stanowisko to jest

pozbawione racji. Nie mniej jednak także brzmienie art. 4 ustawy z dnia 7 lipca

2005 r. wskazuje na retroaktywne działanie tego przepisu. Według brzmienia

ustawy znajduje ona bowiem zastosowanie do wypadków, gdy mieszkanie

zakładowe utraciło ten charakter w związku z określonymi w niej przekształceniami

własnościowymi, co zakłada, że tego rodzaju zdarzenia już nastąpiły. Warunkiem

5

zastosowania tego przepisu jest natomiast wymóg, aby w dniu wejścia w życie

ustawy dawne mieszkanie zakładowe było nadal zajmowane na podstawie umowy

najmu.

Wymaga podkreślenia, że uprawnienie odnoszące się do ustanowionego na

podstawie art. 4 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. prawa pierwokupu dotyczy jedynie

przypadków naruszenia prawa do nabycia dawnego mieszkania zakładowego,

które wystąpiły w procesach przekształceniowych wymienionych w art. 4 ust. 1 tej

ustawy. Dla możliwości zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r.

bezprzedmiotowe były zatem okoliczności poprzedzające wszczęcie procesu

prywatyzacji Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjno-Drogowych w D., do których -

jako jednej z podstaw powództwa - odwoływali się powodowie. Zarzucili oni

natomiast zasadnie, że Sąd Apelacyjny pominął przy ocenie ich żądań ocenę

umowy prywatyzacyjnej z dnia 30 sierpnia 1999 r. Skoro bowiem naruszenie prawa

lub interesu prawnego osoby fizycznej określonej w art. 4 ust l ustawy z dnia 7 lipca

2005 r. stanowi podstawę powództwa przewidzianego w art. 4 ust. 4 tej ustawy

jedynie w przypadku ich naruszenia w procesie przekształceniowym, to niezbędne

było rozważenie, czy warunki zawartej umowy prywatyzacyjnej prawa te istotnie

naruszały.

W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne dotyczyły stanu z 2008 r.,

kiedy to proces prywatyzacji nie został jeszcze ukończony. Skoro jednak w art. 4

ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. jest mowa o procesach przekształceniowych,

a nie o zbyciu w nich mienia przedsiębiorstw państwowych, to należy w związku

z tym przyjąć, że przepisy tej ustawy stosuje się także w przypadkach, gdy

wszczęta przed jej wejściem w życie prywatyzacja nie została zakończona.

Natomiast ustalenie, czy proces prywatyzacji został przeprowadzony ma znaczenie

dla określenia legitymacji biernej w procesie o ustalenie naruszenia prawa lub

interesu prawnego na podstawie art. 4 ust 4 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r.

(por. uchwałę Sadu Najwyższego z dnia 28 lutego 2008 r., III CZP 147/07).

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była uzasadniona

w odniesieniu do podstawy naruszenia prawa materialnego i zaskarżony nią wyrok

podlegał uchyleniu na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

6