SNO 91/09

WYROK Z DNIA 16 GRUDNIA 2009 R.

SNO 91/09

Przewodniczący: sędzia SN Dariusz Świecki.

Sędziowie SN: Józef Frąckowiak, Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego oraz protokolanta po

rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2009 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w związku

z odwołaniami Ministra Sprawiedliwości i Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego dla

okręgu Sądu Okręgowego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z

dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt (...)

1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok i na podstawie art. 109 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze

zm.) p r z e n i ó s ł obwinionego sędziego Sądu Rejonowego na inne miejsce

służbowe;

2. kosztami postępowania odwoławczego o b c i ą ż y ł Skarb Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego wniósł o

rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego, o czyn

polegający na tym, że w dniu 27 czerwca 2003 r. w A. sędzia Sądu Rejonowego

uchybił godności urzędu, dopuszczając się popełnienia przestępstwa z art. 18 § 3 w

zw. z art. 178a § 1 k.k. w ten sposób, że w zamiarze, aby Marian N. dokonał

przestępstwa polegającego na prowadzeniu pojazdu marki „Seat Cordoba” o nr rej.

(...) w stanie nietrzeźwości (0,72 mg zawartości alkoholu w 1 dm3

w wydychanym

powietrzu), ułatwił jego popełnienie w ten sposób, że pilotował nieoświetlony

samochód Mariana N., jadąc przed nim swoim samochodem marki „Fiat 125p”, nr rej.

(...), z włączonymi światłami, stwarzając tym samym u Mariana N. poczucie pewności

uniknięcia przez niego odpowiedzialności karnej za kierowanie pojazdem w stanie

nietrzeźwości, tj. o przewinienie dyscyplinarne przewidziane w art. 107 § 1 ustawy z

dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070

ze zm.; dalej: u.s.p.).

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2009 r. uznał

sędziego Sądu Rejonowego za winnego zarzucanego mu czynu i na podstawie art. 109

§ 1 pkt 2 tej ustawy wymierzył mu karę dyscyplinarną nagany.

2

Na wstępie Sąd Apelacyjny rozważył kwestię dopuszczalności postępowania

dyscyplinarnego w kontekście ujemnej przesłanki procesowej, określonej w art. 17 § 1

pkt 7 k.p.k., wobec wcześniejszego skazania sędziego Sądu Rejonowego za

przewinienie służbowe wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia

12 grudnia 2003 r. (utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 23 lutego 2004 r.). Wyrokiem tym obwiniony został uznany za

winnego przewinienia służbowego, polegającego na tym, że w dniu 27 czerwca 2003

r. w A. odmówił poddania się badaniom na zawartość alkoholu we krwi, do której to

czynności został wezwany przez funkcjonariuszy policji w związku z prowadzeniem

przez niego pojazdu mechanicznego, co stanowiło uchybienie godności sprawowanego

przez niego urzędu sędziego (art. 107 § 1 u.s.p.) i za co została wymierzona kara

nagany. Sąd Apelacyjny uznał, że chociaż zbieżność miejsca i czasu obu czynów jest

oczywista, nie daje jednak podstawy do przyjęcia przesłanki res iudicata, są to

bowiem dwa różne czyny.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że przedmiotem niniejszego postępowania

dyscyplinarnego jest czyn tożsamy z czynem przypisanym obwinionemu jako

oskarżonemu w sprawie karnej o sygn. akt II K 382/07, która toczyła się przed Sądem

Rejonowym. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 22 stycznia 2009 r.,

w sprawie o sygn. akt II Ka 566/08, wydanym po rozpoznaniu apelacji oskarżonego,

na podstawie art. 66 § 1 i art. 67 § 1 k.k. umorzono warunkowo postępowanie karne

przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego. W ocenie Sądu Apelacyjnego, wyrok

warunkowo umarzający postępowanie karne pozwala na ustalenie, że oskarżony, w

stosunku do którego wyrok taki wydano, popełnił przestępstwo. Niewątpliwie

popełnienie przestępstwa umyślnego wyczerpuje jednocześnie znamiona przewinienia

służbowego.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że karą za przewinienie

dyscyplinarne sędziego, jakim jest czyn wyczerpujący znamiona przestępstwa

umyślnego, powinno być z reguły złożenie sędziego z urzędu. Tego rodzaju

przewinienie nie tylko dyskwalifikuje sędziego, od którego wymaga się

nieskazitelnego charakteru, lecz także podważa zaufanie obywateli do wymiaru

sprawiedliwości. W odczuciu społecznym nie powinien wymierzać sprawiedliwości

sędzia, który sam dopuszcza się czynu określonego w Kodeksie karnym jako

przestępstwo. Mimo to, Sąd Apelacyjny za współmierną do stopnia zawinienia uznał

tylko karę nagany. Stopień winy i społecznej szkodliwości popełnionego przez

obwinionego przestępstwa nie był znaczny, co pozwoliło na zastosowanie

warunkowego umorzenia postępowania. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, pomoc

udzielona przez obwinionego miała charakter jedynie pomocy psychicznej, nie uczynił

on zaś niczego, co mogłoby sugerować, że stara się zapewnić bezkarność sprawcy

przestępstwa. Prowadzenie przez kierowcę, któremu obwiniony udzielił pomocy,

3

samochodu w stanie nietrzeźwości, nie niosła za sobą żadnego realnego zagrożenia dla

innych użytkowników ruchu. Z uwagi na porę nocną nie doszło do jakiegokolwiek

kontaktu w ruchu z innymi użytkownikami dróg poza patrolem policji. Nietrzeźwy

kierowca zastosował się do poleceń policji i poniósł odpowiedzialność karną za

popełnione przestępstwo. Sąd Apelacyjny, wymierzając karę dyscyplinarną nagany,

uwzględnił ponadto nienaganny przebieg pracy zawodowej obwinionego,

niepodejmowanie działań utrudniających postępowanie dyscyplinarne, a także znaczny

upływ czasu od popełnienia przewinienia.

Odwołania od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego wnieśli

Minister Sprawiedliwości i Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu

Okręgowego, zgodnie zarzucając rażącą niewspółmierność orzeczenia o karze oraz

wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie obwinionemu kary

dyscyplinarnej przeniesienia na inne miejsce służbowe.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Należy się zgodzić z argumentacją przedstawioną w odwołaniach, że

wymierzona obwinionemu kara dyscyplinarna nagany jest rażąco niewspółmierna w

rozumieniu art. 438 pkt 4 k.p.k. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny zasadnie uznał

w zaskarżonym wyroku, że właściwą karą za przewinienie dyscyplinarne sędziego,

które jednocześnie stanowi czyn wyczerpujący znamiona przestępstwa umyślnego,

powinno być z reguły złożenie sędziego z urzędu, bowiem tego rodzaju przewinienie

nie tylko dyskwalifikuje sędziego, od którego wymaga się nieskazitelnego charakteru,

lecz także podważa zaufanie obywateli do wymiaru sprawiedliwości. Zasadnie też Sąd

Apelacyjny wskazał, że w odczuciu społecznym nie powinien wymierzać

sprawiedliwości sędzia, który sam dopuszcza się czynu określonego w Kodeksie

karnym jako przestępstwo, zwłaszcza w sytuacji, gdy został skazany prawomocnym

wyrokiem za przestępstwo popełnione z winy umyślnej. Dalej jednak Sąd Apelacyjny

nietrafnie przyjął, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nagana jest karą

współmierną do stopnia zawinienia.

Sąd Apelacyjny postawił niejako znak równości między oceną popełnionego

przez obwinionego przestępstwa z punktu widzenia jego społecznej szkodliwości a

oceną tego czynu jako przewinienia dyscyplinarnego. Przyjął mianowicie, że skoro w

postępowaniu karnym obwiniony został potraktowany łagodnie, to w taki sam sposób

powinien być potraktowany w postępowaniu dyscyplinarnym. Z takim stanowiskiem

nie można się zgodzić. W postępowaniu karnym czyn, którego dopuścił się obwiniony

sędzia, był oceniany według kryteriów określonych w Kodeksie karnym, a jego

społeczna szkodliwość była oceniana przede wszystkim z punktu widzenia

negatywnych konsekwencji zachowania się obwinionego dla porządku prawnego.

Stopień społecznej szkodliwości czynu stwierdzony w postępowaniu karnym nie jest

4

oczywiście całkowicie obojętny dla określenia wagi popełnionego przewinienia

dyscyplinarnego. Nie ulega jednak wątpliwości, że do prawidłowego orzeczenia o

karze dyscyplinarnej decydujące znaczenie ma dokonanie oceny czynu obwinionego z

punktu widzenia jego szkodliwości dla dobra służby oraz udzielenie odpowiedzi na

pytanie, czy obwiniony nadal posiada te cechy, które są niezbędne do piastowania w

sposób godny urzędu sędziego. Kryteria tej oceny nie są tożsame z tymi, które były

brane pod uwagę w postępowaniu karnym. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

podkreślił w wyroku z dnia 9 marca 2006 r., SNO 6/06 (Orzecznictwo Sądu

Najwyższego w sprawach dyscyplinarnych 2007, poz. 28), że nie można utożsamiać

społecznego niebezpieczeństwa czynu (społecznego ładunku ujemnego), którego

jednym z elementów jest przewidziane Kodeksem karnym zagrożenie karą, z oceną

szkodliwości działania wynikającą z naruszenia przez sędziego określonych

powinności służbowych. Przepisy ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych nie

wiążą zastosowania określonej kary dyscyplinarnej z popełnieniem określonego

rodzaju przestępstw, względnie z wysokością zagrożenia karą tych przestępstw

przewidzianą w Kodeksie karnym. Przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej

sędziów przewidują stopniowanie kar dyscyplinarnych w zależności od szkodliwości

przewinienia dla służby (art. 109 § 5 u.s.p.). W niniejszej sprawie szkodliwość

postępowania obwinionego dla wizerunku środowiska sędziowskiego, a tym samym

dla dobra wymiaru sprawiedliwości, jest bardzo duża. Trudno w zasadzie znaleźć

jakiekolwiek usprawiedliwienie dla popełnionego przez niego czynu. Sąd Najwyższy

wielokrotnie podkreślał, że popełnienie przez sędziego umyślnego przestępstwa,

będącego wyrazem lekceważenia porządku prawnego, powoduje utratę kwalifikacji do

sprawowania urzędu sędziego niezależnie od oceny jego wcześniejszej służby.

Obwiniony sędzia Sądu Rejonowego dopuścił się przestępstwa umyślnego i bez

wątpienia ocena popełnionego przez niego przewinienia musi być zdecydowanie

negatywna, a wymierzona kara dyscyplinarna powinna właściwie odzwierciedlać tę

ocenę. Kara nagany jest wyrazem pobłażliwości, a jej oddziaływanie społeczne może

prowadzić do ugruntowania przeświadczenia, że poniesione przez sędziego

konsekwencje nie są dotkliwe, co wynika z uprzywilejowanego traktowania sędziów

w porównaniu z innymi grupami społecznymi. Niewątpliwie sygnałem, że tak nie jest,

byłoby orzeczenie kary dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu.

W niniejszej sprawie istnieją wszakże okoliczności, które pozwalają na

stwierdzenie, że orzeczenie tej kary nie jest konieczne. Przede wszystkim trzeba mieć

na względzie fakt, że od popełnienia czynu upłynęło już wiele lat, w trakcie których

obwiniony sędzia swoją postawą dał wyraz temu, że nie jest osobą niegodną

sprawowania powierzonego mu urzędu, a popełniony czyn miał znaczenie

incydentalne. Adekwatną karą dyscyplinarną za przypisane obwinionemu przewinienie

jest kara przeniesienia na inne miejsce służbowe. Jej orzeczenie daje obwinionemu

5

wyraźny sygnał, że popełnione przez niego przewinienie dyscyplinarne jest dużej

wagi, a wymierzona będzie dla niego odczuwalną dolegliwością wyrażającą

zdecydowany wyraz dezaprobaty dla jego zachowania.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak w

sentencji.