I PK 168/09

Sygn. akt I PK 168/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z powództwa W. G.

przeciwko Pierwszemu Urzędowi Skarbowemu w K.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 18 czerwca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Powód W. G., pozwem z dnia 14 listopada 2007 r., wnosił o uznanie za

bezskuteczne oświadczenia woli pracodawcy o zmianie warunków pracy i płacy,

2

które to roszczenie zmodyfikował w trakcie procesu na roszczenie o przywrócenie

poprzednich warunków pracy. Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2008 r. w sprawie IV P

387/07, Sąd Rejonowy w K. oddalił powództwo.

Rozstrzygając sprawę Sąd Rejonowy w K. poczynił następujące ustalenia

faktyczne. Powód został zatrudniony w dniu 1 kwietnia 1996 r. na stanowisku

Zastępcy Naczelnika Urzędu Skarbowego w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w K.

na podstawie umowy o pracę.

Pismem z dnia 25 kwietnia 2007 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu

Skarbowego w K. wystąpił do Dyrektora Izby Skarbowej w P. z wnioskiem o

odwołanie powoda z dniem 14 maja 2007 r. z funkcji zastępcy naczelnika urzędu.

W uzasadnieniu wskazano, że powodem odwołania są nieprawidłowości w

realizacji zadań przez podległe powodowi komórki organizacyjne Urzędu, co

zostało potwierdzone w toku kontroli przeprowadzonej przez Izbę Skarbową oraz w

ramach nadzoru przez pełniącego obowiązki Naczelnika Urzędu. W związku z tym

pismem Dyrektor Izby Skarbowej w P. zadecydował o odwołaniu powoda z

pełnionej funkcji z dniem 14 maja 2007 r.

Powód w okresie od 9 maja 2007 r. do 6 listopada 2007 r. przebywał na

zwolnieniu lekarskim. Pismo odwołujące powoda ze stanowiska doręczono mu z

tego względu w dniu 7 listopada 2007 r. Naczelnik Urzędu poinformował

jednocześnie powoda na piśmie o powierzeniu ma na okres do 31 grudnia 2007 r.

obowiązków starszego komisarza skarbowego w dziale podatków pośrednich.

Następnie poinformowano go, że powierzenie tych obowiązków obejmuje okres do

31 marca 2008 r.

W kolejnym piśmie, datowanym na 6 listopada 2007 r. Naczelnik Urzędu

wypowiedział powodowi warunki płacy jako przyczynę wskazując odwołanie ze

stanowiska zastępcy naczelnika Urzędu.

W tak ustalonym stanie faktycznym sąd I instancji uznał, że odwołanie

powoda ze stanowiska miało za podstawę art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca

1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz. U. z 2004 r., Nr 121 poz. 1267 ze

zm.). Odwołanie to nie stanowi odwołania w rozumieniu art. 70 k.p., ponieważ

powód nie był pracownikiem powołanym, a jedynie skutkuje w sferze służbowej

pozbawieniem stanowiska. Nie było wobec tego podstaw do badania, czy

3

pozbawienie stanowiska zastępcy naczelnika urzędu pozostawało uzasadnione.

Możliwe było zatem jedynie badanie, czy powierzenie nowego stanowiska nie

stanowiło dyskryminacji urzędnika. Stan taki nie miał miejsca.

Wyrok ten został zmieniony wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 12

czerwca 2008 r. w ten sposób, że przywrócono powodowi poprzednie warunki

płacy, oddalając apelację w pozostałym zakresie.

Wyrok ten został uchylony zapadłym na skutek skierowania skargi

kasacyjnej wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2009 r. sygn. I PK 209/08.

Sąd Najwyższy wskazał w tym wyroku na potrzebę kategorycznego ustalenia

podstawy zatrudnienia powoda. Podniósł, że nie istnieją przepisy zobowiązujące

pracodawcę pracownika urzędu państwowego zatrudnionego na podstawie umowy

do utrzymania wynagrodzenia po odwołaniu ze stanowiska.

Rozpatrujący sprawę ponownie Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 18

września 2009 r. oddalił apelację.

Sąd II instancji uznał, że dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne

pozostawały prawidłowe i przyjął je za swoje. Podzielił dokonaną ocenę prawną,

wskazując, że zatrudnionego na podstawie umowy o pracę pracownika urzędu

skarbowego można było odwołać ze stanowiska. Złożone takiemu pracownikowi

wypowiedzenie zmieniające może zostać uzasadnione odwołaniem ze stanowiska.

Należy bowiem uregulować sytuację określonego pracownika w sytuacji, gdy nie

jest możliwe dalsze zatrudnianie na dotychczasowym stanowisku.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł pełnomocnik powoda, zarzucając

naruszenie prawa procesowego - art. 328 § 2 k.p.c. przez niewłaściwe

uzasadnienie podstawy prawnej i faktycznej wyroku, art. 385 k.p.c. przez jego

niezastosowanie mimo zasadności apelacji, art. 386 § 1 k.p.c. przez jego

niezastosowanie mimo faktu, że wyrok należało zmienić z uwagi na zasadność

apelacji, art. 244 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie – dokonanie błędnej

wykładni dokumentów zgromadzonych w sprawie a także naruszenie prawa

materialnego – art. 42 § 1 k.p. przez przyjęcie, że pracodawca ma prawo do zmiany

warunków pracy tylko ze względu na odwołanie ze stanowiska, art. 30 § 4 k.p.

przez przyjęcie, że samo odwołanie stanowi przyczynę uzasadniającą

wypowiedzenie zmieniające bez potrzeby dodatkowego uzasadnienia

4

zaproponowanych warunków pracy i płacy, art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 42 § 1 k.p.

przez przyjęcie, że wypowiedzenie było uzasadnione, art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 21

czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych przez przyjęcie, że przepis ten nie

określa katalogu przyczyn uzasadniających odwołanie ze stanowiska, § 1 i § 2 ust.

1 i 2 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 października 1999 r. w

sprawie określenia stanowisk urzędniczych, wymaganych kwalifikacji zawodowych,

stopni służbowych urzędników służby cywilnej, mnożników do ustalania

wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad ustalania i wypłacania innych świadczeń

przysługujących członkom korpusu służby cywilnej przez przyjęcie, że powierzone

powodowi po odwołaniu stanowisko starszego komisarza skarbowego jest

najwyższym stanowiskiem w hierarchii urzędu skarbowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna powoda nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim nie są zasadne zarzuty naruszenia prawa procesowego.

Skarżący jest zresztą w tym zakresie niekonsekwentny, stawiając wniosek o

merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd Najwyższy, mimo postawionych

zarzutów procesowych skargi. Model sądu kasacyjnego i jego normatywny kształt

nie przewidywał, ani nie przewiduje bowiem jakiejkolwiek możliwości

przeprowadzenia dowodów w postępowaniu kasacyjnym. Wyraża to powszechnie

znane stwierdzenie, iż Sąd Najwyższy - jako sąd kasacyjny, jest sądem prawa, a

nie faktów (art. 39816

k.p.c.).

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przez sąd drugiej instancji

przepisów procesowych, generalnie trzeba stwierdzić, że zarzut naruszenia

art. 328 § 2 k.p.c. może stanowić podstawę skargi kasacyjnej, jednakże wyjątkowo.

Zależy to od treści wydanego orzeczenia oraz w dużym stopniu od przebiegu

postępowania apelacyjnego, a także od działań procesowych podjętych przez sąd

odwoławczy Zarzut wadliwie sporządzonego uzasadnienia jest bowiem zasadny

tylko wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej, tj.

w sytuacji, w której treść uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji

uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do

5

wydania orzeczenia (wyrok SN z dnia 18 listopada 2005 r., IV CK 202/05 niepubl.;

wyrok SN z dnia 24 lutego 2006 r. II CSK 136/05 -LEX nr 200973; wyrok SN z

dnia 9 lipca 2008, I PK 2/08 -LEX nr 497691)

W tym kontekście trzeba przypomnieć, że sprawa niniejsza była już raz

rozpoznawana przez Sąd Najwyższy, który uchylił wyrok sądu drugiej instancji do

ponownego rozpoznania w marcu 20009 r., nakazując temu sądowi ocenę dwóch

kwestii, a mianowicie:

a) ocenę podstawy prawnej zatrudnienia powoda

b) ocenę zgodności wypowiedzenia zmieniającego z punktu widzenia art.11 i

art. 18 3a

– art. 183c

k.p.

Oceny te zostały sformułowane w zaskarżonym wyroku, zgodnie z art. 233 k.p.c.

Brakuje zatem podstaw dla skutecznego skarżenia wyroku z powołanie się na art.

328 § 2 k.p.c. Analogiczne Sąd Najwyższy w orzekającym składzie ocenia

sformułowany przez skarżącego zarzut naruszenia art.385 k.p.c. oraz art. 386§ 1

k.p.c. Ocena stanu faktycznego sprawy dokonana – jak stwierdzono zgodnie z art.

233 k.p.c. - i podana przez sąd drugiej instancji subsumcja wyklucza trafność tych

zarzutów.

Przechodząc do zarzutów materialnoprawnych, Sąd Najwyższy orzekający w

sprawie uznaje, że także one nie uzasadniają merytorycznego zakwestionowania

wyroku Sądu Okręgowego w K.. Z oceny, iż strony wiązał stosunek pracy zawarty

na podstawie umowy wynika, iż do powoda nie mają zastosowania żadne

szczególne unormowania dotyczące pracowników mianowanych, które w specjalny

sposób chroniłyby jego wynagrodzenie i miejsce pracy. Powód był powołany na

stanowisko zastępcy naczelnika, które to powołanie nie było jednak podstawą

nawiązania stosunku pracy dla powoda. Odwołanie ze stanowiska rodziło

konieczność nowego ukształtowania stosunku pracy powoda, tak w zakresie

stanowiska jak i wynagrodzenia. Jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w orzeczeniu

I PK 209/08 wydanym w tym sporze „Kodeks pracy nie zwiera przepisu

zobowiązującego pracodawcę do zachowania pracownikowi urzędu państwowego

po jego odwołaniu ze stanowiska.”

6

Sąd Najwyższy w składzie rozstrzygającym niniejszą skargę przychyla się do

stanowiska sądu drugiej instancji, że owo odwołanie stanowi rodzaj zmiany

organizacyjnej dla pozwanego, bowiem rodziło konieczność nowego zatrudnienia

powoda i dostosowania do tego zatrudnienia jego statusu pracowniczego .

Zaproponowane warunki pracy i płacy nie były tez dyskryminujące pracownika i nie

naruszały art. 78 k.p., co wynika z oceny zebranego materiału dowodowego w

sprawie.

Przyczyny, które w świetle art. 45 k.p. mogą być uznane za dające podstawę

do wypowiedzenia treści umowy o pracę na czas nieokreślony mają różną naturę i

z oczywistych względów nie należy ich redukować do przypadków zawinionego

zachowania się pracownika. Przy ich ocenie istotny jest między innymi rodzaj i

charakter pracy wykonywanej przez danego pracownika, czy też charakter

stanowiska, które on zajmuje u pracodawcy. Z tego punktu widzenia szczególnie

ważne jest to, że powód był zastępcą naczelnika urzędu skarbowego, na które to

stanowisko jest się powoływanym w specjalnym trybie i które to stanowisko wiąże

się ze szczególnym zakresem kompetencji. Do treści jego obowiązków jako strony

stosunku pracy należało właśnie wykonywanie pracy w charakterze owego

zastępcy. W przypadku, gdy z zastępcą naczelnika urzędu skarbowego nawiązuje

się stosunek pracy na podstawie umowy, to jego obowiązki wynikają z piastowania

owej funkcji. Innymi słowy z funkcją sprzężony jest stosunek pracy. Skoro

odwołanie z funkcji jest równoznaczne z odebraniem danej osobie prawa do

dokonywania czynności objętych zakresem działania zastępcy naczelnika urzędu

skarbowego, a celem umowy o pracę w danym przypadku było zasadniczo

umożliwienie uzyskiwania wynagrodzenia pracowniczego z tytułu pełnienia tego

typu czynności (pracy) i uznanie, że ich wykonywanie stanowi jednocześnie

zasadniczy element stosunku pracy, to oznacza to, iż pracownik zatrudniony w

charakterze zastępcy naczelnika urzędu skarbowego, z chwilą jego odwołania traci

możliwość wykonywania swojej podstawowej powinności pracowniczej

(świadczenia pracy). Prowadzi to do wniosku, że z reguły takie odwołanie jest

równoznaczne z istnieniem przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o

pracę takiej osobie, lub wypowiedzenie jej warunków pracy i płacy. Oznacza to, że

wypowiedzenie warunków umowy o pracę było ad casum uzasadnione już tylko z

7

tej przyczyny, że pracownik został odwołany ze stanowiska i w następstwie tego nie

mógł wykonywać swojej pracy w charakterze zastępcy naczelnika, a na takim

właśnie stanowisku został zatrudniony. Odwołanie stanowiło zatem wystarczającą

przyczynę wypowiedzenia zmieniającego, którą była zmiana organizacyjną i mogła

zostać nazwana właśnie w ten ogólny sposób przez pozwanego pracodawcę. Było

to bowiem jednoznaczne i nie budzące wątpliwości ad casum, skoro powód

otrzymał pismo o odwołaniu z funkcji i musiał liczyć się z konsekwencjami

wynikającymi z owego odwołania właśnie w sferze organizacyjnej pracodawcy.

Powszechnie przyjmuje się w judykaturze, że przyczyna

wypowiedzenia/wypowiedzenia zmieniającego powinna być skonkretyzowana i

należy ją podać pracownikowi w taki sposób, by miał możliwość obrony przed

stawianymi mu zarzutami. Skonkretyzowanie przyczyny nie znaczy jednak

wyczerpującego powołania wszystkich faktów i zdarzeń, które stały się podstawą

podjęcia przez pracodawcę decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy. Konkretność

przyczyny nie polega na jej opisaniu w sposób szczegółowy. To przyczyna

wypowiedzenia musi być konkretna, a nie jej opis. Wymaganie konkretności

przyczyny może być spełnione przez wskazanie kategorii zdarzenia (tu zmiana

organizacyjna). Między ogólnością sformułowania przyczyny i jej konkretnością nie

ma sprzeczności. O potrzebie i stopniu skonkretyzowania opisu (wskazania)

przyczyny decydują indywidualne okoliczności każdego przypadku. Dlatego

spełnienie przewidzianego w art. 30 § 4 k.p. warunku „wskazania przyczyny" należy

oceniać z uwzględnieniem tych okoliczności, między innymi stanowiska

zajmowanego przez pracownika i związanego z nim dostępu do informacji. Tak

samo sformułowana przyczyna w jednych stanach faktycznych może być

zakwalifikowana jako wskazana wadliwie, w innych będzie ją można uznać za

podaną prawidłowo .

Podanie przyczyny wypowiedzenia zmieniającego jest elementem instytucji

prawnej, którą stanowi wypowiedzenie/wypowiedzenie zmieniające/ umowy o

pracę. Wykładnia poszczególnych przepisów tworzących tę instytucję lub

wyznaczających jej treść powinna uwzględniać wobec tego także warunki w jakich dana

instytucja funkcjonuje. Przyczyna wypowiedzenia podana pracownikowi nawet ogólnie,

jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że szczegółowe motywy są mu znane, czyni zadość

8

formalnemu wymogowi z art. 30 § 4 k.p. (por. wyrok SN z dnia 28 lipca 1999 r., I

PKN 175/99 - OSNP 2000/21/787). Niewątpliwie w sprawie niniejszej powód

wiedział – na co już wskazywano – że jest odwołany z funkcji zastępcy naczelnika i

w związku z tym jego zakres obowiązków powinien zostać zmodyfikowany. Zmiana

zaś zakresu obowiązków wymusza dokonanie korekty wynagrodzenia stosownie do

wymagań normy prawnej zamieszczonej w art. 78 k.p. Innymi słowy odwołanie

pracownika umownego z funkcji zastępcy naczelnika urzędu skarbowego stanowi

przyczynę organizacyjną, uzasadniającą w wystarczający sposób wypowiedzenie

pracownikowi warunków umowy o pracę.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.

/tp/