I UK 251/09

Sygn. akt I UK 251/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z odwołania J. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 7 kwietnia 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 7 sierpnia 2008 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych -

Oddziału w S. z dnia 21 stycznia 2008 r. i przyznał J. S. prawo do emerytury

2

poczynając od dnia 8 maja 2008 r. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące

ustalenia.

Wnioskodawca w okresie od 18 października 1982 r. do 4 maja 1993 r.

pracował w Przedsiębiorstwie Budownictwa Ogólnego w D., a następnie przeszedł

na rentę z tytułu niezdolności do pracy, przyznaną na stałe. W okresie od 1 marca

do 31 grudnia 2000 r. podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy

zlecenia. Organ rentowy uwzględnił wnioskodawcy staż ubezpieczeniowy w

łącznym rozmiarze 33 lata, 3 miesiące i 6 dni. Po uwzględnieniu okresu służby

wojskowej od 27 kwietnia 1966 r. do 18 kwietnia 1968 r. wnioskodawca legitymuje

się ponad 35-letnim stażem pracy.

Sąd Okręgowy uznał, że skoro wnioskodawca „przeszedł na rentę z

ubezpieczenia pracowniczego i osiągnął wiek 63 lat, to spełnia warunki z art. 29”

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu

rentowego od powyższego wyroku, wskazując, że wnioskodawca spełnia warunki

do dochodzonego świadczenia od dnia 8 maja 2008 r., a więc od daty nowelizacji

art. 29 ustawy o emeryturach i rentach.

Powołując się na treść wskazanego unormowania Sąd drugiej instancji

podniósł, że wnioskodawca spełnia warunek określony w art. 29 ust. 3 ustawy, gdyż

przez cały wymagany okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 tego artykułu podlegał

ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu lub rentowemu z

tytułu pozostawania w stosunku pracy. Zatrudnienie pracownicze wnioskodawcy

zostało bowiem przerwane służbą wojskową, po zakończeniu której powrócił on do

tego samego zakładu pracy. Ponadto warunkiem równoważącym pozostawanie w

stosunku pracy co najmniej 6 miesięcy w ostatnich 24 miesiącach podlegania

ubezpieczeniu przed zgłoszeniem wniosku (art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy) jest

pobieranie renty z tytułu ubezpieczenia pracowniczego, a ubezpieczenie z tytułu

umowy zlecenia nie pozbawiło wnioskodawcy prawa do tej renty (art. 29 ust. 2 pkt

1), gdyż nie istniało ani w dacie osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat), ani w

dacie złożenia wniosku, ani też w dniu powstania prawa do emerytury (8 maja 2008

r.).

3

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił

naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 29 ustawy z dnia 17

grudnia 1998r. a emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

polegającą na przyjęciu, że wnioskodawca pomimo niepodlegania przez 35-letni

okres ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu stosunku pracy oraz

niespełnienia warunku bycia pracownikiem ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o

emeryturę - spełnia warunki do uzyskania świadczenia na podstawie powołanego

przepisu.

Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości oraz uchylenie w całości poprzedzającego go wyroku Sądu

pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania,

ewentualnie o uchylenie obu wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez

„odrzucenie odwołania”.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że co prawda okres służby

wojskowej jest w myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach okresem

składkowym, jednakże nie może być utożsamiany z okresem ubezpieczenia

pracowniczego. Ponadto, poprzez objęcie ubezpieczeniem z tytułu umowy

zlecenia, wnioskodawca utracił wymagany przez art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy status

pracownika.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje.

Skarga kasacyjna okazała się nieusprawiedliwiona.

Stosownie do art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, powoływanej dalej jako o emeryturach i rentach) w

brzmieniu nadanym z dniem 1 lipca 2004 r. ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o

zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) mężczyzna urodzony przed

dniem 1 stycznia 1949 r., który nie osiągnął wieku emerytalnego określonego w art.

27 pkt 1 tej ustawy, może przejść na emeryturę po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli

ma co najmniej 35-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co najmniej

25-letni okres składkowy i nieskładkowy oraz został uznany za całkowicie

niezdolnego do pracy. Przepis art. 29 ust. 2 ustawy określa kolejne warunki

4

wymagane do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, po pierwsze - bycie

pracownikiem ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę (pkt 1) oraz po

drugie - pozostawanie w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy w okresie

ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę

ubezpieczony jest uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy (pkt 2).

Spełnienia warunków określonych w ust. 2 nie wymaga się od ubezpieczonych,

którzy przez cały wymagany okres, o którym mowa w ust. 1, podlegali

ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu

pozostawania w stosunku pracy (art. 29 ust. 3). Dla oceny zasadności skargi

kasacyjnej pierwszorzędne znaczenie ma zatem rozstrzygnięcie kwestii czy

wnioskodawca legitymuje się 35-letnim okresem składkowym i nieskładkowym

w związku z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy. W

przypadku odpowiedzi pozytywnej, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia

pozostaje zagadnienie czy wnioskodawca ostatnio, przed zgłoszeniem

wniosku o emeryturę, był pracownikiem, jak tego wymaga art. 29 ust. 2 pkt 1

ustawy.

W sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna,

powyższa kwestia odnosi się do możliwości zaliczenia do stażu

ubezpieczeniowego wnioskodawcy, w rozumieniu art. 29 ust. 3 ustawy o

emeryturach i rentach, okresu zasadniczej służby wojskowej odbywanej przez

niego od 27 kwietnia 1966 r. do 18 kwietnia 1968 r., poprzedzonej

zatrudnieniem w zakładzie pracy, do którego wnioskodawca powrócił po

odbyciu tej służby. Jak bowiem wynika z poczynionych i

niezakwestionowanych przez skarżącego ustaleń, zaliczenie to powoduje, że

wnioskodawca legitymuje się ponad 35-letnim okresem podlegania

ubezpieczeniu społecznemu i ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z

tytułu pozostawania w stosunku pracy.

Podobna kwestia była już przedmiotem rozstrzygnięć Sądu

Najwyższego w wyrokach z dnia 22 października 2009 r., I UK 136/09 oraz z

tej samej daty - I UK 126/09 (dotychczas niepublikowanych), w których zajęto

5

stanowisko, że jeżeli zostały spełnione przesłanki zaliczenia okresu

zasadniczej służby wojskowej, według obowiązujących w tym czasie

przepisów, do okresu zatrudnienia, to okres zasadniczej służby wojskowej

podlega zaliczeniu do okresu, o którym stanowi art. 29 ust. 3 ustawy o

emeryturach i rentach. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą

skargę kasacyjną pogląd ten co do zasady podziela.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w powyższych

wyrokach, że rozstrzygnięcie przedmiotowego problemu powinno być

dokonane z uwzględnieniem regulacji prawnej odnoszącej się do zaliczania

okresów zasadniczej służby wojskowej do uprawnień związanych z

zatrudnieniem i obowiązującej w okresie odbywania, a w szczególności

zakończenia tej służby. Przepis art. 29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach

stanowi bowiem nie tylko o okresie podlegania ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy na

podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze

zm., zwanej dalej ustawą systemową), ale również o okresie podlegania z

tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu, a więc niewątpliwie odnosi się do

stanu prawnego sprzed 1 stycznia 1999 r. Jest to usprawiedliwione również

tym, że zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach

ubezpieczonym w jej rozumieniu (a o takim mowa w art. 29 tej ustawy) jest

także osoba, która przed dniem wejścia ustawy w życie podlegała

ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem

ubezpieczenia społecznego rolników. Już tylko dlatego skarżący błędnie

utożsamia podleganie ubezpieczeniu społecznemu w rozumieniu art. 29 ust. 3

ustawy o emeryturach i rentach z okresem ubezpieczenia w rozumieniu art. 4

ust. 5 tej ustawy, a więc okresem opłacania składek na ubezpieczenia

emerytalne i rentowe, o których stanowią przepisy ustawy systemowej, a w

konsekwencji z okresem składkowym w rozumieniu art. 6 ustawy o

emeryturach i rentach. W art. 29 ust. 3 ostatnio powołanej ustawy chodzi

bowiem o to, aby okresy składkowe i nieskładkowe w rozmiarze określonym w

ust. 1 tego artykułu wynikały z podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i

6

rentowym lub ubezpieczeniu społecznemu (zaopatrzeniu emerytalnemu) z

tytułu pozostawania w stosunku pracy.

W myśl art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o

powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. Nr

44, poz. 220 ze zm., zwanej dalej ustawą o powszechnym obowiązku obrony)

w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 1975 r., okres odbytej

zasadniczej służby wojskowej podlegał zaliczeniu do okresu zatrudnienia w

zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem, pracownikom,

którzy po odbyciu tej służby podjęli zatrudnienie w tym samym zakładzie

pracy, w którym byli zatrudnieni przed powołaniem do służby. Z mocy art. 108

ust. 3 powołanej ustawy, warunkiem tego zaliczenia było zachowanie przez

pracownika terminu określonego w art. 106 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym

zakład pracy, który zatrudniał pracownika w dniu powołania do zasadniczej

służby wojskowej był obowiązany zatrudnić go na poprzednio zajmowanym

lub równorzędnym stanowisku, jeżeli najpóźniej w ciągu 30 dni od dnia

zwolnienia z tej służby pracownik zgłosił swój powrót do zakładu pracy w celu

podjęcia zatrudnienia, a niezachowanie tego terminu powodowało

rozwiązanie stosunku pracy z mocy prawa, chyba że nastąpiło z przyczyn

niezależnych od pracownika. Oznacza to, że pracownik powołany do odbycia

zasadniczej służby wojskowej pozostawał w zatrudnieniu pracowniczym

(stosunku pracy) co najmniej do upływu terminu z art. 106 ust. 1 ustawy.

Z unormowaniami tymi pozostawały w zgodności uregulowania ustawy

z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), zgodnie z którymi:

powszechne zaopatrzenie emerytalne stanowiło system obowiązkowego

zabezpieczenia społecznego pracowników - w razie osiągnięcia wieku

emerytalnego lub w razie inwalidztwa (art. 1 pkt 1), pracownikiem w

rozumieniu tej ustawy była osoba pozostająca w stosunku pracy (art. 5), za

okresy zatrudnienia uważało się okresy pozostawania w stosunku pracy na

obszarze Państwa Polskiego, jeżeli osoby zatrudnione pobierały w tych

okresach wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego na wypadek

choroby i macierzyństwa (art. 8 ust. 1), a okres niezawodowej służby w

7

Wojsku Polskim po dniu 1 listopada 1918 r. stanowił okres zaliczalny do

okresu zatrudnienia, od którego zależały uprawnienia emerytalne (art. 20 ust.

2) bądź na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 4, bądź art. 10 ust. 1 pkt 15, jeżeli

został uznany w odrębnych przepisach za zaliczalny do okresów zatrudnienia,

za wyjątkiem jednego tylko przypadku, jeżeli ten sam okres już został

uwzględniony z tytułu zatrudnienia (art. 10 ust. 2 tej ustawy). Należy zatem

uznać, że po pierwsze - obowiązujący w spornym okresie system

obowiązkowego zaopatrzenia społecznego pracowników odpowiadał

systemowi obowiązkowego ubezpieczenia społecznego pracowników

wprowadzonemu ustawą z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i

finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25,

poz. 137 ze zm.) oraz po drugie - okres zasadniczej służby wojskowej

zaliczony do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych

z zatrudnieniem na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o powszechnym

obowiązku obrony w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 1975 r.

stanowił okres podlegania zaopatrzeniu emerytalnemu z tytułu pracowniczego

zatrudnienia (pozostawania w stosunku pracy), a zatem należy go uznać za

okres równoznaczny z okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu z

tytułu pozostawania w stosunku pracy w rozumieniu art. 29 ust. 3 ustawy o

emeryturach i rentach.

Z tych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu z mocy art. 39814

k.p.c.

/tp/