II PK 163/09

Sygn. akt II PK 163/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Herbert Szurgacz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa D. A.

przeciwko Kancelarii S. w W.

o przywrócenie na poprzednie warunki pracy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 7 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 22 grudnia 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1), 3) i 4) i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w W. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia 6

maja 2008 roku w pkt l przywrócił powódkę D.A. do pracy w pozwanej Kancelarii S.

w W. na poprzednich warunkach. W pkt 2 zasądził od pozwanej Kancelarii S. w W.

na rzecz powódki D.A. kwotę 1.708 zł tytułem wynagrodzenia, pod warunkiem

podjęcia pracy u pozwanego na poprzednich warunkach w terminie 7 dni od daty

uprawomocnienia się orzeczenia. W pozostałym zakresie powództwo oddalił.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka D.A. została zatrudniona w pozwanej

Kancelarii S. w dniu 1 listopada 1991 roku na podstawie umowy o pracę na czas

określony, a następnie na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony.

Początkowo powódka zajmowała stanowisko starszego specjalisty w Biurze

Studiów i Ekspertyz, a od 1 czerwca 1992 roku zajmowała stanowisko głównego

specjalisty. Z dniem 30 kwietnia 1993 roku powódka została mianowana

urzędnikiem państwowym i zajmowała stanowisko dyrektora Biura Personalnego.

Na podstawie Decyzji Szefa Kancelarii S. z dnia 30 lipca 2004 roku powódka

została przeniesiona na stanowisko wicedyrektora Wydawnictwa S.

W związku z zajmowanym stanowiskiem począwszy od dnia 21 lutego 2004

roku powódka otrzymywała wynagrodzenie, na które składały się: wynagrodzenie

zasadnicze w kwocie: 4360 zł, dodatek funkcyjny w kwocie 1117 zł, dodatek

służbowy w kwocie 959 zł. oraz dodatek za wysługę lat w kwocie odpowiadającej

20 % wynagrodzenia zasadniczego.

W 2006 roku w Kancelarii S. przeprowadzono zmiany organizacyjne. W

wyniku dokonanych przekształceń, na podstawie Decyzji Szefa Kancelarii S. z dnia

17 sierpnia 2006 roku powódka została przeniesiona z dniem 30 sierpnia 2006 roku

na stanowisko głównego specjalisty w Wydawnictwie S.. Podstawę przeniesienia

stanowił art. 10 ust. 1a ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Pozwany w

oświadczeniu o przeniesieniu wskazał, że przyczyną przeniesienia powódki na inne

stanowisko jest reorganizacja urzędu wprowadzona Zarządzeniem nr 25 Szefa

Kancelarii S. z dnia 27 lipca 2006 roku zmieniającym zarządzenie w sprawie

regulaminu organizacyjnego Kancelarii S., powodująca likwidację stanowiska pracy

powódki. Pozwany przeniósł powódkę na stanowisko głównego specjalisty w

3

Wydawnictwie S., zachowując prawo powódki do dotychczasowego wynagrodzenia

przez okres sześciu miesięcy, tj. do dnia 28 lutego 2007 roku. Po tej dacie, z dniem

1 marca 2007 roku powódka miała otrzymywać wynagrodzenie zasadnicze w

kwocie 3.500 zł., dodatek funkcyjny w kwocie 600 zł., dodatek służbowy w kwocie

800 zł. oraz dodatek za wysługę lat w kwocie 700 zł. Miesięczna różnica w stałych

składnikach wynagrodzenia wynosiła 1.708 zł.

Z dniem 23 sierpnia 2006 roku powódka ukończyła 56 rok życia i w tym

okresie jej staż uprawniał ją do uzyskania prawa do emerytury.

Dokonując analizy przepisu art. 10 ust. 1 a ustawy o pracownikach urzędów

państwowych w przedmiotowej sprawie Sąd ustalił, że na podstawie Decyzji Szefa

Kancelarii S. z dnia 17 sierpnia 2006 roku doszło do reorganizacji urzędu, wbrew

twierdzeniem pozwanego, nie wiązała się ona jednak z likwidacją stanowiska

zajmowanego przez powódkę. Po wejściu w życie reorganizacji, w strukturze

Wydawnictwa S. utrzymane zostało stanowisko dyrektora i jednego wicedyrektora,

które to stanowisko powierzone zostało przez pozwanego osobie spoza

wydawnictwa – T. G. Ustalenie to stanowiło, w ocenie Sądu, podstawę dla

uwzględnienia powództwa w zakresie przywrócenia na poprzednie warunki pracy.

W zakresie roszczeń dotyczących wypłaty przez pozwaną różnicy między

obecnie, a poprzednio otrzymywanym wynagrodzeniem, Sąd powołał przepisy art.

39, 45 § 1 oraz 47 w związku z art. 42 k.p., wskazując, że art. 39 k.p., na który

powołuje się powódka, domagając się w trybie art. 47 k.p. wyrównania

wynagrodzenia przewiduje wyłącznie zakaz wypowiadania umów pracownikom,

którym brakuje mniej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres

zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego

wieku. W przedmiotowej sprawie, wynikający z art. 16 ustawy o pracownikach

urzędów państwowych obowiązek stosowania wobec urzędników państwowych

szczególnej ochrony w zakresie wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy

dotyczy jedynie wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy urzędnika

państwowego, nie odnosi się natomiast do modyfikacji tego stosunku w trybie art.

10 tej ustawy. Wobec powyższego Sąd Rejonowy uznał, że odpowiednie

zastosowanie w niniejszej sprawie znajdzie zdanie pierwsze art. 47 k.p., a tym

samym brak jest podstaw do zasądzenia wynagrodzenia za cały czas jego

4

obniżenia. Z uwagi natomiast na to, że okres wypowiedzenia powódki wynosił 3

miesiące, Sąd na podstawie art. 47 k.p. zasądził na jej rzecz wynagrodzenie za

okres 1 miesiąca.

Apelację od powyższego wyroku złożyła powódka oraz pozwany.

Pozwany zaskarżając pkt 1,2 oraz 4 wyroku wniósł o zmianę powyższego

orzeczenia w zakresie uwzględniającym powództwo poprzez oddalenie powództwa

w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez

przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, przejawiające się uznaniem

przez Sąd, że pozwany pracodawca nie wykazał, że przywrócenie powódki na

dotychczasowe stanowisko pracy jest niemożliwe i niecelowe oraz naruszenie

prawa materialnego: poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 10

ust. 1a ustawy o pracownikach urzędów państwowych wskutek uznania, że

spełnienie koniecznej do przeniesienia urzędnika państwowego mianowanego

przesłanki likwidacji stanowiska zajmowanego przez tego urzędnika następuje

wyłącznie w przypadku usunięcia za struktury organizacyjnej urzędu stanowiska

służbowego, które urzędnik zajmował przed przeniesieniem, a także poprzez

niewłaściwe zastosowanie art. 45 § 1 w związku z art. 5 k.p. wskutek uwzględnienia

żądania powódki przywrócenia do pracy w sytuacji, gdy przeniesienie powódki na

inne stanowisko służbowe nie naruszało przepisów ustawy o pracownikach

urzędów państwowych.

W uzasadnieniu wniesionej apelacji przez stronę pozwaną podkreślono

m.in., że zdaniem skarżącego ustawodawca używając określenia "likwidacja

stanowiska", nie zastrzegł, że chodzi wyłączenie o likwidację stanowiska

służbowego, oznaczającą usunięcie stanowiska ze struktury organizacyjnej urzędu,

a więc do spełnienia przesłanki likwidacji stanowiska, o której mowa wart. 10 ust. 1

a ustawy o przesłankach urzędów państwowych, wystarczająca jest likwidacja

konkretnego stanowiska.

Apelację od wyroku wniosła także powódka. Zaskarżając orzeczenie w

punktach 3 i 4 zarzuciła ona, że Sąd Rejonowy wydając przedmiotowy wyrok

naruszył art. 47 k.p. w szczególności zd. 2 oraz art. 39 w związku z art. 16 ustawy o

pracownikach urzędów państwowych w zw. z art. 42 k.p. oraz art. 10 ust. 1 a

ustawy o pracownikach urzędów państwowych poprzez ich błędną wykładnię i w

5

konsekwencji niezastosowanie oraz oddalenie powództwa o wyrównanie pełnego

wynagrodzenia za cały czas pozostawania na innym stanowisku pracy. Dodatkowo

powódka wskazała na ewentualne naruszenie przez Sąd art. 471 k.c., w związku z

art. 300 k.p. poprzez jego niezastosowanie i niezasądzenie wyrównania pełnego

wynagrodzenia za cały czas pozostawania na innym stanowisku. Wskazując na

powyższe powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części i

uwzględnienie powództwa w całości, tj. zasądzenie od powódki od marca 2007

roku kwoty 1.708 zł. miesięcznie jako różnicy w wynagrodzeniu oraz kwoty 434 zł.

miesięcznie, jako różnicy w wysokości przysługującego powódce dodatku s..

W uzasadnieniu apelacji powódka podniosła m.in., że skoro podlega

ochronie z art. 39 k.p., to nie ulega wątpliwości, że jej sytuacja jako pracownika

urzędu państwowego przeniesionego na inne stanowisko, któremu obniżono

wynagrodzenie, jest identyczna z sytuacją pracownika, któremu wypowiedziano

warunki pracy i płacy. Zdaniem apelującej również dodatek s. jest składnikiem

wynagrodzenia powódki, bowiem otrzymywała go przez okres zatrudnienia w

wysokości od 10% do 20% , a obecnie jest on liczony od niższej podstawy z

momentem przeniesienia na niższe stanowisko głównego specjalisty.

W odpowiedzi na apelację powódki pozwany wniósł o jej oddalenie w

całości. Pozwany zarzucił powódce nieprawidłową interpretację przepisów Kodeksu

pracy oraz ustawy o pracownikach urzędów państwowych, wskazując, że słuszne

było rozumowanie Sądu, zgodnie z którym przy przeniesieniu na inne stanowisko

urzędnik mianowany, którego stosunek pracy jest regulowany ustawą o

pracownikach urzędów państwowych , nie może na podstawie art. 16 tej ustawy

domagać się ochrony przysługującej pracownikowi w wieku przedemerytalnym, o

której mowa w art. 39 k.p. Odnosząc się do zaskarżenia przez powódkę orzeczenia

w zakresie nieprzyznania jej przez Sąd dodatku […] pozwany podniósł, że jego

uznaniowy charakter wyklucza możliwość dochodzenia go przed sądem. Ponadto,

nie pozwala on również na hipotetyczne wyliczenie wysokości dodatku […], w

szczególności poprzez zastosowanie uśrednionej wysokości tego dodatku,

przyznawanego powódce w okresie, kiedy zajmowała stanowisko wicedyrektora

Wydawnictwa S. i obecnie.

6

W odpowiedzi na apelację strony pozwanej, powódka wniosła o jej oddalenie

i podtrzymała stanowisko i wnioski zawarte w swojej apelacji.

Sąd Okręgowy w W. Wydział Pracy wyrokiem z dnia 22 grudnia 2008 r.

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powódki

kwoty po 1.708 zł. miesięcznie tytułem wynagrodzenia za cały okres od dnia 1

marca 2007 r. do dnia podjęcia pracy u pozwanego na poprzednich warunkach, w

pozostałej części oddalił apelację powódki, a apelację pozwanej oddalił w całości.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd drugiej instancji stwierdził, że Sąd

Rejonowy prawidłowo zgromadził i ocenił materiał dowodowy w sprawie oraz

dokonał poprawnej wykładni art. 10 ustawy o pracownikach urzędów państwowych

oraz art. 45 § 1 w związku z art. 5 k.p. w zakresie roszczenia powódki o

przywrócenie jej na poprzednio zajmowane stanowisko pracy. W powyższym

zakresie słuszne są ustalenia Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którymi spełnienie

koniecznej do przeniesienia urzędnika państwowego mianowanego przesłanki

likwidacji stanowiska zajmowanego przez tego urzędnika następuje wyłącznie w

przypadku usunięcia ze struktury organizacyjnej urzędu stanowiska służbowego,

które urzędnik zajmował przed przeniesieniem.

Odnosząc się do zarzutów strony pozwanej Sąd Okręgowy przywołał

orzecznictwo NSA dotyczące wykładni pojęcia „likwidacja stanowiska” i stwierdził,

że Sąd Rejonowy słusznie uznał twierdzenia pozwanego za błędne, gdyż w toku

postępowania ustalił, że stanowisko zajmowane przez powódkę nadal pozostaje w

strukturze organizacyjnej Wydawnictw S., a pozwany nie wykazał, aby

przywrócenie powódki na poprzednie stanowisko pracy było niemożliwe i

niecelowe. Likwidacja stanowiska w rozumieniu art. 10 ust. 1a ustawy o

pracownikach urzędów państwowych następuje wyłącznie w przypadku usunięcia

ze struktury organizacyjnej urzędu stanowiska służbowego, które urzędnik

zajmował przed przeniesieniem. Podkreślił także, że Sąd Rejonowy ma rację

uznając, iż pozwany winien przyjąć przy dokonywanych zmianach organizacyjnych

kryteria doboru pracowników uwzględniające przysługującą im szczególną ochronę,

czego nie uczynił. Powódka, jako osoba objęta ochroną z art. 39 KP, przy podjętych

przez pozwanego zmianach struktury urzędu korzystała ze szczególnej ochrony,

czego pozwany w ogóle nie uwzględnił. Sąd drugiej instancji uznał także, że

7

materiał dowodowy zgromadzony w niniejszym postępowaniu został oceniony w

sposób prawidłowy, a Sąd nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów.

Odnosząc się do apelacji wniesionej przez powódkę Sąd uznał, że zasługuje

ona na częściowe uwzględnienie i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie

zastosowanie znajduje art. 39 k.p. w związku z art. 42 § 1 k.p. w związku z art. 47

k.p., a w związku z tym, powódce przysługuje wyrównanie wynagrodzenia za cały

czas pozostawania na innym stanowisku. Sąd Okręgowy przychylił się do

podniesionej przez powódkę argumentacji, zgodnie z którą sytuacja pracownika

urzędu państwowego przeniesionego przez pracodawcę na inne stanowisko,

któremu obniżono w związku z tym wynagrodzenie jest identyczna z sytuacją

pracownika, któremu na podstawie art. 42 k.p. wypowiedziano warunki pracy i

płacy. W tym kontekście Sąd przywołał także orzeczenie Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 27 listopad 2007 r., (SK 18/05), które daje pracownikowi

uprawnienie do dochodzenia szkody wynikłej z bezpodstawnych działań

pracodawcy. Sad uznał, że analogiczną funkcję pełni art. 47 k.p., pozwalający

dochodzić pracownikowi odszkodowania od pracodawcy.

Sąd drugiej instancji zauważył także, że dodatek […], jako składnik

wynagrodzenia przyznawany przez pracodawcę indywidualnie w stosunku do

każdego pracownika, po upływie miesiąca, na podstawie oceny pracy wykonanej

przez pracownika w danym miesiącu ma charakter całkowicie uznaniowy, w

związku z tym brak jest podstaw pozwalających przyjąć wysokość tego składnika

wynagrodzenia, ustalając ją jako proste przełożenie wysokości wynagrodzenia

zasadniczego otrzymywanego przez powódkę.

Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok skargą kasacyjną w części

uwzględniającej apelację powódki i przyznającej jej wynagrodzenie za cały okres

pozostawania bez pracy oraz w części oddalającej apelację pozwanej, wnosząc o

jego uchylenie w zaskarżonej części oraz oddalenie apelacji powódki w zakresie

uwzględnionym przez Sąd drugiej instancji i uwzględnienie w całości apelacji strony

pozwanej, albo o uchylenie wyroku w części zaskarżonej oraz przekazanie Sądowi

drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego:

8

 poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe

zastosowanie art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 16 września 1982 r.

o pracownikach urzędów państwowych wskutek uznania, że

spełnienie koniecznej do przeniesienia urzędnika państwowego

mianowanego przesłanki likwidacji stanowiska zajmowanego

przez tego urzędnika następuje wyłącznie w przypadku

usunięcia ze struktury organizacyjnej urzędu stanowiska, które

urzędnik zajmował przed przeniesieniem;

 poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 39 k.p. w związku z art.

42 § 1 k.p. i w związku z art. 47 k.p. oraz niezastosowanie art.

16 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, wskutek

przyjęcia, że sytuacja prawna urzędnika państwowego

mianowanego, któremu w związku z przeniesieniem na inne

stanowisko służbowe obniżono wynagrodzenie, jest identyczna

z sytuacją pracownika, któremu wypowiedziano warunki pracy i

płacy, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że powódce,

której brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku

emerytalnego, przysługuje wyrównanie wynagrodzenia za cały

czas pozostawania na stanowisku, na które została

przeniesiona.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, a mianowicie czy do uznania spełnienia przesłanki likwidacji

stanowiska, o której mowa wart. 10 ust. 1a ustawy o pracownikach urzędów

państwowych, konieczne jest usunięcie ze struktury organizacyjnej urzędu

stanowiska, które urzędnik mianowany zajmował przed przeniesieniem, czy też

wystarczy faktyczne zniesienie konkretnego miejsca pracy zajmowanego przez

urzędnika, skutkujące zmniejszeniem liczby etatów na danym stanowisku, które nie

spowoduje zmian w strukturze organizacyjnej urzędu. Podkreśliła, że w urzędzie

doszło do reorganizacji skutkującej zmianą struktury organizacyjnej i

zmniejszeniem ilości wydziałów a konkretne stanowisko zajmowane przez powódkę

przed przeniesieniem już nie istnieje, zakres obowiązków nowego wicedyrektora

jest bowiem „całkowicie różny”.

9

Skarżąca, przywołując orzecznictwo NSA dotyczące art. 16 ustawy o

pracownikach urzędów państwowych, podkreśliła także, że ustawa ta zawiera

wyczerpującą regulację dotyczącą zmiany stosunku pracy urzędników

mianowanych, a zatem stosowanie przepisów Kodeksu pracy na podstawie art. 5

k.p. jest wyłączone. Przywołała także orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące

odrębności stosunków pracy pracowników mianowanych, zwłaszcza w zakresie

zmiany treści stosunku pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie występują dwa zagadnienia prawne. Pierwsze dotyczy

interpretacji ustawowego pojęcia „likwidacji stanowiska zajmowanego przez

urzędnika” (art. 10 ust. 1a ustawy o pracownikach urzędów państwowych). Sąd

Okręgowy przyjął, że likwidacja stanowiska zajmowanego przez urzędnika

„następuje wyłącznie w przypadku usunięcia ze struktury organizacyjnej urzędu

stanowiska służbowego, które urzędnik zajmował przed przeniesieniem”. Sąd

Okręgowy uzasadnił tę interpretację powołując się na orzeczenie NSA z dnia 23

maja 1995 r., II S.A. 687/95, który uznał, że „przez likwidację stanowiska pracy

uzasadniającą przeniesienie mianowanego urzędnika państwowego na inne

stanowisko służbowe, odpowiadające jego kwalifikacjom, należy rozumieć

faktyczne zniesienie dotychczasowego miejsca pracy pracownika. Tylko wówczas

bowiem zachodzi niemożliwość dalszego jego zatrudnienia na dotychczasowym

stanowisku, o której mowa w art. 10 ust. 1a ustawy o pracownikach urzędów

państwowych”.

Stanowisko Sądu Okręgowego jest dalej idące niż przyjął to NSA, który

ogranicza to pojęcie do „faktycznego zniesienia dotychczasowego miejsca pracy

pracownika”, natomiast - zdaniem Sądu Okręgowego – stanowisko to musi ponadto

zostać usunięte ze struktury organizacyjnej urzędu, co może nastąpić w drodze

odpowiedniego aktu właściwej władzy administracyjnej. Zatem w sytuacji, kiedy

decyzją Szefa Kancelarii S. ograniczono liczbę stanowisk z kilku wicedyrektorów

Wydawnictwa S., z których jedno zajmowała powódka, do jednego - w ocenie Sądu

nie doszło do likwidacji stanowiska wicedyrektora w rozumieniu art. 10 ust. 1a

10

ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Pogląd ten nie jest trafny.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na pojęcie „stanowiska

służbowego”. Składa się na nie szereg elementów. W przede wszystkim jest to

wyodrębnienie organizacyjne danego stanowiska, także poprzez umiejscowienie go

w hierarchii stanowisk danej jednostki organizacyjnej. Można w tym kontekście

mówić o wyodrębnieniu wertykalnym. Szczególną postacią takiego wyodrębnienia

jest powierzenie np. funkcji kierowniczej. Drugim istotnym elementem jest zakres

zadań charakterystyczny dla danego stanowiska. Jest ono w ten sposób

wyodrębnione horyzontalnie, zgodnie z zasadą specjalizacji. W odniesieniu do

stanowisk tego samego szczebla (z hierarchicznego punktu widzenia) i zbliżonych

przedmiotowo zadań (specjalizacja I stopnia) można następnie wskazać kryterium

kwalifikacji wymaganych dla pełnienia określonych funkcji (specjalizacja II stopnia).

Uzupełniająco można także wskazać, przywołując wyrok Sądu Najwyższego z dnia

28 kwietnia 2005 r. (I PK 161/04, OSNP 2006/1-2/7), że pojęcie stanowiska

służbowego w rozumieniu art. 10 ust. 1a i 1b ustawy o pracownikach urzędów

państwowych oprócz nazwy urzędu i funkcji, obejmuje również miejscowość, w

której urzędnikowi wyznaczono wykonywanie pracy.

Dopiero w odniesieniu do tak określonego stanowiska służbowego, którego

uzewnętrznieniem jest nazwa stanowiska, można rozważać kwestię jego likwidacji.

W przypadku pozwanej reorganizacja obejmowała nie tylko zmniejszenie liczby

stanowisk wicedyrektorów, ale również zmianę zakresu zadań i w konsekwencji

zmianę w zakresie wymagań kwalifikacyjnych stawianych osobie mającej zająć

zreorganizowane stanowisko wicedyrektora. Mając na uwadze wyżej

przedstawione spostrzeżenia dotyczące pojęcia „stanowiska służbowego” należy

uznać, że zmiany te oznaczały w istocie likwidację istniejących stanowisk, w tym

zajmowanego przez powódkę, i stworzenie nowego. Decydujące znaczenie ma

bowiem nie nazwa stanowiska, która często z konieczności ma dość ogólny

charakter, ale zakres obowiązków i zadań oraz związane z tym wymogi

kwalifikacyjne, tak dotyczące wiedzy i umiejętności, jak i innych właściwości

(określone zdolności, cechy charakteru itp.).

Drugie zagadnienie prawne dotyczy zastosowalności do pracowników

urzędów państwowych przepisów powszechnego prawa pracy, chroniących

11

trwałość (niezmienność) zatrudnienia. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę

na szczególny charakter zatrudnienia pracowników służby państwowej, w tym

mianowanych urzędników państwowych. W cytowanym już wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2005 r. zauważono w tym kontekście, że jedną z

istotnych cech stosunku pracy nawiązanego na podstawie mianowania jest

stabilność zatrudnienia. Jest to cecha istotna ze względu na to, że zatrudnienie na

tej podstawie stosowane jest często wobec pracowników, którzy wykonują zadania

o charakterze publicznym, wymagające pewnej niezależności, a w każdym razie

niepodatności na obawę o utratę miejsca pracy. Z drugiej strony rodzaj

wykonywanych przez pracownika zadań może powodować konieczność jego

większej dyspozycyjności i niemożliwość przedkładania ochrony jego zatrudnienia

nad ważne potrzeby publiczne lub społeczne. Z kolei w wyroku z dnia 26 czerwca

2007 r. (I PK 18/07, OSNP 2008/15-16/221) podkreślono, że owa szczególna

podległość służbowa, stanowiąca cechę charakterystyczną stosunków służbowych,

idzie dalej niż podporządkowanie pracownika w umownych stosunkach pracy. O ile

bowiem w umownych stosunkach pracy zmiana istotnego elementu umowy o pracę

jakim jest zajmowane stanowisko i miejsce pracy może zostać przeprowadzona

jedynie w drodze tzw. wypowiedzenia zmieniającego, uregulowanego art. 42 k.p., o

tyle w stosunkach służbowych zmiany takie dokonywane są z reguły w drodze

jednostronnego aktu pracodawcy, względnie organu nadrzędnego nad pracodawcą,

upoważnionego ustawą do dokonania tej czynności. W cytowanym wyroku Sąd

Najwyższy wyraźnie wskazał, że kwestie te są regulowane pragmatykami

pracowniczymi i w tym zakresie nie znajdują zastosowania przepisy Kodeksu pracy.

W konsekwencji nie znajdują też zastosowania kodeksowe przepisy ochronne

ograniczające dopuszczalność wypowiedzenia warunków pracy. Przepisy

pragmatyk zawierają w tym względzie własne rozwiązania, przewidujące bardzo

ograniczoną ochronę, np. dla kobiet ciężarnych. Oznacza to, że uzasadnione są

zarzuty skargi kasacyjnej strony pozwanej naruszenia art. 39 k.p. w związku z art.

42 § 1 k.p. i w związku z art. 47 k.p. oraz art. 16 ustawy o pracownikach urzędów

państwowych.

Należy zauważyć, że zarówno orzecznictwo, jak i doktryna (por. A. Dubowik,

Wzmożona trwałość stosunku pracy z mianowania, PiZS nr 9/2007, str. 18) stoją na

12

ustalonym stanowisku, że regulacja ustawy o pracownikach urzędów państwowych

ma charakter szczególny i autonomiczny. Wprawdzie art. 16 ustawy stanowi, iż

postanowienia ustawy w zakresie nawiązania, zmiany i rozwiązania stosunku pracy

(rozdział 2) nie naruszają przepisów dotyczących szczególnej ochrony

pracowników w zakresie wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy, ale przepis

ten należy wykładać ściśle, tj. tylko w odniesieniu do ewentualnego stosowania

przepisów o ochronie szczególnej, związanej z sytuacją osobistą lub rodzinną

pracownika, względnie pełnionymi przez niego funkcjami, a nie jako generalne

dopuszczenie stosowania przepisów powszechnego prawa pracy w zakresie

nieuregulowanym pragmatyką. Należy bowiem mieć na uwadze, że unormowanie

dotyczące nawiązania, zmiany i rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem

państwowym, zawarte w rozdziale 2 powyższej ustawy, jest pełne (z

uwzględnieniem wyjątków określonych w art. 14 ust. 4 i art. 16), a co za tym idzie

stosowanie w tym zakresie przepisów kodeksu pracy na zasadzie art. 5 k.p. jest

wyłączone (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 1984 r., II SA 451/84, ONSA

1984/1/43). Trzeba zaznaczyć, że art. 5 k.p. dopuszcza stosowanie przepisów

kodeksu tylko w sytuacji braku regulacji w danym zakresie, tymczasem ustawa o

pracownikach urzędów państwowych reguluje wyczerpująco kwestie związane z

nawiązaniem, rozwiązaniem i zmianą stosunku pracy, odsyłając tylko w odniesieniu

do określonych sytuacji (ochrona szczególna w zakresie wypowiedzenia i

rozwiązania stosunku pracy – art. 16) do regulacji kodeksowej. W pozostałym

zakresie należy stosować przepisy ustawy jako lex specialis.

Z przytoczonych motywów orzeczono jak w sentencji wyroku.

/tp/