II PK 164/09

Sygn. akt II PK 164/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Herbert Szurgacz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa U. M.

przeciwko Ś. S. Sp. z o.o. z siedzibą w W.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego [...] z dnia 28

stycznia 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy dla w W. wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2007 r. po rozpoznaniu

sprawy z powództwa U. M. przeciwko Ś. S. spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w W. przywrócił powódkę do pracy u pozwanego pracodawcy

nadto zasądzając od pozwanej spółki na rzecz powódki wynagrodzenie za cały

okres pozostawania bez pracy i umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Powyższe orzeczenie Sąd Rejonowy wydał w oparciu o następujące

ustalenia:

Powódka U. M. zatrudniona była u pozwanej spółki w okresie od 16

października 2006 r. do 14 stycznia 2007 r. na stanowisku specjalisty ds. sprzedaży

w pełnym wymiarze czasu pracy, przy czym umowa na czas nieokreślony (zawarta

16 listopada 2006 r.) poprzedzona była jednomiesięcznym okresem próbnym.

Stosunek pracy między powódką a pozwanym ustał w związku z wypowiedzeniem

umowy o pracę przez pracodawcę; jako przyczynę podano redukcję stanowiska

pracy. Przed zawarciem z powódką umowy na czas nieokreślony pracodawca nie

kierował powódki na badania lekarskie. W czasie zawierania umowy na czas

nieokreślony powódka nie wiedziała że jest w ciąży, bowiem dopiero pod koniec

listopada 2006 r. odbyła wizytę u lekarza, podczas której dowiedziała się o tym

fakcie. 31 grudnia 2006 r. powódka poinformowała pracodawcę - prezesa zarządu

panią Ewę R. - o swoim stanie zdrowia i w tym samym dniu wręczono jej

wypowiedzenie umowy o pracę i jednocześnie zwolnioną ją od obowiązku

świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim

z dnia 22 grudnia 2006 r., w chwili wypowiedzenia umowy o pracę powódka była w

ciąży w 16 tygodniu zaś w okresie od 2 stycznia 2007 r. do 21 czerwca 2007 r.

korzystała ze zwolnienia lekarskiego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

poinformował, że ustalił powódce prawo do zasiłku chorobowego za okres po

ustaniu zatrudnienia tj. od 15 stycznia 2007 r. do 21 czerwca 2007 r. i dokonał

wypłaty stosownego świadczenia z tego tytułu w łącznej kwocie 7.484,46 zł brutto.

Na podstawie zaświadczenia przesłanego przez pozwaną spółkę (nie

kwestionowanego przez powódkę) ustalono, że średnie miesięczne wynagrodzenie

powódki wynosiło 1.831,39 zł.

3

Uwzględniając powództwo Sąd Rejonowy uznał, że prawdziwym powodem

wypowiedzenia powódce przez pracodawcę umowy o pracę była uzyskana

informacja o ciąży powódki. Sąd nie dał w tym zakresie wiary stronie pozwanej co

do tego, że zawierając umowę o pracę na czas nieokreślony powódka miała

świadomość swojego stanu i swoim działaniem celowo wprowadziła pracodawcę w

błąd, bowiem pozwana nie przedstawiła żadnego dowodu potwierdzającego tę

tezę. Sąd orzekający dostrzegł, że powódka nie została skierowana na badania

lekarskie przed podpisaniem umowy na czas nieokreślony. W kontekście art. 177 §

4 k.p. Sąd Rejonowy podkreślił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego nie wynikało, aby pozwana spółka ogłosiła upadłość lub była w stanie

likwidacji, a taka tylko sytuacja pracodawcy umożliwiała wypowiedzenie pracownicy

w ciąży umowy o pracę. Dodatkowo Sąd uznał, że pozwana spółka w żaden

sposób nie wykazała, że faktycznie doszło do likwidacji stanowiska pracy powódki,

a przywrócenie do pracy jest niecelowe lub niemożliwe, wobec czego uznał za

prawdziwe twierdzenia powódki, że wypowiedzenie umowy o pracę było tylko i

wyłącznie reakcją pozwanej na informacje o ciąży powódki.

Od powyższego wyroku apelację złożyła strona pozwana wnosząc o

uchylenie wyroku w zakresie zasądzenia od pozwanej spółki na rzecz powódki

wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy i przekazanie sprawy w tej

części do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Pozwana spółka

w uzasadnieniu apelacji wskazała, że Sąd Rejonowy wydał zaskarżony wyrok bez

uwzględnienia wszystkich okoliczności dotyczących rozstrzyganej sprawy, w

uzasadnieniu nie odniósł się do faktu przebywania powódki na zwolnieniu lekarskim

przez cały okres ciąży od momentu otrzymania wypowiedzenia umowy o pracę, nie

ustalił, czy w związku z przywołanymi okolicznościami wynagrodzenie za

niewykonane świadczenie pracy jest należne, jak również, że Sąd Rejonowy

naruszył przepisy prawa powołując się w uzasadnieniu wyroku jedynie na art. 47

k.p., nie odnosząc się do oświadczeń złożonych przez pozwaną spółkę w postaci

pism procesowych, które to uchybienie miało istotny wpływ na treść wydanego

orzeczenia.

Pismem procesowym złożonym w dniu 19 listopada 2008 r. pozwana spółka

uzupełniła złożoną apelację w ten sposób, iż wniosła o zmianę wyroku Sądu

4

pierwszej instancji poprzez uchylenie jego punktu drugiego, ewentualnie uchylenie

wyroku Sądu pierwszej instancji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania temu sądowi; zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Inspektorat w L. o zajęcie stanowiska w sprawie okresu wypłacania

powódce zasiłku chorobowego, ewentualnie również zasiłków rehabilitacyjnego i

macierzyńskiego z tytułu zatrudnienia (lub ustania zatrudnienia) w Ś. S. Sp. z o.o.

w W. W trakcie rozprawy przed Sądem Okręgowym w dniu 20 listopada 2008 r.,

pełnomocnik pozwanej spółki sprecyzował wnioski złożonej apelacji w ten sposób,

że wniósł o zmianę wyroku Sadu Rejonowego w punkcie drugim i oddalenie

powództwa w tym zakresie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Okręgowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia

28 stycznia 2009 r. oddalił apelację.

W uzasadnieniu wskazał, że wobec uprawomocnienia się rozstrzygnięcia

sądu I instancji w zakresie przywrócenia powódki U. M. do pracy w pozwanej

spółce, osią sporu w postępowaniu odwoławczym stał się orzeczony obowiązek

zapłaty przez pozwaną spółkę na rzecz powódki wynagrodzenia za cały okres

pozostawania powódki bez pracy, a w szczególności ostateczna wielkość kwoty

podlegającej wypłacie.

Przywołując orzecznictwo Sądu Najwyższego w kwestii zasady

kontradyktoryjności i stosowania przepisu art. 232 k.p.c. Sąd Okręgowy podkreślił,

że wobec braku aktywności strony pozwanej i niedopuszczalności dokonywania

przez Sąd drugiej instancji ustaleń w odniesieniu do kwestii w jakiej ostatecznie

wysokości, z jakiego tytułu i za jaki okres powódka otrzymywała świadczenia po 21

czerwca 2007 r., sąd odwoławczy uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie Sądu

Rejonowego w kwestionowanym apelacją zakresie. Oczywistą konsekwencją

przywrócenia U. M. do pracy było orzeczenie jak w pkt 2 zaskarżonego wyroku;

żadnych wątpliwości nie pozostawia w tej sytuacji art. 47 k.p. Zauważyć należy, że

także strona pozwana nie neguje - co zrozumiałe - tego, iż powódce należy się

stosowne świadczenie za okres pozostawania bez pracy natomiast kwestia

ustalenia wysokości tego wynagrodzenia stanowi przedmiot ewentualnego

odrębnego sporu.

5

Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok w całości skargą kasacyjną, wnosząc

o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uznanie, iż pozwanej

należy się wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy z wyłączeniem

okresu pobierania zasiłku chorobowego, tj. od 15 stycznia 2007 r. do dnia 21

czerwca 2007 r. oraz okresu, za który przysługuje zasiłek macierzyński ewentualnie

o przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego: art. 47

k.p. poprzez błędną jego wykładnię, a mianowicie uznanie, iż pracownikowi

przywróconemu do pracy należy się wynagrodzenie, za okres, za który ma prawo

pobierać świadczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego, oraz art. 30 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa poprzez jego niewłaściwe

zastosowanie tj. nieuwzględnienie czasu pobierania zasiłku macierzyńskiego przy

wskazywaniu okresu, za który należne jest zasądzone wynagrodzenie.

W uzasadnieniu skargi wskazano, przywołując orzecznictwo Sądu

Najwyższego oraz poglądy wyrażane w doktrynie, że przyznanie powódce

wynagrodzenia za okres przysługiwania jej zasiłku chorobowego, a następnie

zasiłku macierzyńskiego stanowi naruszenie prawa materialnego tj. art. 47 k.p.,

gdyż prowadzi do sytuacji, której pracownik mógłby uzyskać bezpodstawnie

podwójne zaspokojenie: raz z tytułu zasądzonego wynagrodzenia za pracę, drugi

raz z tytułu należnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kwestia sporna w rozpoznawanej sprawie nie ma charakteru procesowego,

w szczególności nie dotyczy oceny dowodów (art. 232 k.p.c.). Problem dotyczy

wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego dotyczących prawa do

wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy (art. 47 k.p.) w sytuacji, gdy w

tym okresie powódce przysługiwał zasiłek chorobowy i macierzyński. Z tego

powodu zbędne są rozważania Sądu Okręgowego w przedmiocie prowadzenia

postępowania dowodowego, należy natomiast dokonać oceny rozpoznawanego

stanu prawnego z uwzględnieniem dorobku judykatury w tym zakresie.

6

Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjmuje jako zasadę, że

pracownik nie może pobierać jednocześnie wynagrodzenia za pracę i świadczeń z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - zasiłku

chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego. Okres pobierania zasiłku

chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego podlega odliczeniu od okresu, za

który pracownik powinien otrzymać wynagrodzenie za czas pozostawania bez

pracy (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2003 r., I PK

81/03, OSNP 2004 nr 21, poz. 370, także wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., I PK

158/05, OSNP 2007/7-8/99, M.P.Pr 2006/12/622 oraz uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 15 maja 1992 r., I PZP 27/92, LEX nr 14952, PiZS 1992/8/59). W wyroku z

dnia 17 listopada 1998 r. (I PKN 443/98, OSNP 2000/1/12) Sąd Najwyższy

stwierdził, że czas pozostawania bez pracy, za który pracownikowi przywróconemu

do pracy przysługuje wynagrodzenie obejmuje okres, w którym pracownik mógł

wykonywać pracę, tzn. był gotowy do podjęcia jej świadczenia, a wynagrodzenia za

pracę został pozbawiony wyłącznie wskutek bezprawnej odmowy dopuszczenia go

do pracy. Okres niezdolności do pracy, za który pracownik otrzymał zasiłek

chorobowy z ubezpieczenia nie jest okresem pozostawania bez pracy. Stanowisko

takie było prezentowane przez Sąd Najwyższy także w wyroku z dnia 25 stycznia

1983 r. (I PRN 139/82, OSNC 1983/9/138), w którym stwierdzono, że w sytuacji,

gdy w okresie pozostawania bez pracy pracownik był czasowo niezdolny do pracy i

nabył uprawnienie do zasiłku chorobowego, okres pobierania tego zasiłku należy

odliczyć od okresu, za który pracownikowi ma być przyznane wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy.

Stanowisko judykatury w tym względzie nie było przedmiotem krytycznych

uwag doktryny. W literaturze przywoływano wskazane wyżej orzeczenia

podkreślając, że okres pobierania zasiłku chorobowego powinien być odliczony od

okresu, za który przysługuje wynagrodzenie z tytułu pozostawania bez pracy gdyż

utrata zarobku jest wówczas rekompensowana zasiłkiem chorobowym. Nie ma

podstaw, aby pracownik uzyskiwał jednocześnie dwa świadczenia: zasiłek

chorobowy i omawiane wynagrodzenie. Byłby on wówczas w lepszej sytuacji niż

niezdolny do pracy z powodu choroby pracownik pozostający w stosunku pracy,

któremu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń (por. K. Jaśkowski, E.

7

Maniewska, Kodeks pracy. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznictwem.

Europejskie prawo pracy z orzecznictwem, Tom I, LEX, 2009, wyd. VII.).

Należy mieć także na względzie szczególny charakter świadczeń

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, zwłaszcza chorobowego. Ich rolą jest

zapewnienie pracownikowi środków utrzymania w sytuacji, gdy z uwagi na

niezdolność do pracy nie pozostaje on w dyspozycji pracodawcy i tym samym traci

prawo do wynagrodzenia. Mają one charakter rekompensaty, najczęściej jedynie

częściowej, uszczerbku związanego z utratą wynagrodzenia. Z kolei

wynagrodzenie za okres pozostawania bez pracy, o którym mowa w art. 47 k.p. ma

wprawdzie szczególny charakter, gdyż przesłanką jego otrzymania nie jest

wykonanie pracy (art. 80 k.p.), ale pozostawanie bez pracy w wyniku bezprawnego

wypowiedzenia a następnie podjęcie pracy, nie jest to jednak świadczenie

odszkodowawcze. Ustawodawca posłużył się w Kodeksie pracy pojęciem

odszkodowania kilkakrotnie, np. w odniesieniu do przepisów dotyczących równego

traktowania w zatrudnieniu, ale także właśnie w przypadku bezprawnego

wypowiedzenia, dając wybór zwolnionemu pracownikowi wystąpienia z

roszczeniem o przywrócenie do pracy (z którym związane jest wynagrodzenie o

którym mowa w art. 47 k.p.) albo o odszkodowanie. Oznacza to, że decydując się

na powództwo o przywrócenie do pracy wraz z wynagrodzeniem za okres

pozostawania bez pracy zwolniony pracownik rezygnuje z możliwości ubiegania się

o odszkodowanie, które wprawdzie jest świadczeniem zryczałtowanym co do

wysokości (art. 471

k.p.), z drugiej jednak strony nie jest ono powiązane z

rzeczywistą szkodą i przysługuje niezależnie od jej wystąpienia (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 19 maja 2009 r., II PK 288/08, LEX nr 509033). Jeśli natomiast

chodzi o przysługujące mu z mocy art. 47 k.p. wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy, to zastosowanie znajdą reguły ogólne, zgodnie z którymi

wynagrodzenie przysługuje tylko pracownikowi zdolnemu i gotowemu do jej

podjęcia, niezdolność do pracy uzasadniająca prawo do zasiłku chorobowego

pozbawia jednocześnie prawa do wynagrodzenia za ten okres.

Zasądzając wynagrodzenie na podstawie art. 47 k.p. Sąd meriti powinien

zatem uwzględnić wypłacany powódce zasiłek. Żądanie, aby pozwany pracodawca

wszczynał nowy spór dotyczący wysokości tego wynagrodzenia nie znajduje

8

oparcia w przepisach i jest sprzeczne z zasadą ekonomiki procesowej.

Z tych powodów orzeczono jak w sentencji wyroku.

/tp/